Rak jądra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowotwór złośliwy jądra
carcinoma testis
Guz jądra 7,4 x 5,5-cm o charakterze nasieniaka w preparacie z orchidektomii przeprowadzonej u 27-letniego mężczyzny
Guz jądra 7,4 x 5,5-cm o charakterze nasieniaka w preparacie z orchidektomii przeprowadzonej u 27-letniego mężczyzny
ICD-10 C62
Nowotwór złośliwy jądra
C62.0 Jądro niezstąpione
C62.1 Jądro zstąpione
C62.9 Jądro nieokreślone

Rak jądra – najczęstszy nowotwór złośliwy z grupy guzów litych w grupie młodych mężczyzn (pomiędzy 20 a 35 rokiem życia). Potoczne określenie „rak jądra” obejmuje całą grupę nowotworów, które można podzielić na nowotwory zarodkowe i niezarodkowe. Przeważającą większość guzów jądra (95-99%) stanowią nowotwory zarodkowe. Biorąc pod uwagę cechy kliniczne, można je podzielić na nasieniaki i nienasieniaki. Wszystkie nowotwory zarodkowe (z wyjątkiem dojrzałego potworniaka) cechują się dużą złośliwością histologiczną i agresywnym przebiegiem klinicznym. Są to jednocześnie jedne z niewielu nowotworów „litych” które można wyleczyć nawet w zaawansowanym stadium (z przerzutami odległymi). Szansę na wyleczenie pacjenci z guzami zarodkowymi zawdzięczają wrażliwości tych nowotworów na chemioterapię i radioterapię.

Epidemiologia[edytuj]

Nowotwory złośliwe jądra stanowią około 1,5% wszystkich nowotworów złośliwych u mężczyzn. Są najczęstszymi nowotworami złośliwym u młodych mężczyzn, u dzieci stanowią 9% wszystkich nowotworów[1]. Zapadalność na nowotwory złośliwe jądra systematycznie wzrasta, jest obecnie dwukrotnie wyższa niż przed 40 laty[2]. W Polsce zapadalność jest niższa niż średnia europejska, jednak umieralność jest nieco wyższa niż średnia europejska[3].

Najwięcej zachorowań występuje pomiędzy 25. a 30 rokiem życia, kolejny szczyt zachorowań obserwuje się około 80. roku życia[4]. 1% przypadków stwierdza się przed 15. rokiem życia, 15% przypadków jest obserwowane u mężczyzn po 45 roku życia[5]. Szczyt występowania nienasieniaków przypada na 25. rok życia, a nasieniaków na 35. rok życia[5]. Nowotwór rozwija się najczęściej u przedstawicieli rasy białej[4].

Uznane czynniki ryzyka[edytuj]

Klasyfikacja histopatologiczna (WHO)[edytuj]

Nowotwory zarodkowe (germinalne)[edytuj]

Nowotwory zawierające jeden typ utkania histologicznego[edytuj]

Nowotwory zawierające więcej niż jeden typ utkania histologicznego[edytuj]

  • rak zarodkowy i potworniak
  • nabłoniak kosmówkowy i jakikolwiek inny typ utkania
  • inne rodzaje guzów mieszanych

Nowotwory wywodzące się ze sznurów płciowych lub podścieliska[edytuj]

Nowotwory zawierające elementy zarodkowe i elementy sznurów płciowych[edytuj]

Różne rzadkie nowotwory[edytuj]

  • gruczolakorak (wywodzący się z sieci jądra)
  • guzy z pozostałości nadnercza
  • guzy mezenchymalne

Nowotwory układu chłonnego lub krwiotwórczego[edytuj]

Nowotwory wtórne (przerzutowe)[edytuj]

Objawy[edytuj]

Nowotwór jądra jest łatwy do wykrycia badaniem palpacyjnym (czyli obmacywaniem jądra). W wielu krajach (w tym w USA) lekarze zalecają młodym mężczyznom samo-badanie raz w miesiącu, analogicznie do samokontroli, którą powinny prowadzić kobiety zagrożone rakiem piersi. Typowe wczesne objawy choroby to guz wyczuwalny w obrębie moszny lub powiększenie całego jądra, uczucie "ciężaru" w mosznie. Może też dojść do szybko narastającego powiększenia moszny wskutek gromadzenia w niej płynu. Również ból lub dyskomfort w obrębie moszny powinien budzić uzasadniony niepokój. Jednak w większości przypadków choroba przebiega bezboleśnie, z czego wynika nieszczęście wielu pacjentów, którzy ignorują wczesne objawy i zgłaszają się do lekarza po wielu tygodniach (lub miesiącach). W takim momencie chorzy ci mają już z reguły zaawansowaną chorobę nowotworową. Zamiast jedynie prostego zabiegu chirurgicznego wymagają intensywnego leczenia chemioterapią, a efekt leczenia często jest niepewny. Zdarza się też, że pacjent jest świadom obecności guza w jądrze, ale wskutek rozmaitych psychologicznych mechanizmów obronnych (wyparcia, zaprzeczenia, zwlekania) oszukuje sam siebie, wmawiając sobie, że jest to zupełnie inna choroba. Niekiedy do opóźnienia rozpoznania dochodzi z winy lekarza. Rak jądra bardzo szybko daje przerzuty, a każdy kolejny tydzień może zmniejszyć szanse na wyleczenie. Dlatego warto znać listę najczęściej stawianych błędnych rozpoznań:

