To jest dobry artykuł

Załęska Hałda-Brynów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Katowic Załęska Hałda-Brynów
Dzielnica Katowic
Ilustracja
KWK Wujek, ul. Załęska Hałda, widok ogólny na Brynów, Kościół Św. Rodziny, siedziba WST, Kolonia robotnicza kopalni „Wujek”
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice
Zespół dzielnic zachodnie
W granicach Katowic 1924
Powierzchnia 6,54[1] km²
Populacja (2007)
• liczba ludności

17 207[1]
• gęstość 2 630[1] os./km²
Nr kierunkowy 280-330
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Położenie na mapie
Portal Portal Polska

Załęska Hałda-Brynów część zachodniajednostka pomocnicza Katowic, położona w zachodniej części miasta, pomiędzy autostradą A4 a rzeką Kłodnicą, na terenie czterech historycznych części Katowic: Załęskiej Hałdy, Brynowa, Starej Ligoty oraz Katowickiej Hałdy.

Do początku XIX w. obszar obecnej dzielnicy miał charakter rolniczy. W tym okresie, na obszarze Załęskiej Hałdy, Brynowa i Starej Ligoty nastąpił duży rozwój przemysłu, głównie wydobywczego. Dzielnica ta ma obecnie charakter przemysłowo-mieszkalny. Głównym zakładem przemysłowym jest Kopalnia Węgla Kamiennego Wujek, funkcjonująca od 1899. Powierzchnia dzielnicy wynosi 6,54 km², pod koniec 2007 liczyła 17 207 mieszkańców[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Załęska Hałda-Brynów jest jedną z jednostek pomocniczych Katowic (nr 2), znajdującą się w grupie dzielnic zachodnich. Graniczy ona od północy z Osiedlem Witosa i Załężem, od wschodu z Brynowem-Osiedlem Zgrzebnioka, od południa z Ligotą-Panewnikami, a od zachodu z Chorzowem.

W jej skład wchodzą cztery historyczne części Katowic[2][3]:

  • północno-zachodnia część dzielnicy – Załęska Hałda (południowa część osady),
  • wschodnia część dzielnicy – Brynów (zachodnia część dawnej gminy),
  • północno-wschodnia część dzielnicy – Katowicka Hałda (zachodnia część dawnej kolonii robotniczej na terenie historycznej gminy Brynów),
  • południowo-zachodnia część dzielnicy – Stara Ligota (wschodnia, starsza część Ligoty).

Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Załęska Hałda-Brynów znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącym południową częścią Wyżyny Śląskiej, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska[4].

Granica jednostki pomocniczej biegnie[5]:

Geologia i gleby[edytuj | edytuj kod]

Jednostka pomocnicza Załęska Hałda-Brynów położona jest w niecce górnośląskiej, którą wypełniają utwory pochodzące z górnego karbonu, zwłaszcza osady węglonośne leżące w obrębie struktur paleozoicznych wyżyn środkowopolskich. W podłożu niecki górnośląskiej występują prekambryjskie skały krystaliczne. Nad nimi zalegają diabazy przykryte osadami lądowymi o miąższości 100 m, składające się głównie z piaskowców i zlepieńców. Nad nimi znajduje się 200-metrowa warstwa wczesnokambryjska (drobnoziarnisty piaskowiec oraz mułowiec), przykryta piaskowcami ze wczesnego dewonu. Warstwy te wraz z osadami karbońskimi przykryte są w północnej części przez utwory czwartorzędowe, głównie pochodzenia polodowcowego, powstałe w czasie zlodowacenia południowopolskiego. Składają się na nie gliny zwałowe, ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe[6][7][8].

Gleby na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa uległy silnej antropopresji wskutek rozwoju osadnictwa i działalności przemysłowej, przez co znaczny jest tu udział gleb inicjalnych. Występują tu głównie gleby antropogeniczne, utworzone z glin zwałowych oraz piaskowców. Gleby na terenie dzielnicy posiadają IV klasę bonitacyjną. Są one skażone metalami ciężkimi (ołowiem, kadmem i cynkiem), spowodowanymi emisją zanieczyszczeń, zwłaszcza przemysłowych i ze spalania węgla[1][9].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według jednostek morfologicznych jednostka pomocnicza położona jest w znacznej części na Wzgórzach Kochłowickich, które cechują się spłaszczonymi wzgórzami i rozciętymi lokalnie głębokimi dolinami. Obszar dzielnicy charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem powierzchni, która obniża się w kierunku południowym, do doliny Kłodnicy. Najwyższe wzniesienia, położone w lasach w zachodniej części Załęskiej Hałdy, dochodzą do 338 m n.p.m., natomiast koryto Kłodnicy położone jest na wysokości około 270 m n.p.m. Na zmianę rzeźby terenu w Załęskiej Hałdzie-Brynowie istotną rolę odgrywają procesy niwelacji, sedymentacji oraz osiadania różnych materiałów[4][10].

Klimat i hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Klimat jednostki pomocniczej w niewielkim stopniu różni się od warunków klimatycznych panujących w całych Katowicach. Średnia roczna temperatura wynosi 8,1 °C., a średnia roczna suma opadów 710 mm. Średni czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 60-70 dni, a okres wegetacyjny trwa średnio 200-220 dni. Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o prędkości nieprzekraczającej 2 m/s, wiejące z kierunku zachodniego. Przez Załęską Hałdę-Brynów przebiega dział wodny I rzędu, przez co północna część dzielnicy znajduje się w dorzeczu Wisły, w zlewni Rawy, natomiast południowa w dorzeczu Odry, w zlewni Kłodnicy[11].

