Seksmisja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Seksmisja
Seksmisja
Gatunek komedia, fantastyka naukowa, antyutopia
Rok produkcji 1983
Data premiery 14 maja 1984
Kraj produkcji Polska
Język polski
Czas trwania 116 minut
Reżyseria Juliusz Machulski
Scenariusz Juliusz Machulski
Jolanta Hartwig
Pavel Hajný
Główne role Jerzy Stuhr
Olgierd Łukaszewicz
Muzyka Henryk Kuźniak
Zdjęcia Jerzy Łukaszewicz
Scenografia Janusz Sosnowski
Kostiumy Małgorzata Braszka
Montaż Mirosława Garlicka
Produkcja Andrzej Sołtysik
Wytwórnia Zespół Filmowy Kadr
Dystrybucja Film Polski

Seksmisja – polski fantastycznonaukowy film komediowy z 1983 w reżyserii Juliusza Machulskiego. Bohaterami filmu są zahibernowani w 1991 roku Maks (Jerzy Stuhr) oraz Albert (Olgierd Łukaszewicz), którzy budzą się po wojnie w totalitarnym świecie pozbawionym mężczyzn.

Seksmisja została wyprodukowana przez Zespół Filmowy „Kadr” za 70 milionów ówczesnych złotych. Film po premierze odniósł zauważalny sukces frekwencyjny, stając się przebojem także w Niemieckiej Republice Demokratycznej oraz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Seksmisja została również nagrodzona Srebrnymi Lwami Gdańskimi na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych i Złotą Kaczką w plebiscycie czasopisma „Film”. Jakkolwiek ze względu na utożsamienie osiągnięć feminizmu z totalitarnymi rządami epoki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej film był krytykowany przez feministki, dosłużył się miana filmu kultowego.

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja filmu, który niesie zauważalne podobieństwo do słuchowiska Matriarchat (1978) Marcina Wolskiego[1], rozpoczyna się w sierpniu 1991 roku. Telewizja transmituje eksperyment, w którym dwaj śmiałkowie, Maks i Albert, dobrowolnie poddają się hibernacji w ramach eksperymentu prowadzonego przez profesora Wiktora Kuppelweisera. Budzą się dopiero w roku 2044. Opiekująca się nimi doktor Lamia zawiadamia ich, że podczas ich snu wybuchła na Ziemi wojna nuklearna. W jej efekcie całkowitemu zniszczeniu uległy geny męskie, co czyni ich prawdopodobnie jedynymi mężczyznami na planecie. Tymczasem kobiety dzięki partenogenezie od dawna rodzą same dziewczynki. Maks i Albert są zszokowani. Wkrótce uświadamiają sobie, że egzystują w całkowicie sztucznym, ulokowanym pod ziemią świecie, w którym stali się królikami doświadczalnymi w rękach ciekawych ich odmienności niewiast. Zaniepokojona ich obecnością jest dyktatorka Jej Ekscelencja. Maks i Albert postanawiają wydostać się na wolność. Pierwsza próba ucieczki kończy się niepowodzeniem, a zbiegowie zostają skazani na poddanie zabiegowi naturalizacji. Z pomocą przychodzi im Lamia, zdaniem której mężczyźni mogą sprawić kobietom nie tylko kłopoty, ale też przyjemność. Razem z Lamią i śledzącą ich Emmą Maks i Albert wydostają się na powierzchnię, odkrywając mistyfikację – wbrew oficjalnym oświadczeniom życie toczy się normalnie, a Jej Ekscelencja okazuje się mężczyzną impotentem. Albert i Maks dokonują w „wylęgarni noworodków” biologicznego sabotażu, wskutek którego zamiast dziewczynki rodzi się pierwszy chłopczyk[2].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Reżyser filmu, Juliusz Machulski