  • krwiak w obrębie moszny – nie ma przewlekłych krwiaków, albo krwiaków pojawiających się po czasie dłuższym, niż kilka godzin po urazie. Krwiak, stwierdzony pół roku po uderzeniu piłką w krocze prawdopodobnie jest rakiem.
  • zapalenie jądra – dość rzadka przypadłość, najczęściej dotyczy obu jąder (np. w przebiegu świnki). Występuje bardzo silny ból, połączony z gorączką.
  • przepuklina pachwinowa – jak sama nazwa wskazuje najpierw lokalizuje się w pachwinie. Zanim worek przepuklinowy zejdzie do moszny musi upłynąć wiele miesięcy lub lat. Przepuklina, która pojawia się od razu w worku mosznowym najprawdopodobniej jest guzem jądra.
  • wodniak jądra – takie rozpoznanie wolno postawić dopiero po wykonaniu badania USG. Wodniak może towarzyszyć guzowi jądra.
  • żylaki i torbiele powrózka nasiennego – podobnie jak w przypadku wodniaka, do ich rozpoznania upoważnia jedynie badanie USG.

Z każdym podejrzeniem guza jądra należy jak najszybciej zgłaszać się do urologa, onkologa lub chirurga albo zapisać się na badanie USG jąder.

Klasyfikacja TNM guzów jądra[edytuj]

Guz pierwotny (T)[edytuj]

  • pT0: bez dowodów wskazujących na istnienie guza pierwotnego
  • pTis: wewnątrzprzewodowa neoplazja komórek zarodkowych (IGCN, carcinoma in situ)
  • pT1: guz ograniczony do jądra i najądrza, bez inwazji naczyń krwionośnych i limfatycznych, możliwy naciek błony białawej, ale bez inwazji na osłonkę pochwową
  • pT2: guz ograniczony do jądra i najądrza z obecną inwazją naczyń krwionośnych lub limfatycznych, lub guz przechodzący przez błonę białawą z naciekaniem osłonki pochwowej
  • pT3: guz z naciekaniem powrózka nasiennego niezależnie od inwazji naczyń krwionośnych/limfatycznych
  • pT4: guz naciekający ścianę moszny niezależnie od inwazji naczyń krwionośnych/limfatycznych
  • pTx – wszystkie inne przypadki, gdzie nie można określić rozległości guza pierwotnego (bo na przykład nie była wykonana radykalna orchidektomia)

Okoliczne węzły chłonne (N)[edytuj]

  • N0: brak przerzutów w węzłach chłonnych
  • N1: przerzut w pojedynczym węźle chłonnym o największej średnicy nieprzekraczającej 2 cm lub mnogie przerzuty w węzłach chłonnych, jednak nie przekraczające 2 cm w największym wymiarze
  • N2: przerzut w pojedynczym węźle chłonnym przekraczającym 2 cm w największym wymiarze, ale mniejszy niż 5 cm, lub mnogie przerzuty w węzłach chłonnych, z których żadne nie przekracza 5 cm w swoim największym wymiarze
  • N3: przerzuty w jednym lub kilku węzłach, z których co najmniej jeden ma powyżej 5 cm w największym wymiarze
  • Nx – nie można ocenić okolicznych węzłów chłonnych

Przerzuty odległe (cecha M)[edytuj]

  • M0: brak przerzutów odległych
  • M1: przerzuty odległe obecne
M1a: przerzuty do odległych węzłów chłonnych lub do płuc
M1b: przerzuty do pozostałych struktur i narządów
  • Mx: nie można ocenić obecności przerzutów odległych

Markery nowotworowe (cecha S)[edytuj]

  • S0: prawidłowe poziomy markerów nowotworowych w surowicy
  • S1: LDH < 1,5 x górna granica normy oraz hCG < 5000 mIU/ml oraz AFP < 1000 ng/ml
  • S2: LDH 1,5-10 x górna granica normy lub hCG od 5000 do 50 000 mIU/ml lub AFP od 1000 do 10 000 ng/ml
  • S3: LDH >10 x górna granica normy lub hCG > 50 000 mIU/ml lub AFP > 10000 ng/ml
  • SX: nie można określić poziomu markerów

Stopnie zaawansowania choroby według AJCC[edytuj]

Stopień 0

Tis, N0, M0, S0

Stopień I

pT1-4, N0, M0, SX
Stopień IA
pT1, N0, M0, S0
Stopień IB
pT2, N0, M0, S0
pT3, N0, M0, S0
pT4, N0, M0, S0
Stopień IS
Jakikolwiek pT/Tx, N0, M0, S1-3