Przyroda i ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Załęska Hałda-Brynów charakteryzuje się znacznym udziałem terenów zielonych, głównie w jej zachodniej części, będących pozostałością Lasu Załęskiego. Dominują tam dęby, a w wyższej części obszaru kompleksy brzozowo-sosnowe. Lasy znajdują się w obrębie Nadleśnictwa Katowice. Część tych kompleksów jest pod ochrona prawną jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Uroczysko Buczyna”[10][12][13].

W Załęskiej Hałdzie-Brynowie występują następujące place oraz obszary zieleni urządzonej[14]:

  • Skwer Kazimierza Gołby − plac w rejonie ulic Wincentego Pola i Dziewięciu z Wujka w Brynowie,
  • Plac NSZZ „Solidarność” − plac w Brynowie, przy ulicy Wincentego Pola; na placu znajduje się pomnik poległych górników KWK „Wujek”,
  • Plac Bernarda Poloka − plac w Załęskiej Hałdzie, położony u zbiegu ulic Dobrego Urobku i Brygadzistów,
  • Plac Tajnej Organizacji Nauczycielskiej − plac w Brynowie, u zbiegu ulicy Brynowskiej i Tadeusza Kościuszki.

Ogrody działkowe na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa podlegają pod Śląski Okręgowy Zarząd Polskiego Związku Działkowców, Delegatura Katowice. W 2007 znajdowały się tu następujące ogrody[1][15]:

Nazwa Lokalizacja Pow. (ha) L. działek (2007)
Baildon, rejon Kochłowicki Załęska Hałda 0,36 10
Górnik I Kombajnistów 5,15 120
Górnik II Strzałowa 3,16 90
Kępa Ligocka 3,85 100
Relaks Ligocka 0,92 25
Rezeda I Przodowników 3,04 90
Tęcza Szadoka 2,14 60
Zawadzkiego kolonia I (główna) Załęska Hałda 5,10 90
Zawadzkiego kolonia Załęski Las Upadowa 0,74 20

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż przydrożny w Załęskiej Hałdzie

Załęska Hałda[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Załęska Hałda, w sekcji Historia.

Pierwsze wzmianki o Załęskiej Hałdzie pochodzą z około 1710-1720, kiedy to w dokumentach probostwa boguckiego wzmiankowano o osadzie Załęsko Hołda. W tym okresie, na terenie częściowo wykarczowanych Lasów Załęskich powstała osada rolnicza, będąca kolonią Załęża. Charakter rolniczy zachowała do drugiej połowy XIX w., kiedy to w osadzie zaczęli mieszkać robotnicy z hut cynku Victor i Johanna, a także z późniejszych kopalń węgla kamiennego: Kleofas i Wujek. Centrum osady stanowił wówczas obszar dzisiejszego węzła autostradowego z ul. Bocheńskiego[16][17].

Na przełomie 22 i 23 sierpnia 1920 podczas II powstania śląskiego Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska przejęła kontrolę nad Załęską Hałdą. Podczas III powstania śląskiego, w 1921 powstańcy opanowali dzielnicę, a rok później osadę przyłączono do Polski. W 1924 Załęska Hałda wraz z gminą Załęże stały się częścią Katowic. Po II wojnie światowej, 11 września 1945 biskup Stanisław Adamski poświęcił kościół św. Cyryla i Metodego. W latach 90. XX wieku część Załęskiej Hałdy (położona po południowej stronie obecnej Autostrady A4) została włączona do dzielnicy Załęska Hałda-Brynów[18].

Brynów i Katowicka Hałda[edytuj | edytuj kod]

Ulica Wincentego Pola w Katowickiej Hałdzie
 Zobacz więcej w artykule Brynów, w sekcji Historia.

Wieś Brynów była po raz pierwszy wymieniona w dokumencie z 1474, jako należąca do księstwa pszczyńskiego. W 1536 stała się własnością Salomonów, która odtąd dzieliła losy Kuźnicy Boguckiej, a następnie Katowic. Na przełomie XVII i XVIII w. powstał folwark brynowski. Do 1865 Brynów wchodził w skład gminy Katowice, a następnie tworzył samodzielną gminę wraz z jej kolonią – Katowicką Hałdą. Od początku XIX w. powstawały tu kopalnie odkrywkowe i cegielnie. W 1899 uruchomiono kopalnię węgla kamiennego – Oheim (od 1922 pod nazwą Wujek). W 1921 powstańcy śląscy z Brynowa zdobyli koszary niemieckie w Katowicach, a także walczyli pod Górą Świętej Anny. W 1924 Brynów włączono do Katowic. Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy przy kopalni Wujek założyli obóz pracy[19].

14 grudnia 1981 w związku z wprowadzeniem stanu wojennego rozpoczął się strajk okupacyjny w kopalni Wujek. Dwa dni później, 16 grudnia 1981 milicja i wojsko zaatakowały strajkujących górników i dokonały krwawej pacyfikacji kopalni, w wyniku której śmierć poniosło 9 górników[20].

Stara Ligota[edytuj | edytuj kod]

Powstańcy śląscy przed restauracją Pilcha w Starej Ligocie
 Zobacz więcej w artykule Ligota (Katowice), w sekcji Historia.

Obecna Stara Ligota powstała pierwotnie jako przysiółek pomiędzy Katowicami a Panewnikami w rejonie ulic: Hetmańskiej, Ligockiej, Załęskiej i Rolnej. Pierwszy raz była wzmiankowana w 1360. W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego 21 lutego 1517 wieś została wymieniona jako Lhota (określona jako wówczas opuszczona, pusta)[21]. Tereny Starej Ligoty były następnie własnością książąt pszczyńskich. Na początku XVIII wieku wieś uzyskała prawa samodzielnej gminy. Wzrost liczby ludności Ligoty był związany z zapoczątkowanym w XIX wieku rozwojem przemysłowym w tym regionie, opartym głównie na przetwarzaniu rud i wydobyciu węgla. W 1852 przez Ligotę przeprowadzono z Katowic do Murcek linię kolejową i oddano do użytku stację Katowice Ligota, dzięki czemu osada rozwijała się dalej w kierunku Panewnik (obecnej dzielnicy Ligota-Panewniki)[22][23].

