1 Wileńska Brygada Armii Krajowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
1 Brygada Armii Krajowej
Historia
Państwo  Polskie Państwo Podziemne
Sformowanie 1944
Rozformowanie 1944
Nazwa wyróżniająca Wileńska
Dowódcy
Pierwszy Czesław Grombczewski „Jurand”
Działania zbrojne
Operacja „Ostra Brama”
Organizacja
Rodzaj wojsk partyzantka
Podległość Inspektorat A
Zgrupowanie nr 2

1 Wileńska Brygada Armii Krajowej – polski oddział partyzancki Okręgu Wilno Armii Krajowej.

Formowanie brygady[edytuj]

Na początku 1943 por. Czesław Grombczewski ps. „Jurand” z rozkazu Dowództwa AK zorganizował oddział miejski w Wilnie. 20 stycznia 1944 roku oddział wyszedł w teren. W Żamelach koło Bujwidz doszło do połączenia oddziału z plutonem por. Wihelma Dietmajera i sierż. Mariana Piątka. W taki sposób powstała działająca w północnej części Inspektoratu A 1 Wileńska Brygada Partyzancka pod dowództwem por. „Juranda”[a].

Mieszkańcy Bujwidz i okolicznych wsi walczyli w szeregach brygady jako 8 kompania bujwidzka i w lipcu 1944 roku wyzwalali Wilno. Żołnierze oddziału brali udział m.in. w bitwie pod Majkunami w okolicach Bujwidz.

W osadzie Balinogródek (lit. Balingradas)(lit.) nad Wilią znajduje się cmentarz żołnierzy Armii Krajowej, gdzie został pochowany m.in. Henryk Wołodźko ps. „Łada” z 1 Wileńskiej Brygady AK. W lipcu 1944 roku brygada liczyła ok. 500 partyzantów[1].

Działania partyzanckie[edytuj]

Pod koniec lutego pluton brygady przeszedł na teren Inspektoratu BC w okolice Podbrodzia i Swięcian. Tam wspólnie z oddziałem „Błyskawicy” i plutonu „Rakoczego”[b] przeprowadził akcję likwidacji bandy rabunkowej. 7 marca 1 Brygada dokonała ataku na konwój samochodów niemieckich w Powidakach, a 10 marca powtórzyła akcję na szosie mejszagolskiej. Podobnie działano 15 marca we dworze Europa.

Kilka dni później patrol konny brygady starł się z obławą przeciwpartyzancką organizowaną przez Litwinów. 20 marca w Antokolcach brygada stoczyła potyczkę z oddziałem litewskim gen. Plechavicziusa. Wycofując się brygada została przyparta z dwóch stron do Wilii. Mimo okrążenia, przeprawiono się na promie w okolicach wsi litewskiej Surmańce przez Wilię i oderwano się od Litwinów.

31 marca[c], działając bez rozpoznania, zaatakowano bunkier kolejowy w Rykontach[d]. Akcja zakończyła się fiaskiem. Bunkra nie zdobyto. Rannemu partyzantowi Henrykowi Balbasie „Kondorowi”, litewscy żołnierze rozbili głowę i przekazali stronie niemieckiej.

4 kwietnia patrol brygady stoczył potyczkę z patrolem niemieckim koło Porubanek, a 6 kwietnia zwiad konny walczył z partyzantką sowiecką w Skorbucianach. 11 kwietnia na szosie lidzkiej zorganizowano zasadzkę na kolumną samochodową[2].

25 kwietnia w okolicach Wierchbezdanka koło Bezdan zorganizowano zasadzkę na tabor batalionu niemiecko-własowskiego. W toku walki poległo 10 Niemców i kilkunastu własowców. Zdobyto 2 rkm, 12 kb typu Mauser, 30 kb pochodzenia holenderskiego, 9 dwukonnych podwód. Oswobodzono też jeńców rosyjskich. Niektórzy z nich uciekli do lasu, reszta została razem z rozbrojonymi Niemcami i własowcami[3].

30 kwietnia pluton z brygady rozbił oddział niemiecki stacjonujący w szkole w Ławaryszkach. Akcją dowodził Roman Żebryk „Korab”. Niemcy poddali się. Zdobyto automat, 11 kb, 2 skrzynie granatów ręcznych, buty, mundury i hełmy. W trakcje wycofywania się z akcji w okolicach wsi Koniuchy, pluton został ostrzelany przez patrol sowieckich partyzantów. Podczas strzelaniny został zabity jeden partyzant. Następnego dnia 1 Brygada odparła atak bandy rabunkowej[3].

Po tej akcji 1 Brygada przeszła do Inspektoratu BC[3].

Struktura i obsada personalna[edytuj]

Dowództwo[4]

  • dowódcy:
kpt. Czesław Grombczewski ps. „Jurand”[e]
por. Roman Korab-Żebryk „Korab”[f]
  • lekarz − Jan Rymian ps. „Pean”
  • poczet dowódcy − st. sierż. Maurycy Palenko ps. „Strug”

Pododdziały[4]

  • oddział zwiadowczy
„Fakir”
Sławomir Słubicki ps. „Prus”
  • pluton karabinów maszynowych − Hojan „Szary”
  • 1kompania − ppor. Stanisław Stachowicz ps. „Sławicz”,
  • 2 kompania − ppor. Zygmunt Kondratowicz ps. „Zetka”,
  • 3 kompania − por. Roman Korab-Żebryk ps. „Korab”[g]
  • 4 kompania − ppor. Wirgiliusz Szuba ps. „Chudzik”,
  • 5 kompania− chor. Błachaniec ps. „Kaczan”
  • drużyna pionierów − „Kotwica”
  • drużyna łączności − „Transformator”

Partyzanci:

Uwagi

  1. Czesław Grombczewski ps. „Jurand” zginął 13 lipca 1944 roku w Krawczunach (lit. Kriaučiunai), tam też został pochowany zaś jego symboliczny grób znajduje się na polskim cmentarzu wojennym na Rossie
  2. Oddziały wchodziły w skład 5 Brygady "Łupaszki"
  3. Według strony niemieckiej akcję przeprowadzono 4 marca
  4. na linii kolejowej Wilno - Kowno
  5. zginął 13 lipca 1944 r. pod Krawczunami
  6. mianowany 14 lipca 1944 roku
  7. pełnił funkcję do 15 lipca 1944 r.; od 14 lipca do 17 lipca brak dowódcy zatwierdzonego

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Wołkonowski, Grzegorz Łukomski: Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939-1945. Warszawa: Adiutor, 1996. ISBN 83-86100-18-4.
  • Roman Korab-Żebryk: Operacja wileńska AK. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-04946-4.
  • Z. Boradyn, A. Chmielarz, H. Piskunowicz: Z dziejów Armii Krajowej na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie. Radom: Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr, 1997. ISBN 8390716803.
  • Mieczysław Potocki: Między Dźwiną a Wilią - Wspomnienia żołnierza Armii Krajowej Ziemi Wileńskiej. Warszawa: Prohibita, 2008. ISBN 978-83-613-4407-0.
  • Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.