Seksmisja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Seksmisja
Seksmisja
Gatunek komedia, fantastyka naukowa, antyutopia
Rok produkcji 1983
Data premiery 14 maja 1984
Kraj produkcji Polska
Język polski
Czas trwania 116 minut
Reżyseria Juliusz Machulski
Scenariusz Juliusz Machulski
Jolanta Hartwig
Pavel Hajný
Główne role Jerzy Stuhr
Olgierd Łukaszewicz
Muzyka Henryk Kuźniak
Zdjęcia Jerzy Łukaszewicz
Scenografia Janusz Sosnowski
Kostiumy Małgorzata Braszka
Montaż Mirosława Garlicka
Produkcja Andrzej Sołtysik
Wytwórnia Zespół Filmowy Kadr
Dystrybucja Film Polski
Dialog z filmu okazany podczas 33. Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni w 2008
Quotation from Seksmisja.jpg

Seksmisja – polski fantastycznonaukowy film komediowy z 1983 w reżyserii Juliusza Machulskiego, opowiadający historię zahibernowanych w 1991 Maksa i Alberta, którzy budzą się po wojnie w świecie pozbawionym mężczyzn.

Film po premierze zdobył sporą popularność w Polsce i za granicą; został nagrodzony Srebrnymi Lwami Gdańskimi na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych i Złotą Kaczką w plebiscycie czasopisma „Film”. Jakkolwiek został poddany krytyce feministycznej ze względu na utożsamienie osiągnięć feminizmu z totalitarnymi rządami epoki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, doczekał się miana filmu kultowego.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja rozpoczyna się w filmowej przyszłości, czyli dnia 9 sierpnia 1991. Na konferencji prasowej reporterka przedstawia epokowy eksperyment polegający na hibernacji dwóch ochotników: Maksa Paradysa i Alberta Starskiego (urodzonych w 1958) na okres 3 lat. Metodę wprowadzania organizmu ludzkiego w stan anabiozy (hibernacji) wynalazł laureat Nagrody Nobla – profesor doktor Wiktor Kuppelweiser. Przebudzenie ochotników następuje zupełnie inaczej niż planowano: 8 marca 2044, w podziemnym państwie kobiet, które rozmnażają się metodą in vitro z wykorzystaniem partenogenezy, dzięki czemu rodzą się same dziewczynki. Od opiekującej się nimi doktor Lamii Reno dowiadują się, że w czasie ich snu wybuchła na Ziemi wojna nuklearna z wykorzystaniem nowej bomby typu M, wynalezionej przez Kuppelweisera. Jednym z jej skutków było zniszczenie genów męskich, w związku z czym są obecnie jedynymi mężczyznami na planecie. Maks i Albert stają przed dziejową misją. Kobiety starają się przystosować dwóch przypadkiem ocalałych mężczyzn do swojej społeczności, czyli uczynić ich kobietami. Główny wątek filmu stanowią perypetie dwóch głównych bohaterów, którzy nie dość, że nie chcą poddać się zabiegom dobrowolnie, to jeszcze starają się przywrócić światu swoją płeć. Dzięki sprytnemu działaniu bohaterów filmu dochodzi do narodzin dziecka płci męskiej. Pod koniec filmu okazuje się też, że Jej Ekscelencja jest mężczyzną przebranym za kobietę. Komedia obfituje w wiele aluzji do realiów życia w państwie totalitarnym, w tym przede wszystkim socjalistycznym nawiązując tym samym do PRL. Szczególnie rzuca się w oczy okłamywanie społeczeństwa np. rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji o skażeniach na powierzchni Ziemi.

Podobieństwa do fabuły wcześniejszych książek i filmów[edytuj | edytuj kod]

Cała fabuła i motyw odciętego od świata kraju kobiet noszą wyraźne podobieństwa do utopijnej powieści amerykańskiej autorki Herland Charlotte Perkins Gilman, która w odcinkach ukazała się w 1915, ale w formie książkowej dopiero w 1979. W powieści tej Gilman przedstawia utopijne społeczeństwo kobiet, powstałe na skutek wojny (mężczyźni najpierw zginęli w walce z wrogiem, a potem zostali wybici przez bunt niewolników, którym jednak nie udało się podporządkować sobie ocalałych kobiet). Kobiety przetrwały, rozmnażając się dzięki partenogenezie, a wiele wieków później ich kraj zostaje odkryty przez liczącą trzech mężczyzn wyprawę naukową. Jeden z mężczyzn żeni się z mieszkanką kraju, a kobiety w Herlandzie mają nadzieję, że nastanie teraz dla nich, nowa, jeszcze lepsza era.