17 sierpnia 1919, podczas I powstania śląskiego powstańcy ze sformowanego w Ochojcu oddziału pod dowództwem Jana Żychonia zajęli stację kolejową przerywając połączenie Katowic z Żorami, oraz zdobyli posterunek niemieckiego Grenschutz w gospodzie Kaczmarczyka. Podczas plebiscytu w 1921 70,54% obywateli gminy wiejskiej Ligota opowiedziało się za tym, by gmina należała do Polski. W czasie III powstania śląskiego w nocy 3 maja 1921 na terenie Ligoty zgrupowano oddziały powstańców śląskich Walentego Fojkisa, które zaatakowały i zdobyły Katowice[22][23].

Ligota została uroczyście przejęta przez polską administrację 20 czerwca 1922, a dwa lata później została razem z Brynowem przyłączona do Katowic, tworząc z nim nową IV dzielnicę. Podczas niemieckiej okupacji w latach 1939-1945 na terenie Ligoty znajdował się obóz dla Polaków wypędzanych z Górnego Śląska do Generalnego Gubernatorstwa. Wojska niemieckie wycofały się z Ligoty rano 26 stycznia 1945 wysadzając m.in. trzy mosty nad Kłodnicą[22][23].

Po II wojnie światowej, w latach 60. XX w. rozpoczęto stopniowe wyburzanie zabudowy Starej Ligoty. W jej miejscu powstała nowa zabudowa wielorodzinna, głównie w rejonie ul. Ligockiej, Rolnej i Wodospady[23].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Jednostkę pomocniczą Załęska Hałda-Brynów w 1988 zamieszkiwało łącznie 20 389 osób. Wtedy to w strukturze ludności dominowały osoby w przedziałach wiekowych 15-29 i 30-44 lat. W późniejszym okresie następował spadek liczby ludności – w 1997 dzielnica liczyła około 17 800 mieszkańców, natomiast gęstość zaludnienia wynosiła wtedy 2,74 tys. osób/km². W 2007 dzielnicę zamieszkiwało 17 207 osób. W strukturze wieku w 2007 dominowały osoby w wieku 45-59 i powyżej 60 lat[1][24].

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie tereny Załęskiej Hałdy-Brynowa były częścią historycznych gmin: Brynów (Brynów i Katowicka Hałda), Ligota (Stara Ligota) i Załęże (Załęska Hałda). W 1991 w Katowicach utworzono 22 Pomocnicze Jednostki Samorządowe. Na podstawie Uchwały nr XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 Załęska Hałda-Brynów jest statutową jednostką pomocniczą w zespole dzielnic zachodnich i stanowi jednostkę pomocniczą nr 2[5]. Uchwała wytyczyła równocześnie jej dokładne granice[5]. Znowelizowana ustawa z 2001 o samorządzie gminnym daje możliwość uzyskania statutu i powołania Rady Jednostki Pomocniczej. W listopadzie 2014 dzielnica nie posiadała Rady Jednostki Pomocniczej[25].

W wyborach do Rady Miasta Katowic jednostka pomocnicza należy do okręgu nr 4 (Osiedle Tysiąclecia, Dąb, Załęże, Osiedle Witosa, Załęska Hałda-Brynów). W latach 2010–2014 okręg ten miał 6 przedstawicieli w Radzie Miasta[26].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia Węgla Kamiennego Wujek
Euro-Centrum Park Przemysłowy (ul. Ligocka 103)

Pierwotnie na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa prowadzona była głównie działalność rolnicza. Początki działalności przemysłowej miały miejsce w 1788, kiedy to Wilhelm Jaenkner złożył podanie o uznanie nadania górniczego dla obszaru Charlotte w Lasach Załęskich. W późniejszym okresie, w latach 1801-1806 i 1836-1880 eksploatację prowadziła kopalnia węgla kamiennego Beata. W wyniku odkrycia w Brynowie zasobnych pokładów węgla kamiennego, 4 marca 1899 połączono sześć zakładów górniczych w jedną kopalnię – Oheim (obecnie Wujek). W tym samym roku rozpoczęto drążenie pierwszego szybu, natomiast pierwsze tony węgla wydobyto 7 listopada 1900[27].

Kopalnia Węgla Kamiennego Wujek pozostaje głównym zakładem przemysłowym dzielnicy. Okres transformacji ustrojowej w Polsce po 1989 kopalnia przeszła bez większych perturbacji. W 1992 wypracowała zysk, a także stała się jednym z najlepszych tego typu zakładów w Polsce. W 1993 kopalnia weszła w skład Katowickiego Holdingu Węglowego. W 1999 kopalnia Wujek wydobyła około 2 mln ton węgla, a zatrudnienie wynosiło wtedy około 4 tysięcy osób[27].

Po 1989 w Załęskiej Hałdzie-Brynowie zaczęły się rozwijać usługi, a także prowadzono inwestycje w nowe technologie –- w 2004 powołano spółkę Euro-Centrum, która na mocy porozumienia z Urzędem Miasta Katowice utworzyła przy ulicy Ligockiej 103 Euro-Centrum Park Przemysłowy (na terenie dawnych Zakładów Aparatury Chemicznej Wimach). Kompleks ten otwarto w 2008. Składał się on wówczas z 4 nowych i 7 przebudowanych obiektów i oferował 480 miejsc pracy. W 2007 powołano Euro-Centrum Park Naukowo-Technologiczny, którego działalność przy współudziale biznesu i nauki koncentruje się na rozwoju technologii energooszczędnych w budynkach. W 2011 rozpoczęto budowę pierwszego w Polsce biurowca pasywnego Euro-Centrum, którego budowę ukończono w styczniu 2014. Stanowi on siedzibę Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum[28][29].

