Szopienice-Burowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Katowic Szopienice-Burowiec
Dzielnica Katowic
Ilustracja
Szopienice
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice
Zespół dzielnic wschodnie
Powierzchnia 8,47[1] km²
Populacja (2007)
• liczba ludności

17 139[1]
• gęstość 2 024[1] os./km²
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Położenie na mapie
[szopienice-burowiec.katowice.eu Strona internetowa]
Portal Portal Polska

Szopienice-Burowiec (niem. Schoppinitz-Burowietz) − jednostka pomocnicza Katowic na wschodzie miasta, o typowo przemysłowym charakterze. Położona jest nad rzeką Rawą, 8 km na wschód od centrum miasta. Składa się z dwóch dzielnic Burowca i Szopienic, a w jej skład wchodzą m.in. kolonie i osiedla Roździeń, Kolonia Wilhelmina, Kolonia Bagno, Kolonia Morawa, Borki i Szabelnia.

Opis[edytuj]

Ta część Katowic ma powierzchnię 8,47 km2 i 17 139 mieszkańców[1]. Jej północno-zachodnia granica biegnie wzdłuż alei Roździeńskiego. Od północnego wschodu Szopienice graniczą z Sosnowcem, a od wschodu z Mysłowicami. Granica południowa biegnie wzdłuż ulicy Bagiennej, a od zachodu, wzdłuż dawnej linii kolei piaskowej, dzielnica ta sąsiaduje z Zawodziem.

Od 29 września 1997 jest statutową jednostką pomocniczą w zespole dzielnic wschodnich i stanowi 15 jednostkę pomocniczą miasta Katowic[2]. Funkcjonuje tu rada jednostki pomocniczej (tzw. "rada dzielnicy"), w której skład wchodzi 15 osób[3]. Dla wyboru Rady Miasta dzielnica należy do okręgu nr 2 (Dąbrówka Mała, Szopienice, Burowiec, Janów, Nikiszowiec, Giszowiec). W latach 2006−2010 przedstawicielami tego okręgu w radzie byli: Adam Depta, Jerzy Forajter, Dariusz Łyczko, Adam Warzecha, Ryszard Willner-Paster[4], a w latach 2010−2014: Jerzy Forajter, Dariusz Łyczko, Adam Warzecha, Maria Sokół i Elżbieta Zacher[5].

Na terenie jednostki pomocniczej działa portal informacyjno-kulturalny Szopienice.org[6], a także funkcjonuje lokalny miesięcznik "Roździeń".

Przemysł[edytuj]

Historia[edytuj]

  • 1360 − wieś, własność Ottona z Pilicy, potwierdzona dokumentem księcia raciborskiego Mikołaja II, dokument ten potwierdza także własność sąsiedniej wsi Roździeń;
  • 1430 − zniszczona w czasie wojen husyckich, do połowy XVI wieku wieś niezamieszkana;
  • 1546 − uruchomienie w Roździeniu jednego z pierwszych w okolicy warsztatów kuźniczych żelaza; stąd pochodził Walenty Roździeński, śląski hutnik i pisarz, autor "Oficcina ferraria abo hutá i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego", wydanego w Krakowie w 1612;
  • lata 70. XVI wieku − ponowne pojawienie się osadników w Szopienicach;
  • XVI wiek, reformacja − własność (wraz z wsią Roździeń) mysłowickiej rodziny Salamanów, spokrewnionej z arcybiskupem krakowskim i niedopuszczającej do szerzenia się haseł reformacyjnych na terenie swych posiadłości (wskutek konfliktu z Katarzyną Salaman z kuźni musiał w 1595 odejść Walenty Roździeński);
  • XVIXVIII w. - mała osada rolnicza, hodowla zwierząt i wyrąb lasów;
  • 1784 − liczba mieszkańców Szopienic wynosiła 79 osób;
  • 1834 − uruchomienie przez Bergwerksgesellschaft Georg von Giesches Erben huty cynku "Wilhelmina" (działającej do dziś jako Huta Metali Nieżelaznych Szopienice S.A.);
  • 1857 − uruchomienie w Roździeniu 4-klasowej szkoły ewangelickiej (po rozszerzeniu liczby klas do 7 przeniesiona do dzisiejszej Szkoły Podstawowej nr 55);
  • 1860−1865 − przy dzisiejszej ulicy Morawa wzniesiono kolonię robotniczą − familoki dla pracowników hut[7] koncernu Georg von Giesches Erben (kolonia Morawa);
Herb po 1930 roku
ulica Wiosny Ludów (ówczesna 3 Maja)
Zamek Prittwitz przy ul. Krakowskiej
Zabudowania dawnej huty "Uthemann"
Zabudowania dawnej huty "Uthemann"

