Beata Tyszkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Beata Tyszkiewicz
Ilustracja
Beata Tyszkiewicz (2015)
Imię i nazwisko Beata Maria Helena Tyszkiewicz-Kalenicka
Data i miejsce urodzenia 14 sierpnia 1938
Wilanów
Zawód aktorka
Współmałżonek

1. Andrzej Wajda (rozwód)
2. Witold Orzechowski (rozwód)
3. Jacek Padlewski (rozwód)

Lata aktywności 1956–2018
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Order Przyjaźni Narodów
Faksymile
Strona internetowa

Beata Maria Helena Tyszkiewicz-Kalenicka (ur. 14 sierpnia 1938 w Wilanowie)[1] – polska aktorka filmowa i telewizyjna.

Nazywana „pierwszą damą polskiego filmu”[2]. W swojej karierze wcieliła się w ponad 100 ról filmowych. Za sprawą charakterystycznej urody była obsadzana głównie w rolach arystokratek lub kobiet będących przedmiotem podziwu i pożądania[2][3]. Ważne role wykreowała w takich produkcjach jak Lalka, gdzie wcieliła się w Izabelę Łęcką czy Wszystko na sprzedaż, w której zagrała jedną z głównych postaci. Za wkład w rozwój kinematografii została wyróżniona wieloma odznaczeniami i nagrodami.

W latach 1994–1998 pełniła funkcję prezesa Fundacji Kultury Polskiej. Była przewodniczącą rady Fundacji Dzieciom „Zdążyć z Pomocą” oraz członkinią Narodowej Rady Kultury I i II kadencji. Była jurorką w programach Taniec z gwiazdami (2005–2010) i Dancing with the Stars. Taniec z gwiazdami (2014–2017).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzi z arystokratycznej rodziny pieczętującej się herbem Leliwa II (Tyszkiewiczowie)[4]. Urodziła się 14 sierpnia 1938 w Pałacu w Wilanowie[5], jest córką Krzysztofa Marii Tyszkiewicza(lit.) i Barbary z Rechowiczów. Jej ojcem chrzestnym został Adam Branicki[6]. Podczas II wojny światowej jej rodzice się rozstali[7][8] – zamieszkała z matką i młodszym o cztery lata bratem Krzysztofem(lit.) na Śląsku[7], a ojciec wyemigrował do Anglii[8], gdzie założył nową rodzinę i doczekał się narodzin kolejnego syna, Janusza. Z ojcem ponownie spotkała się dopiero w 1973[9].

Była uczennicą szkoły podstawowej w Jeleniej Górze. Po szkole podstawowej miała problemy z przyjęciem do gimnazjum (wówczas była to szkoła dająca tzw. małą maturę) w Karpaczu ze względu na pochodzenie arystokratyczne. Przyjęto ją dopiero po interwencji matki w Ministerstwie Kultury i Sztuki[10]. Po przeprowadzce wraz z matką do Lasek pod Warszawą uczęszczała do Liceum im. Narcyzy Żmichowskiej w Warszawie[11]. Praca nad debiutanckim filmem źle wpłynęła na jej wyniki w nauce (obsadę filmu zaczęto kompletować już w 1954), dlatego została przeniesiona do liceum zakonu sióstr urszulanek szarych w Milanówku, a następnie sióstr niepokalanek w Szymanowie[5]. Maturę zdała za drugim razem[2].

Debiutowała w 1957 rolą Klary w ekranizacji Zemsty w reżyserii Antoniego Bohdziewicza. W latach 1957–1958 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie[2], po czym podjęła pracę jako inspicjentka w Telewizji Polskiej. W trakcie kariery zawodowej wielokrotnie grała postacie historyczne, damy bądź szlachcianki, czemu zawdzięcza miano „pierwszej damy polskiego filmu”[2]; zagrała Marię Walewską w komedii kostiumowej Marysia i Napoleon (1966) w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, księżniczkę Elżbietę w Popiołach (1965) Andrzeja Wajdy czy hrabinę Stefanię Holszańską w Nocach i dniach (1975) w reżyserii Jerzego Antczaka.