W Załęskiej Hałdzie-Brynowie znajdują się trzy ośrodki usługowe o zasięgu lokalnym, których stopień zagospodarowania jest zróżnicowany w zależności od wielkości obsługiwanego obszaru i genezy. Mają one charakter linearny. Są to[1][30]:

  • ul. Rolna (odcinek ul. ul. Joliot-Curie do Hetmańskiej; 7 718 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, biblioteka, kościół i przystanki komunikacji miejskiej,
  • ul. Brynowska (odcinek od ul. Dworskiej do Kościuszki; 3 195 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, biblioteka i przystanki komunikacji miejskiej,
  • ul. Mikołowska, Pola i Ligocka (odcinki w obrębie Katowickiej Hałdy; 5 104 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, dom kultury, obiekty sakralne, rekreacyjne i przystanki komunikacji miejskiej.

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

Głównymi źródłami wody dla mieszkańców jednostki pomocniczej są ujęcia powierzchniowe na Wiśle (Jezioro Goczałkowickie) i Sole (Jezioro Czanieckie). Woda ze Stacji Uzdatniania Wody jest rozprowadzana poprzez wodociągi magistralne oraz rozdzielcze. Wzdłuż północnej granicy dzielnicy przebiega rurociąg przesyłowy magistrali zachodniej DN 1400, który łączy zbiornik wyrównawczy Murcki ze zbiornikiem Bytków[31]. Zaopatrzeniem w wodę zajmuje się Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów oraz Katowickie Wodociągi[1].

Sieć kanalizacyjna jest zarządzana przez spółkę Katowickie Wodociągi. Obszar Załęskiej Hałdy-Brynowa w północnej części jest położony w zlewni oczyszczalni ścieków Centrum-Gigablok, do której dociera kanalizacja ogólnospławna, natomiast ścieki z południowej części dzielnicy są odprowadzane do oczyszczalni ścieków Panewniki[1].

Zaopatrzenie w energię elektryczną mieszkańców Załęskiej Hałdy-Brynowa odbywa się poprzez sieć wysokiego napięcia 110 kV, łączącą ją z pobliskimi elektrowniami. W dzielnicy znajdują się dwie stacje elektroenergetyczne o poziomie transformacji wynoszącej 110/6 kV: Brynów (przy ul. Brynowskiej) oraz stacja przy kopalni Wujek (przy ul. Wincentego Pola). Sieć energetyczna na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa zarządzana jest przez Górnośląski Zakład Energetyczny S.A. w Gliwicach. Średnie zużycie energii elektrycznej na jedno gospodarstwo domowe w Katowicach wynosiło w 2006 865,7 kWh[1].

Zaopatrzenie w energię cieplną dużej części jednostki pomocniczej odbywa się poprzez ciepłownię ZEC S.A. – wydział VII Wujek przy ul. Wincentego Pola 65, zarządzaną przez Zakład Energetyki Cieplnej S.A. Jej moc wynosi 121,2 MW[1][31][32].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A4 na wysokości nieczynnego wiaduktu kolejowego
Ulica Brynowska
(widok w kierunku południowym)
Przystanek kolejowy Katowice Brynów

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do głównych ciągów komunikacji drogowej jednostki pomocniczej Załęska Hałda-Brynów należą ulice ciągnące się wzdłuż jej granicy: Kochłowicka (autostrada A4, położona w północnej części), Mikołowska i Brynowska (ulice okalające dzielnicę od wschodu), natomiast spośród dróg wewnątrz dzielnicy do najważniejszych należą ulice: Ligocka, Rolna i Załęska[1].

Autostrada A4 stanowi główny element komunikacyjny Katowic w relacji zachód-wschód. Na wysokości dzielnicy znajdują się dwa węzły, które łączą autostradę z ulicą Bocheńskiego i Mikołowską. Ulica Mikołowska i Brynowska stanowią ulice główne ruchu przyspieszonego, które w Katowicach stanowią element ogólnomiejskiego układu drogowego, łączące główne drogi (autostradę A4 i drogę krajową nr 81). Ulica Ligocka stanowi natomiast drogę główną, która łączy ul. Mikołowską z Ligotą[1].

W powiązaniach wewnątrzmiejskich Załęska Hałda-Brynów ma bardzo dobre połączenia ze Śródmieściem (wzdłuż ul. Ligockiej i Mikołowskiej oraz Rolnej i Kościuszki), a także z dzielnicami: Ligota-Panewniki, Piotrowice-Ochojec, Murcki, Giszowiec i Osiedle Witosa[1].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja kolejowa na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa funkcjonuje od 1 grudnia 1852, kiedy to Towarzystwo Kolei Górnośląskiej uruchomiło linię łączącą Katowice z Murckami przez Ligotę (fragment linii kolejowej nr 139). W latach 50. XX w. powstała linia Południowej Magistrali Piaskowej, biegnącej w kierunku północnym przez kopalnię Wujek i Załęską Hałdę do kopalni Kleofas. Została ona rozebrana w 2009. Wzdłuż Południowej Magistrali Piaskowej biegnie czynna linia kolejowa nr 171 Dąbrowa Górnicza Towarowa – Panewnik[33][34].