Pierwszy pomysł Seksmisji pojawił się u Juliusza Machulskiego jesienią 1977 roku, kiedy ten szlifował scenariusz do filmu Vabank. Wówczas przyszły reżyser odnalazł w książce poświęconej prognozom w nauce XXI wieku, iż komórkę jajową kobiety można zapłodnić bez udziału plemnika, a więc i bez mężczyzn[3]. Już wówczas Machulski „miał w głowie ostatnią scenę – zbliżenie wiadomego organu noworodka płci męskiej”[4]. W trakcie odbywania stypendium rządu francuskiego w Paryżu Machulski znalazł dogodne warunki do pisania scenariusza[4]. Zarysowawszy wstępną koncepcję planowanego filmu, Machulski udał się z nim do Zespołu Filmowego „Kadr”, którego dyrektor artystyczny Jerzy Kawalerowicz przyjął projekt[5]. Pierwotny scenariusz filmu miał nadany tytuł Lamia, ale kierownik literacki Krzysztof Teodor Toeplitz proponował inny – Pierwiastek żeński. Ostatecznie stanęło na tym, że Machulski wymyślił tytuł Seksmisja. Toeplitz zasugerował Machulskiemu, aby kobiety ze scenariusza „były bardziej opresyjne”, puentując ową poradę słowami: „Wie pan, trzeba przyłożyć kobietom za wszystkie nasze niedole”[6].

Pierwsza wersja scenariusza została ukończona we wrześniu 1981 roku. Złożony w Naczelnym Zarządzie Kinematografii scenariusz został początkowo zaaprobowany przez kierownictwo, ale dopiero w połowie lutego 1982 roku – ze względu na tymczasowe wstrzymanie wszelkiej produkcji filmowej tuż po wprowadzeniu stanu wojennego – można było go skierować do produkcji. Machulskiemu zezwolono na reżyserię Seksmisji, ponieważ należała ona do garstki filmów, które nie miały antyradzieckiej wymowy[6]. Seksmisja została pierwotnie zaplanowana jako koprodukcja polsko-czechosłowacka, więc do ekipy Machulskiego dołączył czeski scenarzysta Pavel Hajny[6]. Jednak Czesi ze studia Barrandov odrzucili propozycję współpracy, gdyż planowany czas akcji – rok 2044 – oznaczał dla nich zbyt szybki koniec komunizmu[7]. Kawalerowicz wstrzymał więc projekt do czasu, gdy w lipcu 1982 roku Machulski mu zasugerował, że odejdzie z „Kadru” i będzie kręcił dla Zespołu Filmowego „Zodiak” Jerzego Hoffmana. Wówczas produkcja ruszyła w ramach „Kadru”[8].

Pierwotnie w roli Maksa Machulski zamierzał obsadzić Jana Englerta, który mógłby „stworzyć fajny duet z Olgierdem Łukaszewiczem[6]. Jednakże reżyser potrzebował kontrastu, gdyż jego zdaniem „jeden z bohaterów powinien być fajtłapą, a drugi cwaniakiem”[9]. Dlatego w ramach kontrapunktu dla postaci Łukaszewicza w Maksa wcielił się Jerzy Stuhr[9]. Żona Machulskiego, Bożena Stryjkówna, otrzymała rolę Lamii. Emmę zagrała Bogusława Pawelec, a do obsady dołączyły również między innymi Beata Tyszkiewicz oraz Dorota Stalińska, znana z filmów Barbary Sass[10]. Ekscelencję personifikował Wiesław Michnikowski[11]. Część nazwisk głównych bohaterów kryła w sobie żartobliwe odniesienia do kultury masowej. Emma Dax otrzymała nazwisko po francuskim pułkowniku ze Ścieżek chwały Stanleya Kubricka, Albert Starski – po bohaterach powieści Alberta Camusa i Bolesława Prusa, natomiast Maks Paradys wziął się z „nieziemskości”. Jak twierdził Machulski: „Chciałem, żeby Maks był «nieziemski» – stąd Paradys = Raj”[12].

Zdjęcia rozpoczęły się w październiku 1982 roku od sceny przyjazdu profesora Kuppelweisera do jego ośrodka badawczego[11]. Na potrzeby scen podziemnych wykorzystano zarówno halę w Łodzi[12], jak i kopalnię soli w Wieliczce[6]. Operatorem przy Seksmisji został Jerzy Łukaszewicz, natomiast scenografami – Janusz Sosnowski i Wiesława Chojkowska[13]. Kostiumy do filmu opracowała Małgorzata Braszka, a kierownikiem produkcji został Andrzej Sołtysik[14]. Przyszłościową muzykę do Seksmisji opracował Henryk Kuźniak, który współpracował przedtem z reżyserem przy Vabanku[15]. Za montaż odpowiadała Mirosława Garlicka[15]. Łączny budżet Seksmisji wyniósł 70 milionów złotych, jak później komentował Machulski: „tyle co pięć Vabanków[16].

