Brynów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brynów
Część Katowic
Ilustracja
Widok ogólny na Brynów, w tle Kopalnia Węgla Kamiennego Wujek
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice
Dzielnica Brynów-Osiedle Zgrzebnioka
Załęska Hałda-Brynów
W granicach Katowic 1924
Strefa numeracyjna 280-330
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Brynów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Brynów”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Brynów”
50°14′29,41″N 18°59′43,01″E/50,241503 18,995281
Portal Polska

Brynów (niem. Brynow) − południowo-zachodnia część Katowic, podzielona na dwie jednostki pomocnicze:

Najbardziej znany zakład pracy Brynowa to Kopalnia Węgla Kamiennego „Wujek”. W Brynowie znajduje się Park im. Tadeusza Kościuszki. W parku znajduje się XVI-wieczny Kościół św. Michała Archanioła, który został sprowadzony do Katowic w 1938 z Syryni (został tam wybudowany w 1510), po to aby tam na górze św. Beaty być centralnym punktem powstającego skansenu. Działanie związane z budową skansenu zostały jednak zaniechane, a kościółek pozostał w tym samym miejscu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brynów, ulica Kluzika

Wieś Brwinów pierwszy raz wymieniona jest w dokumencie z 1474, jako należąca do księstwa pszczyńskiego. W 1536 stała się własnością Salomonów, odtąd dzieliła losy Kuźnicy Boguckiej, a następnie Katowic. Na przełomie XVII i XVIII wieku powstał folwark brynowski. Do 1865 Brynów wchodził w skład gminy Katowice, następnie tworzył samodzielną gminę. Od końca XVIII wieku z pokładów wychodzących na powierzchnię zaczęto wydobywać tu węgiel kamienny, a pokłady glin umożliwiły nieco później uruchomienie kilku cegielni. W 1801 r.[1] powstała tu kopalnia węgla "Beata", funkcjonująca do 1880 r.[2] W 1899 r. w północnej części Brynowa uruchomiono kopalnię węgla kamiennego Oheim (od 1922 pod nazwą Wujek). W 1910 pruski spis powszechny odnotował w Brynowie 2445 osób mówiących w języku polskim, 500 w języku niemieckim i 143 osób mówiących języku polskim i niemieckim. W wyborach komunalnych 1919 roku listy polskie zdobyły w Brynowie 7 z 9 mandatów. Towarzystwo Gimnastyczne Sokół powstało w Brynowie w styczniu 1919 roku. Kierował nim Jan Kluzik, Robert Neumann, którzy w oparciu o nie stworzyli tu silną komórkę Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Od marca 1919 istniała w Brynowie polska Rada Ludowa, którą kierował Jan Kluzik. W czerwcu 1920 roku powstało Towarzystwo Polek. W III powstaniu śląskim Brynów został opanowany przez pułk katowicki Walentego Fojkisa i Adama Kocura. W listopadzie W 1921 powstańcy z Brynowa zdobyli koszary niemieckie w Katowicach, walczyli pod górą św. Anny. W 1924 Brynów włączono do Katowic. Podczas okupacji przy kopalni Wujek hitlerowcy założyli obóz pracy[3].

14 grudnia 1981 w związku z wprowadzeniem stanu wojennego rozpoczął się strajk okupacyjny w kopalni Wujek. Dwa dni później, 16 grudnia 1981 milicja i wojsko zaatakowały strajkujących górników i dokonały krwawej pacyfikacji kopalni, w wyniku której śmierć poniosło 9 górników[4].

Obiekty historyczne[edytuj | edytuj kod]

Ulica Brynowska
(widok w kierunku południowym)

W Brynowie znajdują się (bądź znajdowały) następujące historyczne obiekty:

Handel[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W Brynowie znajduje się przystanek kolejowy, z którego można dojechać do wielu dzielnic Katowic oraz innych miejscowości. Dojechać do Brynowa można także tramwajem, licznymi autobusami komunikacji ZTM. Obecnie w miejsce dawnego przystanku Katowice Brynów powstało centrum przesiadkowe[10].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Siedziba WST przy ul. Rolnej
Siedziba WSZMiJO przy ul. Gallusa
  • Przedszkola:
    1. Miejskie Przedszkole nr 1 im. Hansa Chrystiana Andersena (ul. Brynowska 82);
    2. Miejskie Przedszkole nr 12 (ul. Ligocka 3)[11],
    3. Miejskie Przedszkole nr 51 (ul Rolna 41)
  • Szkoły podstawowe:
    1. Szkoła Podstawowa nr 5 (ul. J. Gallusa 5);
    2. Szkoła Podstawowa nr 8 (ul. Rolna);
    3. Szkoła Podstawowa nr 11 (ul. Nasypowa);
    4. Szkoła Podstawowa nr 65 (ul. Kukułek),
  • Gimnazja:
    1. Gimnazjum nr 22 (ul. Hetmańska);
    2. Gimnazjum nr 35 (ul. Mikołowska),
  • Szkoły ponadgimnazjalne:
    1. Zespół Szkół Budowlanych (zlikwidowany w 2006 – obecnie w budynku siedzibę ma Wyższa Szkoła Techniczna);
    2. Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących nr 2 (ul. Mikołowska 131),
  • Szkoły wyższe:
    1. Wyższa Szkoła Techniczna (ul. Rolna 43; kierunki: Budownictwo, Architektura i urbanistyka, Architektura wnętrz);
    2. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych (ul. Gallusa 6).

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marta Chmielewska: Kopalnie węgla kamiennego w Katowicach, w: „Dzieje górnictwa – element europejskiego dziedzictwa kultury”, 3, red. P. P. Zagożdżon i M. Madziarz, Wrocław 2010, s. 50-59)
  2. Lipońska-Sajdak Jadwiga, Szota Zofia: Gruss aus Kattowitz. Pozdrowienia z Katowic. Katowice 2004, s. 124, ​ISBN 83-87727-07-5
  3. Szaraniec 1996 ↓, s. 73-80.
  4. Społeczny Komitet Pamięci Górników KWK Wujek Poległych 16.12.81: Strajk (pol.). www.muzeum-wujek.pl, 2008. [dostęp 2014-07-21].
  5. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). [dostęp 2011-05-18].
  6. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf–Mar, 2000, s. 172. ISBN 83-913341-0-4.
  7. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf–Mar, 2000, s. 174. ISBN 83-913341-0-4.
  8. a b c d e Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru położonego w rejonie ulic: Kościuszki, Zgrzebnioka, Huberta w Katowicach (pol.). [dostęp 2011-05-18].
  9. Urząd Miasta: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w obszarze fragmentu terenu górniczego Katowickiego Holdingu Węglowego S.A. KWK „Wujek” obejmującego obszar położony w rejonie ulic Brynowskiej i Kościuszki w Katowicach (pol.). [dostęp 2011-05-18].
  10. Zarząd Transportu Metropolitalnego: O TRZECH CENTRACH PRZESIADKOWYCH W KATOWICACH (pol.). www.metropoliaztm.pl, 2020-12-07. [dostęp 2021-02-01].
  11. Strona oficjalna Miejskiego Przedszkola nr 12 w Katowicach (pol.) www.mp12katowice.masternet.pl [dostęp 2011-05-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996. ISBN 83-905115-0-9.