W północnej części jednostki pomocniczej, w pobliżu Kolonii robotniczej kopalni „Wujek” znajduje się czynny przystanek osobowy Katowice Brynów, będący częścią Szybkiej Kolei Regionalnej. Z przystanku według rozkładu jazdy z okresu 2013/14 realizowanych jest prawie 100 połączeń regionalnych, obsługiwanych przez Koleje Śląskie. Główne kierunki połączeń to: Bielsko-Biała Główna, Katowice, Rybnik, Sosnowiec Główny, Tychy Lodowisko i Żywiec[35].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska w jednostce pomocniczej Załęska Hałda-Brynów jest obsługiwana na zlecenie dwóch organizatorów: KZK GOP oraz MZK Tychy (2 linie), które organizują przewozy autobusowe. We wrześniu 2014 główne ciągi komunikacji miejskiej w dzielnicy to[36][37]:

  • ul. Mikołowska i dalej na południe z trzema odnogami: ul. Brynowska, Ligocka i Dziewięciu z Wujka; na wysokości przystanku Brynów W. Pola przy ul. Mikołowskiej kursuje 17 linii KZK GOP (9, 10, 11, 12, 37, 46, 48, 138, 154, 238, 296, 297, 657, 689, 297N, 657N i 905N) oraz 2 linie MZK Tychy (29 i 45),
  • ul. Rolna (linie: 154 i 296),
  • ul. Załęska Hałda i Dobrego Urobku (linia 70),
  • ul. Kochłowicka (Autostrada A4; linie: 51, 115, 120, 130, 138, 177, 193, 238, 632 i 130N).

Architektura i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kamienice kopalni Wujek przy ul. Wincentego Pola
Osiedle mieszkalne przy ul. Wodospady

Zabudowa jednostki pomocniczej oraz jej struktura funkcjonowano-przestrzenna nie jest jednorodna. Dominują tu funkcje związane z działalnością kopalni Wujek, wokół której koncentruje się zabudowa mieszkaniowa, zarówno jednorodzinna (w części północno-zachodniej i południowej dzielnicy), jak i wielorodzinna (głównie na południe od kopalni Wujek oraz przy ul. Wodospady, Hetmańskiej oraz Orkana), a także obiekty z funkcjami usługowymi o znaczeniu lokalnym (w części wschodniej)[38]. Udział powierzchni zabudowanej w powierzchni terenu całej dzielnicy w 2007 wynosił 23%, wskaźnik intensywności zabudowy (netto) – 0,44 WIZ, natomiast średnia ważona liczby kondygnacji wynosiła 1,91[1].

W jednostce pomocniczej Załęska Hałda-Brynów znajduje się dużo historycznych obiektów, z czego najważniejsze to[39]:

  • kamienice (ul. Boczna 2; Bugli 2, 3, 6; Hetmańska 2, 6, 12, 14, 16, 18; Kredytowa 7, 8, 9), wybudowane głównie na początku XX w. w stylu modernizmu i historyzmu,
  • wieża ciśnień (ul. Gallusa) z 1902 w stylu historyzmu,
  • dawny budynek szkoły (ul. Hetmańska 1) z XIX w.,
  • szkoła (ul. Hetmańska 8), wybudowana w latach 30. XX w. w stylu funkcjonalizmu,
  • osiedle robotnicze (ul. Jaracza, Kossak-Szczuckiej, Kruczkowskiego i Zapolskiej) z lat 50. XX w.,
  • kamienica (ul. Ligocka 76) w stylu secesji,
  • kamienice – familoki kopalni Wujek (ul. Ligocka 78; Filarowa 2, 2a, 4, 4a; Pola 6, 8, 16, 20) z początku XX w.,
  • kamienica (ul. Tomasza 9), wybudowana w latach 30. XX w. w stylu funkcjonalizmu,
  • Kolonia robotnicza kopalni „Wujek” (ul. Przekopowa i Przodowników) z 1918-1920, często błędnie określana mianem Kolonii Dwunastu Apostołów.

Pomniki i tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Załęskiej Hałdy-Brynowa znajdują się następujące miejsca pamięci[40]:

  • pomnik ku czci Powstańców Śląskich, którzy zginęli w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne (róg ul. Ligockiej i ul.Hetmańskiej),
  • pomnik ku czci górników kopalni „Wujek” poległych 16 grudnia 1981 roku (ul. Wincentego Pola, przy kopalni Wujek),
  • tablica upamiętniająca mieszkańców Załęskiej Hałdy poległych za wolność i demokrację w latach II wojny światowej (skrzyżowanie ul. Bocheńskiego i Załęska Hałda, a dawniej na fasadzie Szkoły Podstawowej Nr 25).

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na terenie jednostki pomocniczej funkcjonuje zróżnicowana oferta kulturalna. Działają tu głównie placówki biblioteczne oraz muzealne. Duży wpływ na działalność kulturalną miała kopalnia Wujek. W pobliżu tej kopalni, przy ul. Wincentego Pola 73 funkcjonuje Zakładowy Dom Kultury przy KWK Wujek, powstały w latach 70. XX w. Posiada on m.in. salę amfiteatralną na 524 widzów[27].

W pobliżu kopalni Wujek od 16 grudnia 2011 działa Śląskie Centrum Wolności i Solidarności. Swoją siedzibę ma w budynku dawnego kopalnianego magazynu odzieżowego. W nim działa Izba Pamięci Kopalni Wujek, w ramach której funkcjonuje wystawa stała poświęcona pacyfikacji kopalni z 16 grudnia 1981. Przy Szkole Podstawowej nr 11, na ul. Nasypowej 16 funkcjonuje natomiast Harcerskie Muzeum Etnograficzne, powstałe w latach 60. XX w., prowadzone przez IV Szczep im. Obrońców Katowic[41][42].