Większość zdjęć nakręcono do marca 1983 roku, natomiast do maja ekipa filmowa czekała na pogodę, aby nakręcić sceny plenerowe. Jednakże już wówczas Machulski wraz z Garlicką uzgadniał montaż scen. Wnętrze czapy powstało w Łodzi, natomiast rozcięcie plandeki i wyjście na zewnątrz – w Łebie. Scena z laskiem została nakręcona w Rudzie Pabianickiej[17]. Ostatnia scena – z noworodkami – została nakręcona w maju 1983 roku[18].

Cenzura i kolaudacja[edytuj | edytuj kod]

Polska wersja została ocenzurowana o 3 minuty. Usunięto między innymi fragment, gdy Maks mówi: „Kierunek: wschód. Tam musi być jakaś cywilizacja!” Była to aluzja do zależności władz PRL od ZSRR[19]. Specjalnie dla cenzury powstała scena, w której Maks pozdrawia miłośników hibernacji znakiem V. Reżyser sądził, że cenzorzy, skupiając się na tej scenie, pominą resztę filmu[19]. Pomiędzy reżyserem a urzędnikiem był spór o scenę, w której miała zostać wypowiedziana kwestia „paszporty proszę”. Według scenariusza miała on paść w języku czeskim, ale cenzor się sprzeciwił. Ostatecznie urzędnik zgodził się na język niemiecki, zastrzegając, że będzie to „zachodnioniemiecki”[19].

Na kolaudacji Seksmisja została przyjęta bezproblemowo. Kierujący komisją Krzysztof Zanussi chwalił Machulskiego, dziwiąc się, że „biedna polska kinematografia była w stanie wyprodukować taki film”. Jedynie Wanda Jakubowska nalegała, żeby przyciąć część finałową, jednak nie znalazła aprobaty ze strony pozostałych członków komisji[20].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Klienci pubu Pravda w Dublinie oglądają Seksmisję, 2006

Seksmisja odniosła w Polsce olbrzymi sukces frekwencyjny. Już w pierwszym miesiącu rozpowszechniania obejrzało ją 1 073 000 widzów, a łączna szacowana liczba widzów wyniosła 12 milionów[21]. Była również popularna w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich[22] (gdzie była wyświetlana pod tytułem Nowe amazonki w wersji skróconej o około 40 minut)[19] oraz Niemieckiej Republice Demokratycznej[22]. Krytyka polska przyjęła film z mieszanymi odczuciami. Z jednej strony Maciej Zalewski na łamach „Kina” twierdził, że Machulski zasypuje widza cytatami z „najbardziej utartego zestawu damsko-męskich dowcipasów, które zaczynamy opowiadać sobie na przerwach w podstawówce”[23]. Z drugiej zaś – Małgorzata Dipont na łamach „Życia Warszawy” komentowała Seksmisję jako „doskonałą kpinę z ruchów feministycznych, jakie były, są i będą”, doceniając gwiazdorską kreację Jerzego Stuhra[24].

Kwestia feminizmu i antyfeminizmu[edytuj | edytuj kod]

Po specjalnym pokazie Seksmisji w Minneapolis w 1984 roku feministki orzekły, że wymowa filmu jest „antyfeministyczna, faszystowska, szowinistyczna i seksistowska”[19]. Machulski tłumaczył później w wywiadzie dla Polskiego Radia, iż tamtejsze feministki „nie odebrały tego filmu jako krytyki ustroju totalitarnego. Dla nich była to opowieść o wyższości mężczyzn nad kobietami”, po czym odniósł wrażenie, że Seksmisja na Zachodzie nadal zmaga się z takim odbiorem[25].