W teatrze dramatycznym wystąpiła tylko w dwóch spektaklach: Kariera Artura Ui Bertolta Brechta w reżyserii Erwina Axera w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1962) i Za rzekę w cień drzew Ernesta Hemingwaya w reżyserii Jacka Woszczerowicza w Teatrze Ateneum w Warszawie (1964). W swojej karierze zagrała jeszcze w pięciu realizacjach Teatru Telewizji i trzech spektaklach Teatru Polskiego Radia.

Beata Tyszkiewicz jako Izabela Łęcka w filmie Lalka (1968)

Pod koniec lat 60. stworzyła jedne ze swoich najważniejszych ról – Izabelę Łęcką w ekranizacji Lalki (1968) w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa i Beatę we Wszystko na sprzedaż (1968) Andrzeja Wajdy[2]. Była angażowana także przez zagranicznych reżyserów, m.in. Andrieja Konczałowskiego czy Claude Leloucha[3]. W 1973 Ministerstwo Kultury i Sztuki przyznało jej – bez egzaminu – uprawnienia aktorskie[2].

W latach 80. objawiła talent komediowy, kreując wyraziste role w filmach Juliusza Machulskiego: Seksmisja (1983), Vabank II, czyli riposta (1984) i Kingsajz (1987)[2]. Z Machulskim współpracowała także na początku lat 90. przy filmie sensacyjnym V.I.P. (1991), wcielając się w matkę głównego bohatera Romana (Wojciech Malajkat).

Za rolę ciotki Lali w Śmierci dziecioroba (1990) otrzymała nominację do Złotego Lwa Gdańskiego w kategorii „najlepsza drugoplanowa rola kobieca” na 16. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Następnie zagrała Damę w Pięknej nieznajomej (1993) oraz hrabinę Ewelinę Opolską w Pannie z mokrą głową (1994). Podczas 21. FPFF w 1996 odebrała Nagrodę Indywidualną za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (Berty Sonnenbruch) w filmie Niemcy, którego premiera kinowa odbyła się 1997. W ostatnich latach swojej aktywności aktorskiej wcielała się głównie w drugoplanowe role, często eleganckich i zdystansowanych cioć czy babć – takie role stworzyła w komedii romantycznej Nie kłam, kochanie (2007) czy serialu Teraz albo nigdy! (2008–2009)[2]. W kontrze do swojego emploi zagrała sprzątaczkę w komedii Ryś (2007)[3].

Interesuje się fotografią, w 1999 zorganizowała pierwszy wernisaż zdjęć własnego autorstwa[2]. Jest pomysłodawczynią i współautorką cyklu programów Raport w sprawie dzieci niczyich. W latach 90. wzięła udział w kampanii reklamowej producenta odkurzaczy marki Electrolux, za co dostała honorarium w wysokości 60 tys. dolarów[2]. W 2008 zaangażowała się w kampanię reklamową linii kosmetyków Dove pro.age, biorąc udział w rozbieranej sesji zdjęciowej[2]. Prowadziła liczne prelekcje dotyczące zasad savoir-vivre[12].

Przez wiele lat była felietonistką tygodnika telewizyjnego „Tele Tydzień”. W 2003 została wydana jej autobiografia pt. „Nie wszystko na sprzedaż”[13], która została wybrana „książką marca” Warszawskiej Premiery Literackiej 2004[14]. Napisała także wspomnienia Kocha, lubi i żartuje... (2006) i książkę kucharską Bajaderka (2016), którą współtworzyła z córkami, Karoliną Wajdą i Wiktorią Bosc.

Była jurorką w dwunastu edycjach programu rozrywkowego TVN Taniec z gwiazdami (2005–2010) i siedmiu edycjach programu Polsatu Dancing with the Stars. Taniec z gwiazdami (2014–2017)[15]. Uchodziła za barwną postać, w 2014 oceniając występ taneczny Anety Zając i Stefano Terrazzino posłużyła się wulgarnym sformułowaniem na antenie[16]. Wypowiedź spotkała się z reakcją w postaci skargi na artystkę do KRRiT[17].