W Brynowie oraz Starej Ligocie znajdują się dwie filie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach. Filia nr 8 znajduje się przy ul. Brynowskiej 53a. Mieści się tam wypożyczalnia dla dorosłych, a zbiory biblioteki wynosiły w 2014 15 408 woluminów. W Starej Ligocie, przy ul. Grzyśki 19A zlokalizowana jest Filia nr 32. W niej znajduje się wypożyczalnia dla dzieci i dorosłych, czytelnia oraz kawiarenka literacka, a zbiory filii wynosiły w 2014 46 601 woluminów[43].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Siedziba WST przy ul. Rolnej
Siedziba WSZMiJO przy ul. Gallusa
Nieistniejący obecnie budynek Szkoły Podstawowej nr 25

W październiku 2014 na terenie jednostki pomocniczej znajdują się następujące placówki edukacyjne:

  • Żłobki:
    1. Żłobek Puchatkowo (Adwentowicza 5) – niepubliczny żłobek powstały w 2009, prowadzony przez Akademię Malucha[44],
  • Przedszkola:
    1. Miejskie Przedszkole nr 12 (ul. Ligocka 3; filia: ul. Załęska 43) – przedszkole, mieszczące się w dwóch budynkach. Składa się z pięciu oddziałów[45];
    2. Miejskie Przedszkole nr 51 (ul. Rolna 41) – przedszkole, powstałe w latach 50. XX w. jako placówka dwuoddziałowa; w 2014 przedszkole posiadało 4 oddziały po 25 dzieci[46];
    3. Miejskie Przedszkole nr 88 (ul. Grzyśki 2) – trzyoddziałowe przedszkole publiczne[47];
    4. Prywatne Przedszkole nr 1 (Ligocka 5A) – pierwsze niepubliczne przedszkole na terenie Górnego Śląska po 1989, utworzone w 1992[48];
    5. Niepubliczne Przedszkole Wesołe Słoneczka z oddziałami integracyjnymi (ul. Ligocka 68)[49],
  • Szkoły podstawowe:
    1. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Leona Kruczkowskiego (ul. Gallusa 5) – publiczna szkoła podstawowa, której początki mają miejsce w 1870, kiedy to otwarto Niemiecką Szkołę Katolicką w Katowickiej Hałdzie, która w 1921 stała się szkołą polską. W latach 60. XX w. staraniem górników kopalni Wujek szkołę przeniesiono do nowej siedziby, na ul. Gallusa 5. Pierwsze zajęcia w nowym budynku odbyły się 1 października 1966. W tym czasie szkoła przyjęła imię Leona Kruczkowskiego[50];
    2. Szkoła Podstawowa Nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki (ul. Nasypowa 16),
  • Gimnazja:
    1. Gimnazjum nr 22 z Oddziałami Integracyjnymi im. Stanisława Staszica (ul. Hetmańska 8) – publiczne gimnazjum, którego początki mają związek z informacją z 1879 o potrzebie powołania szkoły w Ligocie. W okresie 1910-1911 szkoła liczyła 11 nauczycieli i 874 uczniów. W 1930 nauka odbywała się w trzech budynkach przy ul. Hetmańskiej 1, 8 i 10, gdzie uczęszczało 842 dzieci w 20 oddziałach. Po II wojnie światowej, w latach 1962-1964 przystąpiono do rozbudowy szkoły, a w 1975 przywrócono szkole imię Stanisława Staszica. Od okresu 1999/2000 w budynku funkcjonował Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 22, natomiast w czerwcu 2004 została zlikwidowana Szkoła Podstawowa nr 8, która przynależała do tego zespołu[51],
  • Zespoły szkół:
    1. Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących nr 2 (ul. Mikołowska 131) – na zespół składają się następujące szkoły[52]:
      • Gimnazjum nr 35 im. Powstańców Śląskich;
      • Technikum nr 4 im. Powstańców Śląskich;
      • Technikum Uzupełniające nr 13;
      • XVI Liceum Ogólnokształcące;
      • Szkoła Policealna nr 6,
    2. Niepubliczna Katolicka Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Świętej Rodziny (ul. Kossak-Szczuckiej 24) – niepubliczny zespół szkół (szkoła podstawowa i gimnazjum) o charakterze szkoły katolickiej, powstały w 2008[53],
  • Szkoły wyższe:
    1. Wyższa Szkoła Techniczna (ul. Rolna 43) – uczelnia wyższa, powstała w 2003. Specjalizuje się w studiach techniczno-artystycznych, głównie na kierunkach architektonicznych oraz o charakterze artystycznym[54];
    2. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych (ul. Gallusa 6) – szkoła wyższa, powstała w 1994. Specjalizuje się głównie w nauczaniu języków obcych oraz zarządzaniu wraz z bezpieczeństwem wewnętrznym[55].

Powyższe placówki koncentrują się w Brynowie i Starej Ligocie, natomiast szkolnictwo w Załęskiej Hałdzie funkcjonowało od 8 sierpnia 1873, kiedy to otwarto 2-klasową szkołę podstawową, w której naukę rozpoczęło 195 uczniów. 3 września 1929 szkołę tę ze względu na nieodpowiadające potrzeby starego obiektu przeniesiono do nowej siedziby (przy ul. Bocheńskiego 149). W 2003 powołano Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 im. Roberta Oszka, w skład którego weszła m.in. Szkoła Podstawowa nr 25. Została ona zlikwidowana 1 września 2006. Sam zaś Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 został połączony ze Szkołą Podstawową nr 58 im. Marii Dąbrowskiej na Osiedlu Tysiąclecia[56].

