Arbuz zwyczajny
| Arbuz zwyczajny | |
|---|---|
 Citrullus vulgaris
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | dyniowce |
| Rodzina | dyniowate |
| Rodzaj | arbuz |
| Gatunek | arbuz zwyczajny |
| Nazwa systematyczna | |
| Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai Cat. sem. spor. hort. bot. Univ. Imp. Tokyo 30, no. 854. 1916 (l.c. 38. 1920)[2] |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Arbuz zwyczajny, nazywany także kawonem (Citrullus lanatus (Thunb.) Mansf.) – gatunek rośliny z rodziny dyniowatych. Wywodzi się z Afryki. Jest uprawiany w Polsce.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Łodyga
- Płożąca się, bywają jednak formy o łodydze podnoszącej się. Łodyga w przekroju jest okrągła, osiąga 2-3 metry.
- Liście
- Duże, ciemnozielone, u podstawy sercowate, a wyżej położone, silnie powcinane trój- lub pięciodzielne, osadzone na ogonkach liściowych. W węzłach liściowych wyrastają wąsy czepne.
- Kwiaty
- Niewielkie, wyrastają pojedynczo w kątach liści. Korona kwiatu zwykle jest żółta lub zielonkawożółta, połączona w rurkę, z pięcioma płatkami. Na jednej roślinie występuje 10-30 kwiatów żeńskich i 100-400 męskich.
- Owoce
- Jadalna jagoda ze słodkim, ciemnoczerwonym, pomarańczowym, żółtym lub białym miąższem (mezokarpem). Egzokarp składa się z dwóch warstw, jest mocny i twardy, w kolorze ciemnozielonym, zwykle nakrapiany promieniście w różnych odcieniach zieleni. Pod koniec wegetacji roślina zawiązuje nasiona. Barwy nasion są również bardzo zmienne – od białej lub żółtej poprzez żółtobrązową, brązową i czarną do czerwonej, a nawet zielonej.
- Korzenie
- System korzeniowy jest bardzo rozległy i płytki. Sięga w głąb na około 60 cm.
Zmienność [edytuj]
W uprawie znajduje się szereg kultywarów tego gatunku, m.in.:
- 'Bingo'
- 'Crimson Sweet'
- 'Janosik'
- 'Sugar Baby'
- 'Rosario'
Biologia [edytuj]
Roślina jednoroczna. Kwiaty są obcopylne. Rośliny są na ogół jednopienne. Najpierw pojawiają się kwiaty męskie, a później po tygodniu żeńskie. Kwiaty otwierają się na bardzo krótki okres, zwykle po wschodzie słońca i pozostają otwarte jeden dzień, potem opadają.
Wartości odżywcze i lecznicze [edytuj]
- Owoc zawiera 92% wody, dlatego dobrze gasi pragnienie. Ma słodkawy, przyjemny, orzeźwiający smak, do czego przyczynia się zawartość kwasu jabłkowego i cytrynowego. Ma znikomą zawartość witamin: 0,03 mg% B1, 0,04 mg% B2 i 6 mg% C. Poza tym zawiera: ok. 70 mg% potasu, 11 mg% wapnia, 8 mg% chloru, 8 mg% sodu, 7 mg% siarki, 3 mg% magnezu i fosforu, 02 mg% żelaza i ok. 0,07 mg% miedzi[3]. Ma znikomą wartość energetyczną – zaledwie ok. 30 kcal w 100 g.[4]
- Polepsza przemianę materii, wpływa korzystnie na układ pokarmowy. Jest też używany do maseczek na skórę, działa bowiem przeciwzmarszczkowo, tonizująco i ściągająco, pomaga przy leczeniu stanów zapalnych skóry i zajadów[3].
- Arbuz dzięki dużej zawartości wody w owocach jest gatunkiem moczopędnym, zalecanym dla chorych na nerki. Z badań wynika również, że podobnie jak pomidor i czerwony grejpfrut jest źródłem likopenu, który ma właściwości wspomagania leczenia chorób nowotworowych[3].
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina uprawna. Jest uprawiany jako warzywo. Obecnie uprawiany jest w wielu krajach, na różnych zamieszkanych kontynentach. Największym producentem są Chiny, a następnie Turcja. W Europie krajami, w których uprawia się arbuzy są Hiszpania, Portugalia, Włochy, Chorwacja, Francja, Grecja, Bułgaria, Rumunia, Węgry i Ukraina.
Uprawa [edytuj]
Roślina światłolubna, ciepłolubna i potrzebująca bardzo dużo wody. Optymalna temperatura powietrza waha się od 21 do 29 st. C minimalna to 18, a maksymalna 35 stopni. Stąd w warunkach naturalnych rośnie w krajach o ciepłym i gorącym klimacie. Dobrze rośnie na glebach o pH 5,5-6,0, próchniczych, bogatych w składniki pokarmowe i na glebach wcześniej nie zajętych pod uprawę. Rośliny wysiewa się pod koniec lutego albo na początku marca. W Polsce uprawiany głównie w szklarniach i tunelach foliowych.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-02].
- ↑ Citrullus lanatus (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-02].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Marek Wyciślok – Arbuz, czyli kawon. [dostęp 2007-11-19].
- ↑ Arbuz - kalorie, wartość odżywcza produktu... (pol.). [dostęp 2010-08-05].