W maju 2017 przeszła rozległy zawał mięśnia sercowego[18]. Wkrótce później wycofała się z życia publicznego[2].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Trzykrotnie rozwiedziona[19]. W latach 1967–1969 była żoną Andrzeja Wajdy, z którym ma córkę, Karolinę (ur. 1967)[20]. Była także żoną Witolda Orzechowskiego i Jacka Padlewskiego, z którym ma córkę Wiktorię (ur. 1977)[21].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Beata Tyszkiewicz i Pierre Buhler, ambasador Francji w Polsce (2015)
Beata Tyszkiewicz w 2014
Beata Tyszkiewicz na III Warszawskich Targach Książki (2012)
Beata Tyszkiewicz w 2007
Beata Tyszkiewicz w 2005
Gwiazda w łódzkiej Alei Gwiazd
Odcisk dłoni i podpis B. Tyszkiewicz w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
Filmreel-icon.svg Filmy fabularne
Rok Tytuł Rola Reżyseria
1956 Zemsta Klara Antoni Bohdziewicz, Bohdan Korzeniewski
1959 Wspólny pokój Teodozja Wojciech Jerzy Has
1960 Szklana góra Janka Paweł Komorowski
1961 Zaduszki Katarzyna Tadeusz Konwicki
Samson Stasia Andrzej Wajda
Odwiedziny prezydenta Iga Jan Batory
Historia żółtej ciżemki Zofka Sylwester Chęciński
Dziś w nocy umrze miasto Magda Jan Rybkowski
1962 Spóźnieni przechodnie. Nauczycielka aktorka Jan Rybkowski
Spóźnieni przechodnie. Krąg istnienia Ala Andrzej Łapicki
Czarne skrzydła Zuza Ewa Petelska, Czesław Petelski
1963 Skąpani w ogniu Ruta Jerzy Passendorfer
Naprawdę wczoraj Ewa Jan Rybkowski
Yokmok Małgorzata Stanisław Możdżewski
1964 Spotkanie ze szpiegiem Maria Jan Batory
Rękopis znaleziony w Saragossie donna Rebecca Uzeda Wojciech Jerzy Has
Pierwszy dzień wolności Inga Rhode Aleksander Ford
1965 Popioły księżniczka Elżbieta Andrzej Wajda
1966 Marysia i Napoleon Maria Walewska Leonard Buczkowski
1967 De man die zijn haar kort liet knippen Fran Veerman André Delvaux
Pieśń triumfującej miłości Waleria Andrzej Żuławski
1968 Wszystko na sprzedaż Beata Andrzej Wajda
Lalka Izabela Łęcka Wojciech Jerzy Has
Hasło Korn ona sama Waldemar Podgórski
1969 Az idö ablakai Eva Tamás Fejér
Dworianskoje gniezdo Warwara Andriej Konczałowski
Egy őrült éjszaka kasjerka Piri Ferenc Kardos
1970 Szép magyar komédia Anna Banovich Tamás
Książę sezonu Zuzanna Witold Orzechowski
Okna czasu Ewa (polski dubbing) Maria Olejniczak
1974 Wahlverwandtschaften Charlotte Siegfried Kuhn
1975 Noce i dnie Stefania Holszańska Jerzy Antczak
Jej powrót Emma Witold Orzechowski
Wieczór u Abdona aptekarzowa Hermina Agnieszka Holland
Dom moich synów Alina Gerard Zalewski