Zabytki[edytuj]

W dzielnicy Szopienice-Burowiec znajdują się następujące zabytkowe i historyczne obiekty[8][9][10][11]:

  • Zespół kościelny kościoła św. Jadwigi Śląskiej (pl. Powstańców Śląskich 3); został wpisany do rejestru zabytków dnia 30 grudnia 1994 (nr rej.: A/1557/94); zespół kościelny obejmuje: kościół parafialny pod wezwaniem świętej Jadwigi z lat 1885−1887 w stylu neogotyckim; kaplicę Ogrójca z 1903, wzniesioną według projektu Ludwika Schneidera w stylu neogotyckim; grupę rzeźb "Adoracja Krzyża" i Pieta z przełomu XIX i XX wieku.
  • Kościół Ewangelicko-Augsburski pw. Zbawiciela (ul. ks. bpa H. Bednorza 20[12]); wpisany do rejestru zabytków 30 grudnia 2002 (nr rej.: A/76/02), wpis do rejestru zabytków obejmuje budynek kościoła wraz z najbliższym otoczeniem w ramach działki (z wyjątkiem ogrodzenia); kościół zaprojektował architekt H. Ritschel, wzniesiono go w latach 1898−1901, w stylu neogotyckim, z cegły klinkierowej. W otoczeniu znajdują się: neogotycka plebania, wybudowana w latach 1907−1908, dawna apteka Graefe'go, dawna willa dra Stauba.
  • Zabytkowy budynek administracyjny (tzw. "willa Jacobsena") z początku XX wieku (ul. ks. bpa H. Bednorza 60[13]); wpisany do rejestru zabytków 17 czerwca 1982 (nr rej.: A/1291/82), granice ochrony obejmują obiekt w ramach ogrodzenia[9]; kamienica jest murowana z cegły.
  • Zespół zabudowy dawnego browaru i słodowni braci Mokrskich (ul. ks. bpa H. Bednorza 2a−6); wpisany do rejestru zabytków 13 listopada 1992 (nr rej.: A/1506/92), granice ochrony konserwatorskiej obejmują cały zespół zabudowań wraz z otoczeniem, jego układ przestrzenny, zieleń oraz ciągi komunikacyjne.
  • Zabytkowa kamienica mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 43); wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego; w budynku zachowały się formy historycznej stolarki okiennej i drzwiowej, historyczny rodzaj pokrycia dachu (dachówka), detal architektoniczny i wystrój elewacji[10].
  • Zabytkowa murowana kamienica (ul. ks. bpa H. Bednorza 49)[11]; wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego.
  • Zabytkowy gmach VI Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Długosza (ul. Lwowska 2); wpisany do rejestru zabytków dnia 30 grudnia 1994, nr rej.: 1560/94, wzniesiony w 1906 według projektu Kuntzego (budowniczego miejskiego z Opola), w stylu neogotyckim (podczas III powstania śląskiego był siedzibą Wojciecha Korfantego i Naczelnej Władzy Cywilnej i Wojskowej).
  • Zabytkowa kamienica wraz z budynkiem gospodarczym (ul. Lwowska), wzniesione w drugiej połowie XIX wieku (budynek gospodarczy z 1896), murowane[11].
  • Murowany budynek dawnego hotelu Klippera (ul. Lwowska 5); wzniesiony pod koniec XIX wieku; obecnie mieści się w nim przychodnia specjalistyczna[11].
  • Murowana kamienica (ul. Lwowska 7); wzniesiona pod koniec XIX wieku[11].
  • Murowana kamienica (ul. Lwowska 10, róg z ul. Wypoczynkową 1); wzniesiona pod koniec XIX wieku[11].
  • Willa mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 5), wybudowana w 1899 w stylu historyzmu, według projektu architekta H. Ritschela[14].
  • Kamienica mieszkalna z oficyną (ul. ks. bpa H. Bednorza 7/7a), wzniesiona pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu z elementami neogotyku[14].
