Vladimir Prelog

Vladimir Prelog
Data i miejsce urodzenia	23 lipca 1906 ; Sarajewo
Data i miejsce śmierci	7 stycznia 1998 ; Zurych
	profesor
	Specjalność: chemia
Alma Mater	Politechnika Czeska w Pradze
Uczelnia	Uniwersytet w Zagrzebiu
	Nagrody
	Nagroda Nobla w dziedzinie chemii
	Multimedia w Wikimedia Commons

Vladimir Prelog (ur. 23 lipca 1906 w Sarajewie, zm. 7 stycznia 1998 w Zurychu) – chemik, laureat Nagrody Nobla.

Życiorys

Urodził się w Sarajewie, znajdującym się wówczas w Austro-Węgrzech, w wieku 15 lat przeniósł się do Zagrzebia. W latach 1924–1929 studiował w Pradze, tam też podjął pracę w prywatnym laboratorium syntezy chemicznej. Równocześnie prowadził badania nad alkaloidami pochodzącymi z kory kakaowca^[1]^[2].

W 1935 powrócił do Zagrzebia, podjął tam pracę wykładowcy na uniwersytecie i kontynuował badania nad alkaloidami, zwłaszcza chininą. Badania te prowadzone we współpracy z przedsiębiorstwem farmaceutycznym Kaštel (obecnie Pliva) doprowadziły do wprowadzenia na rynek Streptazolu, pierwszego leku sulfonamidowego. W 1941 roku dokonał pierwszej syntezy adamantanu^[1]^[2].

W 1941 roku uciekł przed wkraczającymi do Zagrzebia Niemcami do Zurychu, do którego zaprosił go Leopold Ružička. Podjął pracę na ETH Zürich, początkowo jako asystent, w 1952 uzyskał tytuł profesorski, a w 1957 został kierownikiem laboratorium w miejsce Ružički. Kontynuował badania nad związkami pochodzenia naturalnego: alkaloidami, antybiotykami i enzymami. Koncentrował się zwłaszcza na ich stereochemii^[1]^[2].

Właśnie za badanie stereochemii molekuł organicznych w roku 1975 otrzymał, wraz z Johnem Cornforthem, Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii^[1]^[2].

Był jednym z twórców konwencji Cahna-Ingolda-Preloga, opisującej konfigurację absolutną izomerów optycznych na podstawie tzw. starszeństwa podstawników.

W 1959 roku przyjął obywatelstwo szwajcarskie.

Zmarł w roku 1998 w Zurychu; w 2001 roku urna z jego prochami została przewieziona na cmentarz Mirogoj w Zagrzebiu.

Wyróżnienia

Doktor honoris causa Uniwersytetu w Zagrzebiu (1952)^[3], Uniwersytetu w Sarajewie (1996)^[4]
Honorowy obywatel Osijeku (1994)^[5], Sarajewa (1994)^[6]

Przypisy

1 2 3 4 Vladimir Prelog – Facts. [w:] The Nobel Prize in Physics 1975 > John Cornforth, Vladimir Prelog [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-10]. (ang.)., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1975, Chirality in Chemistry.
1 2 3 4 Vladimir Prelog. [w:] Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-05-10]. (ang.).
↑ Počasni doktori Sveučilišta u Zagrebu 1913. – 2013. Honorary Doctors of the University of Zagreb 1913–2013 [online], unizg.hr [dostęp 2025-12-08] (chorw. • ang.).
↑ HONORARY DOCTORATE RECIPIENTS [online], University of Sarajevo [dostęp 2025-12-09] (ang.).
↑ Popis dobitnika javnih priznanja grada Osijeka [online], Grad Osijek [dostęp 2026-06-16] (chorw.).
↑ A.A. H. A.A., Ko su počasni građani Grada Sarajeva [online], Haber.ba, 3 marca 2019 [dostęp 2020-06-04] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-04] (bośn.).

[www.nobelprize-1] 1 2 3 4 Vladimir Prelog – Facts. [w:] The Nobel Prize in Physics 1975 > John Cornforth, Vladimir Prelog [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-10]. (ang.)., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1975, Chirality in Chemistry.

[www.nndb.com-2] 1 2 3 4 Vladimir Prelog. [w:] Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-05-10]. (ang.).

[3] Počasni doktori Sveučilišta u Zagrebu 1913. – 2013. Honorary Doctors of the University of Zagreb 1913–2013 [online], unizg.hr [dostęp 2025-12-08] (chorw. • ang.).

[4] HONORARY DOCTORATE RECIPIENTS [online], University of Sarajevo [dostęp 2025-12-09] (ang.).

[5] Popis dobitnika javnih priznanja grada Osijeka [online], Grad Osijek [dostęp 2026-06-16] (chorw.).

[6] A.A. H. A.A., Ko su počasni građani Grada Sarajeva [online], Haber.ba, 3 marca 2019 [dostęp 2020-06-04] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-04] (bośn.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]