Dzieło Machulskiego było w Polsce powszechnie odczytywane jako alegoria komunistycznych rządów w Polsce, na co zdaniem Ewy Mazierskiej i Ewy Näripei nałożyło się kilka czynników. Film Machulskiego ukazywał świat łudząco podobny do Polski okresu stanu wojennego, w którym nasilona była indoktrynacja oraz fałszywie prezentowana wizja rzeczywistości, a także przejawy oporu wobec państwa totalitarnego[26]. Zdaniem Mazierskiej i Näripei wybór kobiet jako głównych wrogów bohaterów Seksmisji był powodowany mizoginistyczną reakcją na ideologię równości płci, która w okresie PRL-u przyczyniła się do awansu społecznego kobiet[1]. Film Machulskiego postawił znak równości pomiędzy feminizmem a komunizmem, przyczyniając się w powszechnej świadomości do utrwalenia analogii pomiędzy nimi[27]. Leigh E. Rich i Michael A. Ashby zauważyli, że Seksmisja dąży do udowodnienia, iż świat bez mężczyzn nie jest możliwy, a kobiety nie powinny rządzić światem ze względu na rzekomą niezdolność do pełnienia tego obowiązku[28]. Paulina Młynarska-Moritz w wywiadzie dla Onet.pl z 2017 roku stwierdziła, że film Machulskiego jest „niebywale śmieszny, inteligentny, świetnie zagrany, ale z tezą, że świat rządzony przez kobiety to piekło”[29].

Padające wobec Machulskiego zarzuty antyfeministycznej wymowy filmu odpierała część filmoznawców. Monika Talarczyk-Gubała stwierdziła, że ideę planety zamieszkanej wyłącznie przez kobiety reżyser „wywiódł wprost z amerykańskiego kina gatunków, które od lat pięćdziesiątych [XX wieku] eksploatowało wizję świata bez mężczyzn”[30]. Zdaniem Artura Majera antyfeminizm nie jest głównym tematem Seksmisji, gdyż „służy raczej zabawie, komizmowi oraz [...] oswojeniu wątku głównego, czyli satyrze na władzę totalitarną”[31]. Ponadto, jak zaznacza Majer, to profesor Kuppelweiser – mężczyzna szaleniec – tak naprawdę jest odpowiedzialny za zniszczenie genów męskich i zagładę „gatunku męskiego”[32]. Dodatkowo biograf Machulskiego zauważył, iż świat przedstawiony Seksmisji jest pozbawiony feminizmu (rozumianego jako walka o równouprawnienie kobiet), gdyż po zdobyciu władzy kobiety nie musiały pokonać mężczyzn ani zrównać się z nimi, lecz po prostu ich zastąpiły. W związku z tym główny konflikt dotyczy nie walki kobiet z mężczyznami, ale władzy z podporządkowanymi jej więźniami[33].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 1984 – Nagroda Główna Jury dla Juliusza Machulskiego na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Nagroda za scenografię dla Janusza Sosnowskiego na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Złoty Talar (nagroda Polkino) dla Juliusza Machulskiego Gdynia na FPFF w Gdyni
  • 1984 – Syrenka Warszawska (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego
  • 1985 – Nagroda Przedsiębiorstwa Dystrybucji Filmów na FPFF w Gdyni
  • 1985 – Nagroda Przedsiębiorstwa Dystrybucji Filmów na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie
  • 1985 – Złota Kaczka dla Juliusza Machulskiego (przyznawana przez pismo „Film”) w kategorii Najlepszy Film Polski za rok 1984
  • 1999 – 3. miejsce w ankiecie Najciekawsze filmy polskie XX wieku na „Koniec wieku” w ankiecie Polityki
  • 2008 – Złota Kaczka w kategorii Polska Komedia Filmowa z okazji obchodów 100-lecia kinematografii polskiej (według czytelników Filmu)