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny parafii św. Cyryla i Metodego

Na terenie jednostki pomocniczej znajdują się następujące placówki opieki zdrowotnej[57]:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Twoje Zdrowie Filia w Katowicach (ul. Ligocka 3a);
  • Przychodnia Bracka Wujek (ul. Załęska 51);
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Przychodnia Dentystyczna (ul. Dziewięciu z Wujka 2d);
  • Centrum Terapii SM (ul. Wincentego Pola 9) – przychodnia ukierunkowana na diagnostykę i terapię schorzeń układu nerwowego[58];
  • Centrum Medyczno-Rehabilitacyjne (ul. Ligocka 103) – placówka opieki zdrowotnej, oferująca usługi fizjoterapeutyczne oraz profilaktyki zdrowotnej[59];
  • Śląskie Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS (ul. Nasypowa 18) – placówka medyczna powstała w 2007, specjalizująca się w zakresie leczenia słuchu i mowy[60].

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Załęskiej Hałdzie-Brynowie największą grupą religijną są katolicy. Znajdują się tu trzy parafie rzymskokatolickie:

  1. Parafia p.w. Świętej Rodziny i świętego Maksymiliana Kolbego (ul. Zofii Kossak-Szczuckiej 24) – została erygowana 17 października 1982, natomiast pierwszym proboszczem parafii został ks. Józef Nowaczyk. Pierwsze prace budowlane pod nowy kościół parafiny rozpoczęły się w maju 1984. Świątynia została konsekrowana przez arcybiskupa katowickiego ks. abp. Damiana Zimonia 9 października 1993. W 2014 parafia liczyła około 6 000 osób i obejmowała znaczny fragment południowej części dzielnicy[61][62];
  2. Parafia Najświętszych Imion Jezusa i Maryi (ul. Przyklinga 12) – parafia rzymskokatolicka, położona w południowo-wschodniej części Załęskiej Hałdy-Brynowa. W 2014 liczyła 6 951 wiernych[63];
  3. Parafia św. Cyryla i Metodego (ul. Bocheńskiego 147) – obejmuje ona swoim zasięgiem południową część Załęskiej Hałdy (północna część dzielnicy). W 2014 parafia ta liczyła 638 wiernych. Kościół parafialny powstał w 1945 w budynku dawnej cegielni, natomiast współczesny wystrój wnętrza pochodzi z 1984[64][65].

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

W Załęskiej Hałdzie-Brynowie funkcjonuje kilka klubów sportowych, z których największy jest Klub Sportowy Rozwój, prowadzący sekcję piłki nożnej. Klub ten wywodzi się z Towarzystwa Gimnastycznego Sokół Katowice-Brynów założonego w 1919. W 1925 Rozwój Katowice zarejestrowano w Górnośląskim Związku Okręgowym Piłki Nożnej. Klub ten założyli pracownicy kopalni Wujek. W przeszłości w klubie powstawały również inne sekcje, w tym siatkówki, gimnastyki, lekkoatletyki, piłki ręcznej oraz koszykówki, które zostały zlikwidowane w latach 80. i 90. XX w. Drużyna piłki nożnej kontynuowała działalność i w sezonie 2014/2015 grała w II lidze[66][67].

Na obszarze jednostki pomocniczej znajdują się następujące obiekty sportowo-rekreacyjne[66]:

  • Stadion KS Rozwój (ul. Zgody 28) – kompleks piłkarski, składający się z boiska głównego wraz z widownią na 2 400 osób, dwoma płytami treningowymi oraz zapleczem sanitarno-socjalnym. Stadion ten jest zarządzany przez klub KS Rozwój Katowice;
  • Kąpielisko Rolna (ul. Nasypowa 65) – całoroczny obiekt wraz z otwartym kąpieliskiem, siłownią, sauną, solarium oraz hydromasażem. Jest on zarządzany przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. , 2012. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Miasto Katowice (pol.). 
  2. Szaraniec 2010 ↓.
  3. Jan i Stanisław Witaszek: GRANICE LIGOTY (pol.). inoligota.pl, 2013-08-12. [dostęp 2014-10-29].
  4. a b Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  5. a b c Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r.. [dostęp 2014-04-04].
  6. Jerzy Nita: Budowa geologiczna obszaru Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  7. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 16-23.
  8. Centralna Baza Danych Geologicznych. Geoportal (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2014-07-21].
  9. Maria Fajer: Gleby na obszarze Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  10. a b Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2014-05-13].
  11. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 51-56.
  12. Geoserwis GDOŚ (pol.). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2014-05-13].
  13. Lasy Państwowe. Mapa (pol.). [dostęp 2014-05-13].
  14. Urząd Miasta Katowice: Place i ulice Katowic (pol.). www.old.katowice.eu. [dostęp 2014-10-31].
  15. Polski Związek Działkowców – Okręgowy Zarząd Śląski: Lista ogrodów na terenie delegatury Katowice (pol.). www.slaski-ozpzd.pl. [dostęp 2014-05-31].
  16. Borowy 1997 ↓, s. 75-78.
  17. Szaraniec 2010 ↓, s. 378.
  18. Szaraniec 2010 ↓, s. 382.
  19. Szaraniec 1996 ↓, s. 73-80.
  20. Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK Wujek Poległych 16.12.81: Strajk (pol.). www.muzeum-wujek.pl, 2008. [dostęp 2014-07-21].
  21. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21. lutego 1517 r.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: Nakł. Towarzystwa; Drukiem K. Miarki. 
  22. a b c Szaraniec 1996 ↓, s. 144−152.
  23. a b c d Mikulski 2010 ↓.
  24. Urząd Miasta Katowice: Dzielnice Katowic (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2014-07-21].
  25. Urząd Miasta Katowice: Jednostki pomocnicze (pol.). bip.um.katowice.pl, 2014-06-06. [dostęp 2014-06-06].
  26. Biuletyn Informacji Publicznej. Urząd Miasta Katowice. Radni VI kadencji. [dostęp 2014-06-06].
  27. a b c KWK „Wujek” - Zarys historii kopalni - Historia kopalni „Wujek” (pol.). ww.wujek.pl. [dostęp 2014-07-31].
  28. Grupa Euro-Centrum (pol.). www.euro-centrum.com.pl. [dostęp 2014-07-31].
  29. Biurowiec Pasywny Euro-Centrum (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2014-07-31].
  30. Liczba ludności z 2007.
  31. a b Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  32. ZEC Katowice S.A.: Wydział VII „Wujek” (pol.). www.zec.katowice.pl. [dostęp 2014-10-21].
  33. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas linii kolejowych Polski 2010. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2010. ISBN 978-83-926946-8-7.
  34. Borowy 1997 ↓, s. 88.
  35. Katowice Brynów. Plakatowy rozkład jazdy pociągów ważny od 2014-03-09 do 2014-04-26. . PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (pol.). 
  36. KZK GOP. Rozkłady jazdy (pol.). [dostęp 2014-09-23].
  37. Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach. Rozkład jazdy (pol.). www.mzk.pl. [dostęp 2014-09-23].
  38. Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  39. Załącznik 1.9 Wartości dziedzictwa kulturowego. „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego”. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  40. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego: miasto Katowice (pol.). www.katowice.uw.gov.pl. [dostęp 2014-06-06].
  41. Katowicki Holding Węglowy S.A. KWK „Wujek”: Izba Pamięci Kopalni Wujek (pol.). www.wujek.pl. [dostęp 2014-10-31].
  42. Harcerskie Muzeum Etnograficzne (pol.). www.hme.zhp.pl. [dostęp 2014-10-31].
  43. Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach: FILIE MIEJSKIEJ BIBLIOTEKI PUBLICZNEJ (pol.). www.mbp.katowice.pl. [dostęp 2014-10-31].
  44. Akademia Malucha PUCHATKOWO (pol.). www.puchatkowo.eu. [dostęp 2014-10-17].
  45. Miejskie Przedszkole nr 12 w Katowicach: O przedszkolu (pol.). www.mp12katowice.masternet.pl. [dostęp 2014-10-17].
  46. Miejskie Przedszkole Nr 51: Informacje o przedszkolu (pol.). www.przedszkole51.ehost.pl. [dostęp 2014-10-17].
  47. Miejskie Przedszkole nr 88 w Katowicach (pol.). [dostęp 2014-10-17].
  48. Prywatne Przeszkole Nr 1: O nas (pol.). www.przedszkole.katowice.pl. [dostęp 2014-10-17].
  49. Niepubliczne Przedszkole Wesołe Słoneczka z oddziałami integracyjnymi (pol.). www.wesolesloneczka.pl. [dostęp 2014-10-17].
  50. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Leona Kruczkowskiego: Historia naszej szkoły (pol.). www.sp5.katowice.pl. [dostęp 2014-10-17].
  51. Jolanta Wawoczny: Historia. Gimnazjum nr 22 z Oddziałami Integracyjnymi im. Stanisława Staszica w Katowicach (pol.). http://www.gim22katowice.eu/,+2011-08-29.+[dostęp 2014-10-20].
  52. [Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących nr 2 http://www.zstio2.katowice.pl/] (pol.). [dostęp 2014-10-20].
  53. Katolicka Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Świętej Rodziny (pol.). [dostęp 2014-10-20].
  54. Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach (pol.). [dostęp 2014-10-20].
  55. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych (pol.). [dostęp 2014-10-20].
  56. Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 im. Roberta Oszka w Katowicach: HISTORIA ZSI NR 1 (pol.). www.zsi1katowice.pl. [dostęp 2014-06-21].
  57. Mapy Google (pol.). [dostęp 2014-10-21].
  58. Centrum Terapii SM (pol.). [dostęp 2014-10-21].
  59. Centrum Medyczno-Rehabilitacyjne (pol.). medrehab.eu. [dostęp 2014-10-21].
  60. NZOZ Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS: Śląskie Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS. Prezentacja Centrum (pol.). www.csim.pl. [dostęp 2014-10-21].
  61. KATOWICE, Świętej Rodziny i świętego Maksymiliana Kolbego (pol.). www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-10-21].
  62. Parafia Świętej Rodziny w Katowicach: HISTORIA PARAFII ŚWIĘTEJ RODZINY I ŚW. MAKSYMILIANA KOLBE W KATOWICACH (pol.). www.sw-rodzina.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-10-21].
  63. KATOWICE-BRYNÓW, Najświętszych Imion Jezusa i Maryi (pol.). www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-10-21].
  64. Archidiecezja Katowicka: KATOWICE-ZAŁĘSKA HAŁDA, Świętych Cyryla i Metodego (pol.). www.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2014-05-13].
  65. Załęska Hałda - świętych Cyryla i Metodego (pol.). www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-10-21].
  66. a b Strategia rozwoju sportu Miasta Katowice do 2022 roku. Załącznik do Uchwały Nr XLIII/1016/13 Rady Miasta Katowice z dnia 18 grudnia 2013 r.. . Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  67. Rozwój Katowice: Podstawowe dane historyczne (pol.). rozwoj.info.pl. [dostęp 2014-10-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  2. Robert Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kloefas”. Historia węglem pisana. Katowice: KWK „Katowice-Kloefas”, 1997. ISBN 83-907139-2-6.
  3. Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008. ISBN 978-83-61695-00-4.
  4. Marcin Mikulski: Historia (pol.). Ligota.info, 2010. [dostęp 2014-10-29].
  5. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. , 2012. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Miasto Katowice (pol.). 
  6. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996. ISBN 83-905115-0-9.
  7. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 2010. ISBN 978-83-7164-636-2.