Stopień II

Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, SX
Stopień IIA
Jakikolwiek pT/Tx, N1, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N1, M0, S1
Stopień IIB
Jakikolwiek pT/Tx, N2, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N2, M0, S1
Stopień IIC
Jakikolwiek pT/Tx, N3, M0, S0
Jakikolwiek pT/Tx, N3, M0, S1

Stopień III

Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1, SX
Stopień IIIA
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S0
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S1
Stopień IIIB
Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, S2
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S2
Stopień IIIC
Jakikolwiek pT/Tx, N1-3, M0, S3
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1a, S3
Jakikolwiek pT/Tx, dowolny N, M1b, dowolny S

Stopień IV

W przypadku guzów zarodkowych jądra nie wyróżnia się stopnia IV.

Diagnostyka[edytuj]

Badania niezbędne do postawienia rozpoznania

  • USG jąder
  • oznaczenie stężenia markerów nowotworowych w surowicy (AFP, hCG, LDH)
  • badanie histopatologiczne usuniętego jądra

Badania niezbędne do określenia stopnia zaawansowania i grupy rokowniczej

  • tomografia komputerowa jamy brzusznej, miednicy i klatki piersiowej
  • tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny mózgu (przy objawach klinicznych sugerujących przerzuty mózgowe, oraz u pacjentów w trzecim stopniu zaawansowania klinicznego)
  • oznaczenie stężenia markerów nowotworowych w surowicy (AFP, hCG, LDH)

Rola surowiczych markerów nowotworowych:

  • diagnostyczna
  • rokownicza
  • ocena odpowiedzi na leczenie po leczeniu
  • monitorowanie po leczeniu, wykrywanie nawrotów

Leczenie[edytuj]

Pierwszym etapem leczenia jest orchidektomia, czyli amputacja zajętego jądra z dostępu przez pachwinę. Postępowanie pooperacyjne zależy od zaawansowania choroby, które powinno być określone przed operacją lub bezpośrednio po niej. Ponadto istotną rolę odgrywa zakwalifikowanie pacjenta do jednej z grup rokownicznych i obecność czynników ryzyka. Ze względu na odmienne standardy leczenia wprowadzono podział kliniczny guzów zarodkowych na nasieniaki i nienasieniaki. Zasady leczenia obu typów nowotworów zostały opisane w poświęconych im artykułach.

Przypisy

  1. Krzakowski i in. 2015 ↓, s. 769.
  2. E. Huyghe, T. Matsuda, P. Thonneau. Increasing incidence of testicular cancer worldwide: a review. „J Urol”. 170 (1), s. 5-11, Jul 2003. DOI: 10.1097/01.ju.0000053866.68623.da. PMID: 12796635. 
  3. KRN: Nowotwory złośliwe jądra (C62). [dostęp 2015-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. a b MJ. Garner, MC. Turner, P. Ghadirian, D. Krewski. Epidemiology of testicular cancer: an overview. „Int J Cancer”. 116 (3), s. 331-9, Sep 2005. DOI: 10.1002/ijc.21032. PMID: 15818625. 
  5. a b KA. McGlynn, MB. Cook. Etiologic factors in testicular germ-cell tumors. „Future Oncol”. 5 (9), s. 1389-402, Nov 2009. DOI: 10.2217/fon.09.116. PMID: 19903067. 
  6. Fossa SD, Chen J, Schonfeld SJ, et al. Risk of contralateral testicular cancer: a population based study of 29,515 US men. J Natl Cancer Inst 2005;97:1056–1066

Bibliografia[edytuj]

  • Maciej Krzakowski, Piotr Potemski, Krzysztof Warzocha, Pior Wysocki: Onkologia kliniczna. T. II. Via Medica, 2015. ISBN 978-83-7599-796-5.
  • A. Borówka, P. Siedlecki Nowotwory układu moczowo-płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno- terapeutycznego w nowotworach złośliwych u dorosłych. Praca zbiorowa pod red. M, Krzakowskiego. ISBN 83-89679-00-0, 268-277 (2004)
  • M. Pawlicki, P. Siedlecki Nowotwory układu moczowo-płciowego. W „Onkologii Klinicznej” pod red. M. Krzakowskiego, II wydanie rozszerzone, Warszawa, Borgis Wydawnictwo Medyczne, 2006, s. 912-942
  • G.J. Bosl, D.F. Bajorin, J. Sheinfeld, et al.: Cancer of the testis. In: DeVita VT Jr, S. Hellman, S.A. Rosenberg, eds.: Cancer: Principles and Practice of Oncology. 7th ed. Philadelphia, Pa: Lippincott Williams & Wilkins, 2005, ss. 1269–90.
  • Testis. In: American Joint Committee on Cancer.: AJCC Cancer Staging Manual. 6th ed. New York, NY: Springer, 2002, ss. 317–322

Linki zewnętrzne[edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.