Szachty (Poznań)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krajobraz cegielniany w Rudniczem znad Szacht w 1993 – obecnie już nieistniejący
Nad Szachtami
Mapa południowo-zachodniej części Poznania przedstawiająca cegielnie poznańskie
Bezimienna glinianka przy ul. Wykopy/Ceglanej
Wieża widokowa przy ul. Mieleszyńskiej

Szachty (także Glinianki) – zbiorcza nazwa używana przez mieszkańców Poznania na zespół glinianek, zlokalizowanych w dolinie Strumienia Junikowskiego w południowej części miasta, w dawnych osadach związanych z cegielniamiRudniczem, Kotowem i Świerczewem[potrzebne źródło, gdyż mapy wskazują również na Fabianowo].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obie jednostki topograficzne są dzielnicami z bardzo silnymi tradycjami cegielnianymi. Znajduje się tu np. kompleks domów wielorodzinnych dla pracowników cegielni z początku XX w. przy ul. Rudnicze. Na terenie tej części miasta istniała grupa kilkunastu cegielni, powiązanych między sobą i między gliniankami siecią kolei cegielnianych, a także bocznicami normalnotorowymi z obecną linią E20. Pozostałością po tym okresie są liczne stawy – dawne glinianki, które stanowią o lokalnym klimacie kulturowym. Najważniejsze z nich to, od zachodu: Stara Baba, Staw Baczkowski, Staw Kachlarski, Karpętaj i Głęboki Dół. Stawy te ciągną się dalej na wschód, już na terenie Górczyna, Świerczewa i Kotowa – np. Staw Rozlany. Łącznie powstało około 40 akwenów o zróżnicowanej powierzchni – od 0,2 do 12 ha. W latach 70. XX w. uznano te tereny za jedne z najcenniejszych przyrodniczo na terenie Poznania i objęto ochroną w ramach użytków ekologicznych. Od 2014 rozpoczął się proces przystosowywania terenu Szacht do celów spacerowych i turystycznych. W tym samym roku wybudowano pierwsze ścieżki spacerowe i ustawiono ławki oraz kosze na śmieci pomiędzy ulicą Roberta Kocha, a Strumieniem Junikowskim[1]. W 2018 roku udostępniono dla turystów wieżę widokową i pomost spacerowy[2][3][a]. Stalowa wieża wzniesiona na planie trójkąta ma 25 metrów wysokości i okładzinę drewnopodobną. Na platformę szczytową (panorama Poznania i Lubonia) prowadzi około 120 schodów. Obiekt (oświetlony i monitorowany) powstał z funduszy Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego na wniosek radnego osiedlowego Tomasza Wierzbickiego[4].

Powstanie cegielni[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie cegielnie powstały w czasie wielkiego boomu budowlanego, jaki miał miejsce w Poznaniu na przełomie XIX i XX w., a związany był ze zlikwidowaniem niektórych obwarowań Twierdzy Poznań. Potem produkowały materiały budowlane na potrzeby miasta do lat 90. XX w., kiedy to zlikwidowano ostatnie z zakładów.

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Szachty wywodzi się z języka niemieckiego, gdzie słowo Schacht oznacza szyb (dół), a schachtenwykopać[5].

Nazwy ulic[edytuj | edytuj kod]

Nazwy ulic zlokalizowanych na terenie Rudniczego mają toponimię związaną z cegielniami – np. Ceglana, Glinianki, Wykopy.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze opracowania dotyczące szaty przyrodniczej Szacht pochodzą z lat 30. XX wieku (Rafalski i Urbański, 1930, 1932) oraz z 1959 (Helena Szafran). Użytek ekologiczny Kopanina II przebadano w 1992, a całą dolinę Strumienia Junikowskiego w 1995. Fitoplankton zbiorników wodnych przebadano w 1980 i 1995. W 1995 przeprowadzono też badania ornitologiczne terenu[6].

Szata roślinna tego terenu ukształtowała się w drodze sukcesji wtórnej na przestrzeni XX wieku, a w szczególności działalności przemysłowej w dawnych odkrywkach iłów. Roślinność wyrosła samorzutnie przy udziale człowieka dostosowując się do lokalnych warunków hydrologicznych i edaficznych. Od lat 70. XX wieku warunki te nie ulegają zasadniczym zmianom, co spowodowało powstanie stabilnych zbiorowisk roślinnych[7].

Obszar użytku ekologicznego Kopanina I (po zachodniej stronie ul. Głogowskiej) ma mniej zróżnicowane ukształtowanie niż Kopanina II (wschodnia strona ul. Głogowskiej). Większą jego część zajmuje teren płaski z wilgotnymi, podmokłymi łąkami turzycowymi i szuwarami. Najwyższym wyniesieniem jest skarpa przy torowisku linii kolejowej nr 3, opadająca ku Stawowi Baczkowskiemu. Obszar użytku Kopanina II leży w wydłużonym obniżeniu Strumienia Junikowskiego. Na południowym zachodzie znajduje się teren położony nieco wyżej. Podobnie jest w części przylegającej do Lubonia (w większości zagospodarowanej rolniczo). Wzdłuż zabudowań na osi północny wschód występują terasowe skarpy o różnej spadzistości oraz w pod różnym kątem usytuowane pochyłości. Znajduje się tu obszar o charakterze lasoparku. Na południowym zachodzie, przy Stawie Rozlanym, góruje nad okolicą wzniesienie przy dawnym wyrobisku i cegielni. Zbocza tego terenu mają bardzo zróżnicowany relief, zwłaszcza w sąsiedztwie ulicy Głogowskiej. Naliczono tu 27 zbiorników wodnych różnej wielkości, podzielony groblami o zróżnicowanej szerokości. Największe ze stawów mają brzegi nierówne, spadzistostrome, z wyraźnymi śladami wybierania gliny. Istnieją tu wyspy i półwyspy, a także płycizny[6].

