Opioidy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Opioidy – grupa substancji działających na receptory opioidowe, wliczając naturalnie występujące w ludzkim organizmie peptydy, (endorfiny, dynorfiny, enkefaliny) oraz leki opioidowe.

Najważniejsze substancje opioidowe to: kodeina, morfina, heroina. Są one zaliczane także do opiatów ze względu na ich naturalne pochodzenie roślinne. Kodeina i morfina są szeroko stosowane w medycynie jako narkotyczne środki w zwalczaniu silnego bólu. Najczęściej są one stosowane, gdy inne leki opioidowe (słabsze) nie dają efektu. Morfina najczęściej stosowana jest przy i po zabiegach operacyjnych oraz w bólach nowotworowych u pacjentów w stanie agonii, kodeina natomiast jest stosowana jako substytut morfiny (środek zastępczy) o podobnym do niej działaniu, lecz około dwukrotnie słabszym. Heroina ze względu na silne właściwości uzależniające jest substancją nielegalną (z wyjątkiem stosowania w Anglii w przypadkach nieskuteczności morfiny).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Głównym zastosowaniem opioidów jest walka z silnym bólem (ból pooperacyjny, ból nowotworowy lub w przebiegu innej, ciężkiej choroby). Morfina i kodeina jako najsilniej działające substancje z tej grupy są stosowane zwłaszcza po ciężkich urazach. Morfiny i kodeiny nie należy przyjmować dłużej niż tydzień, gdyż są to bardzo silnie uzależniające substancje. Tramadol czy też petydyna (za granicą hydrokodon i oksykodon) to opioidy o słabszym działaniu stosowane w bólach po ekstrakcji zębów, zabiegach chirurgicznych lub urazach mięśniowo-stawowych.

Opioidy niedziałające ośrodkowo (bez działania narkotycznego) używane są w środkach przeciwbiegunkowych (loperamid, difenoksylat). Syntetyczne pochodne morfiny stosuje się także podczas terapii odwykowych (metadon, buprenorfina). Prowadzono także wiele badań nad działaniem antydepresyjnym wielu syntetycznych pochodnych morfiny z różnym skutkiem (np. buprenorfina – częściowy agonista receptorów μ, antagonista receptorów κ; cyklazocyna – przerwane ze względu na skutki uboczne).

Dostępne są pod różnymi postaciami (tabletki – zwykłe i o przedłużonym uwalnianiu, czopki, roztwory do wstrzykiwań, plastry z systemem transdermalnym).

Działanie[edytuj | edytuj kod]

Oddziaływanie na organizm:

  • analgezja – zanik bólu
  • senność
  • apatia
  • euforia
  • zawroty głowy
  • zanik głodu
  • zanik odczuwania negatywnych emocji
  • zaburzenia pamięci
  • problemy w koncentracji
  • spowolnienie akcji serca
  • spowolnienie oddechu
  • skurczenie źrenic (w przypadku przedawkowania)
  • spowolnienie perystaltyki żołądka i jelit

Dłuższemu przyjmowaniu towarzyszą objawy takie jak:

  • uzależnienie
  • tolerancja
  • zespół abstynencyjny (w przypadku nagłego odstawienia)
  • nerwowość
  • lęki nocne
  • jaśnienie włosów
  • nerwobóle
  • bezsenność

Przedawkowanie może prowadzić do śmierci wskutek depresji ośrodka oddechowego. Objawami są spowolniona akcja serca, sinica, śpiączka, szpilkowate źrenice. Specyficzną odtrutką jest nalokson (z wyjątkiem buprenorfiny, przy której skuteczność jest ograniczona).

Długotrwałe podawanie opioidów prowadzi do rozwinięcia się zjawiska tolerancji dla działania euforycznego, depresji oddechowej i większości skutków ubocznych oraz uzależnienia psychofizycznego.

Uzależnienie[edytuj | edytuj kod]

Opioidy należą do najbardziej uzależniających substancji znanych człowiekowi. Zależnie od środka, częstotliwości i metody podania uzależnienie psychiczne może pojawić się w krótkim okresie, nawet na przestrzeni kilku dni. Zależność fizyczna pojawia się zwykle po dłuższym i regularnym przyjmowaniu, ale słabe objawy abstynencyjne mogą pojawić się nawet po tygodniu przyjmowania silnych opioidów, jak kodeina, morfina czy heroina. Charakterystycznym zjawiskiem towarzyszącym uzależnieniu jest rozwój tolerancji na lek i konieczność zwiększenia dawek do osiągnięcia pożądanego efektu.

Klasy opioidów[edytuj | edytuj kod]

Naturalne peptydy[edytuj | edytuj kod]

Peptydy występujące w organizmie człowieka[edytuj | edytuj kod]

Alkaloidy opium[edytuj | edytuj kod]

W opium występują alkaloidy:

fenantrenowe

izochinolinowe

Półsyntetyczne pochodne[edytuj | edytuj kod]

Syntetyczne pochodne[edytuj | edytuj kod]

Morfinany[edytuj | edytuj kod]

Benzomorfany[edytuj | edytuj kod]

Fenylopiperydyny[edytuj | edytuj kod]

Anilidopiperydyny[edytuj | edytuj kod]

Difenylopropyloaminy[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.