  • Kamienice z oficynami (ul. ks. bpa H. Bednorza 9, 11/11a), wybudowane pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu[14].
  • Ceglany budynek szkoły (ul. ks. bpa H. Bednorza 13), pochodzący z początku XX wieku[14].
  • Kamienica mieszkalna − dawna apteka Graefe'go (ul. ks. bpa H. Bednorza 14), została wzniesiona w 1892 w stylu historyzmu, obiekt projektował architekt H. Ritschel[14].
  • Gmach dawnej szkoły ewangelickiej (ul. ks. bpa H. Bednorza 15), wybudowany na początku XX wieku, posiada cechy stylów: historyzmu ceglanego, neogotyku, modernizmu[14].
  • Kamienica mieszkalna − dawna willa dra Stauba (ul. ks. bpa H. Bednorza 16), wzniesiona w 1892 w stylu historyzmu, zaprojektował ją architekt H. Ritschel[14].
  • Dom handlowy − dawna szkoła katolicka (ul. ks. bpa H. Bednorza 1), obiekt wzniesiono w 1875 w stylu historyzmu, przebudowano w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku[14].
  • Murowana kamienica (ul. Lwowska 12, róg z ul. 11 Listopada 2); wzniesiona pod koniec XIX wieku[11].
  • Murowana kamienica (ul. Lwowska 14, róg z ul. 11 Listopada 1); wzniesiona pod koniec XIX wieku[11].
  • Murowana kamienica (ul. 11 Listopada 1, 3, 5, 7); wzniesiona w 1908[11].
  • Murowana kamienica (ul. 11 Listopada 4); wzniesiona na początku XX wieku[11].
  • Kamienica mieszkalna − dawna kamienica F. Mixy (ul. ks. bpa H. Bednorza 22), wybudowana w 1908 dla Franza Mixy[15], posiada cechy stylu modernizmu i klasycyzmu[14].
  • Zabytkowa kamienica (ul. J. Korczaka 17); wybudowana w stylu historyzmu ceglanego.
  • Zespół budynków Szpitala Psychiatrycznego (ul. J. Korczaka 27); budynek szpitala (obecnie nieużywany), portiernia, park z nagromadzonymi różnorodnymi gatunkami drzew (topola włoska, wierzby płaczące, brzozy i kasztanowce, jesiony, tuje, jałowce, świerki i jodły), ogrodzenie; był to dawny szpital koncernu Georg von Giesches Erben), wybudowany w stylu historyzmu ceglanego z elementami modernizmu.
  • Dom mieszkalny wielorodzinny (ul. J. Korczaka 37), wzniesiony w stylu historyzmu ceglanego z elementami modernizmu dla koncernu Georg von Giesches Erben.
  • Domy robotnicze połączone od frontu murem (ul. J. Korczaka 87/89/91/93); wybudowane w stylu historyzmu ceglanego prostego.
  • Dawny budynek szkoły (ul. J. Korczaka 95, róg ul. Borki); wybudowany w stylu historyzmu ceglanego z elementami neogotyku.
  • Secesyjna wieża wodna z 1912 (przy ul. J. Korczaka); została wpisana wraz z działką nr 1246/31 do rejestru zabytków 29 października 1990 (nr rej.: 14182/90, nr hip. 3−144 Roździeń).
  • Zabytkowa Szkoła Podstawowa nr 45 imienia Kornela Makuszyńskiego. Pierwotnie pierwsza szkoła filialna została otwarta 1 września 1873; w latach 1898−1900 wybudowano budynek przy ul. Siewnej, w 1908 − przy ul. J. Korczaka. W 1969 dobudowano salę gimnastyczną. W 1960 szkole nadano numer 45; do 1996 nosiła imię Janka Krasickiego. W 2001 nastąpiło tąpnięcie, spowodowane szkodami górniczymi. Ściany i fundamenty budynków szkoły oraz innych zabudowań mieszkalnych przy ul. J. Korczaka popękały[16]. W latach 2009−2010 prowadzony był remont i rozbudowa szkoły. Dwa budynki szkolne (jeden z nich dawniej służył przedszkolu) zostały połączone przewiązką, dobudowano salę gimnastyczną i nowe sale lekcyjne (inwestycja wyniosła 4 205 336, 84 zł)[17].