1977 Tańczący jastrząb Wiesława Grzegorz Królikiewicz
1978 Sowizdrzał świętokrzyski Brygidka Henryk Kluba
1979 Niewdzięczność Elżbieta Zbigniew Kuźmiński
Po drodze Teresa Márta Mészáros
1980 Don Juan, 78 Karl Liebknecht Street Beata Weber Siegfried Kuhn
Mniejsze niebo Elżbieta Janusz Morgenstern
Kontrakt Nina Krzysztof Zanussi
1981 W obronie własnej Maria Zbigniew Kamiński
1983 Édith et Marcel matka Margot Claude Lelouch
Synteza babcia Maciej Wojtyszko
Seksmisja Berna Juliusz Machulski
1984 Louisiane księżna Philippe de Broca
W starym dworku, czyli niepodległość trójkątów Anastazja Nibkowa Andrzej Kotkowski
Vabank II, czyli riposta baronowa Juliusz Machulski
Megfelelő ember kényes feladatra dama János Kovácsi
1985 Sezon na bażanty Iwona Wiesław Saniewski
1986 Komediantka Cabińska Jerzy Sztwiertnia
1987 Bernadette pani Pailhasson Jean Delannoy
Úsmev diabla Martina Legerova Jan Zeman
Kingsajz dama na bazarze Juliusz Machulski
1990 Rosamund Clarie Egon Günther
Śmierć dziecioroba ciotka Lala Wojciech Nowak
1991 V.I.P. matka Juliusz Machulski
Ferdydurke ciotka Jerzy Skolimowski
1992 Sprawa kobiet księżna Graziella Janusz Zaorski
Piękna nieznajoma dama Jerzy Hoffman
Dotknięcie ręki dziennikarka Gelda Krzysztof Zanussi
Mała apokalipsa Anna Piczikowa Costa-Gavras
1993 Dwa księżyce ministrowa Andrzej Barański
1994 Panna z mokrą głową hrabina Opolska Kazimierz Tarnas
1995 Niemcy Berta Sonnenbruch Zbigniew Kamiński
1996 Dzień wielkiej ryby Zofia Andrzej Barański
1998 Złoto dezerterów hrabina Janusz Majewski
1999 Krugerandy dyrektorka Wojciech Nowak
2000 Zakochani ciocia Neli Piotr Wereśniak
2001 Paradox lake dr Krystyna Przemysław Reut
2006 Plac Zbawiciela aktorka Krzysztof Krauze, Joanna Kos-Krauze
2007 Ryś sprzątaczka Ręka Stanisław Tym
2008 Nie kłam, kochanie Nela Piotr Wereśniak
Jeszcze nie wieczór Róża Jacek Bławut
2009 Zamiana Ewelina Konrad Aksinowicz
2011 Listy do M. Malina Mitja Okorn
Matki w mackach Marsa nadzorczyni (polski dubbing) Grzegorz Pawlak
2012 Asterix i Obelix: W służbie Jej Królewskiej Mości królowa Kordelia (polski dubbing) Marek Robaczewski
2015 Sprawiedliwy księżna Michał Szczerbic
2018 Studniówk@ ciocia Basia Alessandro Leone
Filmreel-icon.svg Seriale telewizyjne
1965 Proizszestwie na Cljapata ulica
1968 Stawka większa niż życie Christin Kield (odc. 12) Andrzej Konic
1973 Wielka miłość Balzaka Ewelina Hańska Wojciech Solarz
1976–1977 Polskie drogi wdowa Maryla Miszczykowa (odc. 4–5, 7–8) Janusz Morgenstern
1979-1981

Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy

aptekarzowa Kolska Jerzy Sztwiertnia
1987 Śmieciarz profesorowa Kinga (odc. 1, 3) Jacek Butrymowicz
1996–1998 Ekstradycja ekspertka Biernowska Wojciech Wójcik
1998 13 posterunek jurorka (odc. 36-37) Maciej Ślesicki
1999–2000 Trędowata hrabina Ćwilecka Wojciech Rawecki, Krzysztof Lang
2003 Na dobre i na złe Maria Radon (odc. 144) Maciej Dejczer
2004–2005 Plebania nauczycielka muzyki Nina Jędrzejewicz (odc. 451–499) czternaścioro
2005 Dom niespokojnej starości hrabina Aniela Wielopolska Adek Drabiński
2006–2007 Magda M. Barbara Żywiecka (odc. 36–55) Jacek Borcuch, Maciej Dejczer, Krzysztof Lang
2008-2009 Teraz albo nigdy! Ewa Winiarska (odc. 3–44) Grzegorz Kuczeriszka, Maciej Dejczer
2009 Niania ona sama (odc. 125) Jerzy Bogajewicz

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Beata Tyszkiewicz: biografia, książki i ciekawostki, Biografia24.pl [dostęp 2019-03-16] (pol.).
  2. a b c d e f g h i j k l m Paweł Piotrowicz: Aktorka taktowna. Beata Tyszkiewicz kończy 80 lat (pol.). W: Onet.pl [on-line]. kultura.onet.pl, 2018-08-14. [dostęp 2019-12-12].
  3. a b c Beata Tyszkiewicz, akademiapolskiegofilmu.pl.
  4. Beata Maria hr. Tyszkiewicz-Łohojska h. Leliwa (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego)
  5. a b Beata Tyszkiewicz: Moje pokolenie umiało się wszystkim cieszyć (pol.). styl.pl, 2014-10-13. [dostęp 2019-12-12].
  6. Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 150. ISBN 83-7337-452-3.
  7. a b Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 151. ISBN 83-7337-452-3.
  8. a b Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 152. ISBN 83-7337-452-3.
  9. Sylwia Milan: Wszystko na jedną kartę. Poznań: Publicat, 2008, s. 100–101. ISBN 978-83-245-1503-5.Sprawdź autora:1.
  10. Hrabina herbu Leliwa (pol.). Styl.pl, Życie na gorąco 40/2011. [dostęp 2015-12-26].
  11. Beata Tyszkiewicz dla Faktu: Nie zdałam matury (pol.). fakt.pl, 26.03.2008 04:41. [dostęp 2015-12-26].
  12. Mała stabilizacja: Elżbieta Czyżewska i Beata Tyszkiewicz, Dialog – Miesięcznik poświęcony dramaturgii współczesnej [dostęp 2021-04-07] (pol.).
  13. Księgarnia Gandalf.
  14. „Podróże z Herodotem” Książką Roku 2004 / Wydarzenia / Instytut Książki, www.instytutksiazki.pl, 18 listopada 2005 [dostęp 2016-03-06].
  15. „Taniec z gwiazdami”. Beata Tyszkiewicz odchodzi z jury programu. Znamy powody (pol.). W: Plejada.pl [on-line]. plejada.pl. [dostęp 2018-01-19].
  16. Beata Tyszkiewicz użyła wulgarnego słowa na wizji! Aktorka może stracić gażę za udział w programie "Taniec z gwiazdami". Zobacz wideo!, wpolityce.pl [dostęp 2021-06-01].
  17. KRRiT zajmie się wulgarną wypowiedzią Beaty Tyszkiewicz w 'Tańcu z gwiazdami', www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2021-06-01] (pol.).
  18. Eurozet Sp, Beata Tyszkiewicz odchodzi, to koniec. "Mama chce odpocząć" - Planeta, www.planeta.pl, 1579 [dostęp 2021-04-07] (pol.).
  19. Tyszkiewicz: Trzy razy wychodziłam za mąż, kultura.dziennik.pl, 29 marca 2008 [dostęp 2021-04-07] (pol.).
  20. Dzień Dobry TVN, Dlaczego Beata Tyszkiewicz rozstała się z Andrzejem Wajdą? Powód ich rozwodu zaskakuje, dziendobry.tvn.pl, 6 listopada 2020 [dostęp 2021-04-07] (pol.).
  21. Rodzina Beaty Tyszkiewicz. Mężowie, córki, dzieci, wnuki [ZDJĘCIA], plejada.pl, 6 listopada 2020 [dostęp 2021-04-07] (pol.).
  22. M.P. z 1997 r. nr 57, poz. 554

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]