Na terenie Szacht występuje bogata fauna, w tym takie ryby jak: węgorz europejski, karp, leszcz, krąp, lin, karaś pospolity, płoć, wzdręga, sum i okoń. Oprócz ryb, w okolicach zbiorników spotykane są: karczownik ziemnowodny, gronostaj, żaba śmieszka[8], wodnik zwyczajny, mewa śmieszka, rybitwa rzeczna, perkoz dwuczuby, czernica, remiz, traszka zwyczajna, czy ślimaki: zagrzebka pospolita, zatoczek lśniący, błotniarka jajowata i zatoczek białawy.

W 1998 wykryto tutaj 328 gatunków flory, z dominującymi rodzinami: Astraceae (45 gatunków), Poaceae (29), Fabaceae (27), Rosaceae (24), Brassicaceae (15), Apiaceae (13) oraz Cyperaceae (11). Oznaczono 63 gatunki drzew i krzewów, 4 ugrupowania drzew i krzewów:

  • od strony ul. Leszczyńskiej zróżnicowany gatunkowo drzewostan z dominującą olszą czarną i wiązem szypułkowym,
  • przy cegielni zwarte zadrzewienie z przewagą klonów, lip i robinii,
  • przy ul. Głogowskiej zdziczały sad,
  • na końcu ulicy Wykopy lasopark z klonem, wiązem i lipą w otoczeniu sadów[6].

Wykryto liczne gatunki synantropijne (chwasty ruderalne), gatunki pochodzenia obcego, uprawne lub rosnące poza swoim zasięgiem geograficznym (łącznie około 20% lokalnej flory) oraz gatunki rzadkie i zagrożone w Wielkopolsce, w tym podlegające ochronie (3,7% tutejszych taksonów)[6].

W latach 1974-1975 przeprowadzono w zbiornikach badania hydrobiologiczne. Już wtedy wykazały one znaczną (nadmierną) eutrofizację tutejszych wód. Żyły tu 474 gatunki glonów – głównie okrzemki, zielenice i sinice. Podczas badań florystycznych z 1996 odkryto dwa nowe, podlegające jednak silnej antropopresji, stanowiska storczyków: listerii jajowatej i kukułki krwistej[9].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dojazd nad Szachty zapewniają autobusy linii 610, 616 i 180 – do przystanku Wykopy (na wschodzie kompleksu) lub tylko linii 180 – do przystanku Rudnicze (na zachodzie). Od strony Świerczewa można dojechać autobusem linii 175 – przystanki Koźmińska, Buczka oraz Okulickiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Jarmuż, Szachty: warto wybrać się na spacer, w: Głos Wielkopolski, 22-23.11.2014, s.7
  2. Poznań ma nowy punkt widokowy epoznan.pl [dostęp 10.12.2018]
  3. Skąd jest taki widok na Poznań? Wieża widokowa na Szachtach oficjalnie otwarta! Głos Wielkopolski [dostęp 10.12.2018]
  4. mat. Wieża na Szachtach, w: POZnan. Informator Samorządowy Metropolii Poznań, s.4, luty 2019, ISSN 2080-315X
  5. Gołdyn, Ryszard, et al. Stojące i płynące wody Poznania. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 2019, s. 43
  6. a b c d Stanisław Król, Magdalena Kluza, Irmina Maciejewska, Wykaz roślin naczyniowych i ich ugrupowania ekologiczne w dolinie Strumienia Junikowskiego w Poznaniu (użytki ekologiczne Kopanina I i Kopanina II), w: Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu, nr CCCI, Poznań, 1998, s. 49-78, ISSN 0137-1738
  7. Magdalena Kluza-Wieloch, Krajobraz i ekosystemy Szacht, tablica informacyjna nr 3 in situ, Rada Osiedla Fabianowo-Kotowo, Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu
  8. praca zbiorowa, Przegląd wielkopolskich zabytków przyrody, PiWRL, Poznań, 1966, s.300
  9. M. Kluza, I. Maciejewska, Struktura populacji listery jajowatej [Listera ovata] oraz kukulki krwistej Dactylorhiza incarnata] w obrebie uzytkow ekologicznych w poludniowo-zachodniej czesci Poznania, „Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu. Botanika”, 02, 1999, s. 67–76, ISSN 1508-9193 [dostęp 2021-08-04] (pol.).

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieża widokowa wraz z pomostem została zrealizowana w ramach projektu Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego na rok 2016 "Z widokiem na Szachty, Luboń i Poznań – budowa drewnianej wieży widokowej na Szachtach, zagospodarowanie terenu". Jej otwarcie nastąpiło 8.12.2018. Niektóre źródła podają wysokość wieży 25 metrów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Bereszyński, Ewa Homan, Występowanie bobra europejskiego (Castor fiber Linnaeus, 1758) w Poznaniu, w: Nauka Przyroda Technologie – dział Zootechnika, Tom 1, zeszyt 2, 2007, Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, ISSN 1897-7820 – dane przyrodnicze
  • Kronika Miasta Poznania, nr 3/2002, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2002, ISSN 0137-3552 – dane przyrodnicze
  • Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2004, ISBN 83-87157-01-5
  • Maciej Zeidler, Fotoreportaż: Szachciańskie legendy, w: Gazeta Junikowska, nr 19/2008/2009, wyd. Urząd Miasta Poznania, s. 6
  • http://www.szachty.pl/ – strona o Szachtach (dostęp 27.9.2010)