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Dialog z filmu okazany podczas 33. Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni w 2008
  • W odc. 3 pt. „Być dorosłym” serialu dla młodzieży Siedem życzeń z 1984 główny bohater, Darek, po spełnieniu kolejnego życzenia, przybiera ciało własnego ojca i w tym stanie wybiera się do kina na film Seksmisja[34], który był emitowany w czasie produkcji serialu. W ujęciach z sali kinowej widoczne są sceny z tego filmu.
  • Na motywach filmu, w 1991 w firmie LK Avalon powstała polska gra komputerowa A.D. 2044, która stała się wielkim przebojem wśród graczy[35].
  • W jednej ze scen polskiej wersji filmu Shrek 2 Osioł, mówiący głosem Jerzego Stuhra wypowiada zdanie „W tym mogą być promile” odnośnie wykradzionego eliksiru – jest to nawiązanie do słów tego samego aktora, który w Seksmisji, w scenie dotarcia bohaterów na plażę, ostrzega Lamię przed morską wodą, wypowiadając bardzo podobną kwestię („Uważaj, tu mogą być promile”)[36].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mazierska i Näripea 2014 ↓, s. 175.
  2. Filmpolski.pl, Seksmisja – O filmie, Akademia Polskiego Filmu [dostęp 2018-11-19].
  3. Machulski 2014 ↓, s. 7.
  4. a b Machulski 2014 ↓, s. 8.
  5. Machulski 2014 ↓, s. 11.
  6. a b c d e Machulski 2014 ↓, s. 12.
  7. Machulski 2014 ↓, s. 20.
  8. Machulski 2014 ↓, s. 20-21.
  9. a b Machulski 2014 ↓, s. 15.
  10. Machulski 2014 ↓, s. 22-23.
  11. a b Machulski 2014 ↓, s. 24.
  12. a b Machulski 2014 ↓, s. 26.
  13. Machulski 2014 ↓, s. 29-31.
  14. Machulski 2014 ↓, s. 32-33.
  15. a b Machulski 2014 ↓, s. 35.
  16. Machulski 2014 ↓, s. 25.
  17. Machulski 2014 ↓, s. 45.
  18. Machulski 2014 ↓, s. 46.
  19. a b c d e Żeby mi baba rozkazywała…. W: Historia PRL. T. 22: 1984–1985. Warszawa: New Media Concept, 2009, s. 28-31. ISBN 978-83-7558-528-5.
  20. Machulski 2014 ↓, s. 51.
  21. Majer 2014 ↓, s. 59.
  22. a b Graff 2003 ↓.
  23. Zalewski 1984 ↓, s. 12.
  24. Dipont 1984 ↓.
  25. Juliusz Machulski: „Seksmisja” rozjuszyła amerykańskie feministki, „PolskieRadio.pl”, 30 października 2013 [dostęp 2018-09-15].
  26. Mazierska i Näripea 2014 ↓, s. 173-174.
  27. Graff 2003 ↓, s. 106.
  28. Rich i Ashby 2012 ↓.
  29. Przemysław Bollin, Paulina Młynarska: to jest koncert seksizmu! [WYWIAD], „OnetKobieta”, 12 września 2017 [dostęp 2018-09-15] (pol.).
  30. Talarczyk-Gubała 2007 ↓, s. 151-152.
  31. Majer 2014 ↓, s. 54.
  32. Majer 2014 ↓, s. 55.
  33. Majer 2014 ↓, s. 65.
  34. FilmPolski.pl – SIEDEM ŻYCZEŃ, filmpolski.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  35. A.D. 2044 – Recenzja – Imperium gier – wp.pl
  36. Filmowe kwestie które są śmieszniejsze w POLSKIEJ WERSJI (czas: 2:02) (pol.). Poznać Kino, 2017-07-26. [dostęp 2018-11-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Dipont, Trzymajcie się chłopaki, „Życie Warszawy” (122), 1984 [dostęp 2018-09-15].
  • Agnieszka Graff, Lost between the Waves? The Paradoxes of Feminist Chronology and Activism in Contemporary Poland, „Journal of International Women’s Studies”, 4 (2), 2003, ISSN 1539-8706 [dostęp 2018-09-15] (ang.).
  • Juliusz Machulski, Naga prawda o Seksmisji, Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2014.
  • Artur Majer, Kino Juliusza Machulskiego, Bielsko-Biała: Kwieciński, 2014.
  • Ewa Mazierska, Eva Näripea, Gender Discourse in Eastern European SF Cinema, „Science Fiction Studies”, 41 (1), 2014, s. 163–180, DOI10.5621/sciefictstud.41.1.0163, JSTOR10.5621/sciefictstud.41.1.0163 [dostęp 2018-09-15].
  • Leigh E. Rich, Michael A. Ashby, Today’s “Sexmission”, „Journal of Bioethical Inquiry”, 9 (3), 2012, s. 229–233, DOI10.1007/s11673-012-9385-8, ISSN 1176-7529 [dostęp 2018-09-15] (ang.).
  • Monika Talarczyk-Gubała, PRL się śmieje! Polska komedia filmowa lat 1945-1989, Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007.
  • Maciej Zalewski, Łatwo przyszło, „Kino” (3), 1984, s. 10-12.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]