Film niesie zauważalne podobieństwo do słuchowiska Matriarchat (1978) Marcina Wolskiego[1], a także do powieści Janusza ZajdlaParadyzja (napisanej dwa lata przed powstaniem filmu, wyd. w 1984) oraz Cylinder van Troffa (wyd. 1978). Do tej pierwszej nawiązuje nazwisko jednego z bohaterów – Maksa Paradysa.

W obu powieściach Zajdla przedstawione są totalitarne, wyizolowane społeczności, żyjące w zamknięciu (odpowiednio: na Paradyzji, sztucznym księżycu planety Tartar oraz w podziemnych tunelach na Księżycu). W Cylindrze van Troffa pojawiają się również wątki hibernacji, znalezienia się bohaterów w niezrozumiałym świecie przyszłości oraz ucieczki z zamkniętej kolonii. W powieści tej występuje również motyw liczebnej dominacji jednej płci: rozpylone nad Ziemią substancje sprawiają, że 99 proc. urodzeń to chłopcy, co ma doprowadzić do stopniowego wymarcia zdegenerowanej ludzkości, by ocaleni na Księżycu wybrańcy mogli ją potem na nowo zasiedlić. Z braku kobiet jeden z nielicznych ziemskich naukowców klonuje przedstawicielki tej płci, by je następnie sprzedawać innym mężczyznom – opis tej procedury przypomina przedstawioną w Seksmisji partenogenezę.

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Film kręcono m.in. w kopalni soli w Wieliczce, Łebie i okolicach Łodzi[2].

Cenzura[edytuj | edytuj kod]

Polska wersja została ocenzurowana o 3 minuty. Usunięto między innymi fragment, gdy Maks mówi: Kierunek: wschód. Tam musi być jakaś cywilizacja! Była to aluzja do zależności władz PRL od ZSRR[3]. Specjalnie dla cenzury powstała scena, w której Maks pozdrawia miłośników hibernacji znakiem V. Reżyser sądził, że cenzorzy skupiając się na tej scenie pominą resztę filmu[3]. W jednym z wywiadów Juliusz Machulski przyznał, że cenzor był wyjątkowym durniem[3]. Pomiędzy reżyserem a urzędnikiem był spór o scenę, w której miała zostać wypowiedziana kwestia „paszporty proszę”. Według scenariusza miał być czeski, ale cenzor się sprzeciwił. Ostatecznie urzędnik zgodził się na język niemiecki, zastrzegając, że będzie to „zachodnioniemiecki”[3].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Seksmisja odniosła w Polsce sukces frekwencyjny, była również popularna w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich[4] (gdzie była wyświetlana pod tytułem Nowe amazonki w wersji skróconej o około 40 minut)[3] oraz Niemieckiej Republice Demokratycznej[4]. Krytyka polska przyjęła film z mieszanymi odczuciami. Z jednej strony Maciej Zalewski na łamach „Kina” twierdził, że Machulski zasypuje widza cytatami z „najbardziej utartego zestawu damsko-męskich dowcipasów, które zaczynamy opowiadać sobie na przerwach w podstawówce”[5]. Z drugiej zaś – Małgorzata Dipont na łamach „Życia Warszawy” komentowała Seksmisję jako „doskonałą kpinę z ruchów feministycznych, jakie były, są i będą”, doceniając gwiazdorską kreację Jerzego Stuhra[6].