  • Kamienice, wziesione w stylu historyzmu ceglanego, przy ulicy Wandy.
  • Zabytkowa kamienica (ul. J. Hallera 6), obecnie restauracja "Piąta Strona Świata" (dawniej bar "Rzepicha"); wybudowana w stylu historyzmu.
  • Zabytkowa kamienica (ul. J. Hallera 12), wybudowana w stylu historyzmu.
  • Zabytkowy budynek (ul. J. Hallera 18), wzniesiony w stylu historyzmu ceglanego.
  • Budynek główny Domu Kultury Huty Metali Nieżelaznych w Szopienicach (ul. J. Hallera 28), wybudowany w stylu funkcjonalizmu i socrealizmu; obecnie Miejski Dom Kultury Szopienice−Giszowiec[18]; swoją siedzibę mają tu Galeria Antrakt MDK Szopienice, Miejska Biblioteka Publiczna − Filia nr 36 oraz HetMaN Szopienice (klub szachowy).
  • Zabytkowa kamienica (ul. J. Hallera 32), wybudowanaw stylu historyzmu z elementami modernizmu.
  • Dawna Willa Bernhardiego (ul. J. Hallera 19); w latach 1873−1887 mieszkał w niej Fryderyk Bernhardi, generalny dyrektor Dyrekcji Kopalń i Hut, należącej do Giesches Erben; mieszkał tu również dr Emanuel Wilczok − historyk hutnictwa cynkowego[19].
  • Budynek frontowy (ul. J. Hallera 34), wzniesiony w stylu historyzmu;
  • Kamienica (ul. J. Hallera 40), wybudowana w stylu historyzmu ceglanego;
  • Dawna piekarnia (ul. J. Hallera 42), nie jest objęta ochroną ze względu na utratę cech zabytkowych wskutek przeróbek[20].
  • Kamienica (ul. J. Hallera 44), wzniesiona w stylu modernizmu z elementami secesji;
  • Zabytkowe kamienice (ul. J. Hallera 56 i 58); kamienice o identycznym, bogatym wystroju ceglanym w stylu historyzmu;
  • Krzyż na cokole z figurą Ukrzyżowanego (ul. J. Hallera 60), pochodzący z trzeciej ćwierci XIX wieku, wzniesiony w stylu neogotyku na murowanym postumencie z niszą, w której stoi figurka Matki Boskiej; na pozostałych postumentach istnieje ornament neogotycki i tablica inskrypcyjna z lat 1871−1971.
  • Zespół zabudowy dawnej huty cynku z lat 1908−1912: hala nr 1 pieców destylacyjnych wraz z kominami, budynek muflarni, magazynu blendy, cechowni, wieża ciśnień, portiernia nr 1, wysoka kolejka wąskotorowa na estakadzie; zespół wzniesiono w stylu modernizmu (zespół wpisano do rejestru zabytków 30 lipca 1978, nr rej.: A/1227/78).
  • Zabudowania Huty Metali Nieżelaznych Szopienice.
  • Willa z pierwszego dziesięciolecia XX wieku, wolnostojąca, modernistyczna (ul. J. Kantorówny 20); wpisana do rejestru zabyktów dnia 16 października 1995 (nr rej.: A/1616/95).
  • Zamek Prittwitz (ul. Krakowska 81-83), pochodzący z końca XIX wieku[21].
  • Budynek szkoły wraz z salą gimnastyczną (ul. 11 Listopada 13); wzniesiony w latach pięćdziesiątych XX wieku.
  • Zespół hal Przedsiębiorstwa Komunikacji Tramwajowej (ul. Wałowa 11); wzniesiony pod koniec XIX wieku.
  • Klasztor sióstr Boromeuszek.
  • Dawny ratusz miasta Szopienice (obecnie ośrodek zdrowia oraz delegatura Urzędu Miasta).
  • Budynek poczty (ul. Obrońców Westerplatte 17[22]); wzniesiony w 1930[23].
  • Hala sportowa Hutniczego Klubu Sportowego (HKS), pochodząca z początków XX wieku (ul. Obrońców Westerplatte 44); jej pierwszym właścicielem był Freund[23]; w 2011 halę rozebrano[24].
  • Historyczny budynek (ul. Obrońców Westerplatte 9[20]).
  • Zabudowania ul. Wiosny Ludów, ul. Morawa.

Ludzie związani z Szopienicami[edytuj]

Handel[edytuj]

W Szopienicach-Burowcu znajdują się następujące obiekty handlowe:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Urząd Miasta Katowice: Katowice - Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (pol.). [dostęp 2011-07-16].
  2. Rada Miasta Katowic: Uchwała NR XLVI/449/97 (pol.). 1997-09-29. [dostęp 2010-02-07].pdf.
  3. Rada Jednostki Pomocniczej nr 15 Szopienice-Burowiec www.szopienice-burowiec.katowice.eu [dostęp 2014-07-16]
  4. Urząd Miasta Katowice: Okręgi (pol.). [dostęp 2010-02-10].
  5. Radni (okręgi) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2014-07-16]
  6. Portal SZOPIENICE.ORG www.szopienice.org [dostęp 2014-07-16]
  7. Wędrówka po Szopienicach (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2011-07-16]
  8. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  9. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-07-16].
  10. a b Urząd Miasta Katowice: 105. Uchwała w sprawie uchwalenia: miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru położonego w rejonie ulicy Wałowej w Katowicach. Uchwała nr XLVIII/993/09 z dnia 26 X 2009 r. (pol.). www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-07-16].
  11. a b c d e f g h i j Urząd Miasta Katowice: Uchwała nr VII/93/07 Rady Miasta Katowice z dnia 26.02.2007 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru południowo-zachodniej części dzielnicy Szopienice w Katowicach (pol.). www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-07-16].
  12. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 45. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  13. Michał Bulsa, Michał Malina. Willa Jacobsena. „Roździeń”. 6/215, s. 20, czerwiec 2013. 
  14. a b c d e f g h i Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-16].
  15. Michał Bulsa, Michał Malina. Kamienica Franza Mixy przy ul. Bednorza 22. „Roździeń”. 9/218, s. 11, wrzesień 2013. ISSN 1426-0085. 
  16. Informacje pochodzą z kronik Szkoły Podstawowj nr 45 w Katowicach
  17. Urząd Miasta Katowice: Rozbudowa Szkoły Podstawowej nr 45 o salę gimnastyczną i przewiązkę łączącą budynki przy ul. Korczaka 11 w Katowicach na działce nr 721/28 (pol.). [dostęp 2011-07-16].
  18. MDK Szopienice-Giszowiec (pol.). www.katowice.naszemiasto.pl. [dostęp 2011-07-16].
  19. Lech Szaraniec: Osady i Osiedla Katowic. Katowice: Oficyna Artur, 1996, s. 221-222. ISBN 83-905115-0-9.
  20. a b Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-07-16]
  21. Michał Bulsa, Michał Malina. Pałacyk Prittwitz. „Roździeń”. 9/218, s. 11, wrzesień 2013. ISSN 1426-0085. 
  22. "Poczta Polska" S.A. Urząd Pocztowy Katowice 14 (pol.) www.katalog.pf.pl [dostęp 2011-07-16]
  23. a b Leszek Jabłoński: Na trasie Balkan Ekspresu - Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic. Katowice: CRUX, 2003, s. 46. ISBN 83-918152-3-4.
  24. Rozbiórka dawnej hali HKS (pol.) www.szopienice.org [dostęp 2011-08-21]

Bibliografia[edytuj]

  • Leszek Jabłoński: Na trasie Balkan Ekspresu - Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic. Katowice: CRUX, 2003, s. 46. ISBN 83-918152-3-4.