Dzieło Machulskiego było w Polsce powszechnie odczytywane jako alegoria komunistycznych rządów w Polsce, na co zdaniem Ewy Mazierskiej i Ewy Näripei nałożyło się kilka czynników. Film Machulskiego ukazywał świat łudząco podobny do Polski okresu stanu wojennego, w którym nasilona była indoktrynacja oraz fałszywie prezentowana wizja rzeczywistości, a także przejawy oporu wobec państwa totalitarnego[7]. Zdaniem Mazierskiej i Näripei wybór kobiet jako głównych wrogów bohaterów Seksmisji był powodowany mizoginistyczną reakcją na ideologię równości płci, która w okresie PRL-u przyczyniła się do awansu społecznego kobiet[1]. Film Machulskiego postawił znak równości pomiędzy feminizmem a komunizmem, przyczyniając się w powszechnej świadomości do utrwalenia analogii pomiędzy nimi[8]. Leigh E. Rich i Michael A. Ashby zauważyli, że Seksmisja dąży do udowodnienia, iż świat bez mężczyzn nie jest możliwy, a kobiety nie powinny rządzić światem ze względu na rzekomą niezdolność do pełnienia tego obowiązku[9]. Paulina Młynarska-Moritz w wywiadzie dla Onet.pl z 2017 roku stwierdziła, że film Machulskiego jest „niebywale śmieszny, inteligentny, świetnie zagrany, ale z tezą, że świat rządzony przez kobiety to piekło”[10].

Po specjalnym pokazie Seksmisji w Minneapolis w 1984 roku feministki[które?] orzekły, że wymowa filmu jest „antyfeministyczna, faszystowska, szowinistyczna i seksistowska”[3]. Machulski tłumaczył później w wywiadzie dla Polskiego Radia, iż tamtejsze feministki „nie odebrały tego filmu jako krytyki ustroju totalitarnego. Dla nich była to opowieść o wyższości mężczyzn nad kobietami”, po czym odniósł wrażenie, że Seksmisja na Zachodzie nadal zmaga się z takim odbiorem[11].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 1984 – Nagroda Główna Jury dla Juliusza Machulskiego na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Nagroda za scenografię dla Janusza Sosnowskiego na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Złoty Talar (nagroda Polkino) dla Juliusza Machulskiego Gdynia na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Syrenka Warszawska (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego
  • 1985 – Nagroda Przedsiębiorstwa Dystrybucji Filmów na FPFF w Gdyni
  • 1985 – Nagroda Przedsiębiorstwa Dystrybucji Filmów na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie
  • 1985 – Złota Kaczka dla Juliusza Machulskiego (przyznawana przez pismo „Film”) w kategorii Najlepszy Film Polski za rok 1984
  • 1999 – 3. miejsce w ankiecie Najciekawsze filmy polskie XX wieku na „Koniec wieku” w ankiecie Polityki
  • 2008 – Złota Kaczka w kategorii Polska Komedia Filmowa z okazji obchodów 100-lecia kinematografii polskiej (według czytelników Filmu)

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Klienci pubu Pravda w Dublinie oglądają Seksmisję, 2006
  • W odc. 3 pt. „Być dorosłym” serialu dla młodzieży Siedem życzeń z 1984 główny bohater, Darek, po spełnieniu kolejnego życzenia, przybiera ciało własnego ojca i w tym stanie wybiera się do kina na film Seksmisja[12], który był emitowany w czasie produkcji serialu. W ujęciach z sali kinowej widoczne są sceny z tego filmu.
  • Na motywach filmu, w 1991 w firmie LK Avalon powstała polska gra komputerowa A.D. 2044, która stała się wielkim przebojem wśród graczy[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mazierska i Näripea 2014 ↓, s. 175.
  2. Seksmisja – filmpolski.pl
  3. a b c d e f Żeby mi baba rozkazywała…. W: Historia PRL. T. 22: 1984–1985. Warszawa: New Media Concept, 2009, s. 28-31. ISBN 978-83-7558-528-5.
  4. a b Graff 2003 ↓.
  5. Zalewski 1984 ↓, s. 12.
  6. Dipont 1984 ↓.
  7. Mazierska i Näripea 2014 ↓, s. 173-174.
  8. Graff 2003 ↓, s. 106.
  9. Rich i Ashby 2012 ↓.
  10. Przemysław Bollin, Paulina Młynarska: to jest koncert seksizmu! [WYWIAD], „OnetKobieta”, 12 września 2017 [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  11. Juliusz Machulski: "Seksmisja" rozjuszyła amerykańskie feministki, „PolskieRadio.pl”, 30 października 2013 [dostęp 2018-09-15].
  12. FilmPolski.pl – SIEDEM ŻYCZEŃ, www.filmpolski.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  13. A.D. 2044 – Recenzja – Imperium gier – wp.pl

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]