Konklawe 1471

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konklawe 1471
Sede vacante.svg
Daty i miejsce
6 – 9 sierpnia 1471
Pałac Apostolski, Rzym
Główne postacie
Dziekan Bessarion
Kamerling wakat
Protoprezbiter Jean Rolin (nieobecny)
Protoprezbiter elektorów Angelo Capranica
Protodiakon Rodrigo Borgia
Wybory
Liczba głosowań  ?
Liczba elektorów
• uczestnicy
• nieobecni

18
7
Wybrany Papież
Chiostro di ognissanti, personalità francescane 03 sisto IV.JPG
Francesco della Rovere
Przybrane imię: Sykstus IV

Konklawe 6-9 sierpnia 1471konklawe, które odbyło się po śmierci papieża Pawła II i zakończyło się wyborem Sykstusa IV.

Śmierć Pawła II[edytuj | edytuj kod]

Paweł II zmarł na zawał serca w dniu 26 lipca 1471 w wieku 54 lat. Jego główną troską była walka z zagrożeniem tureckim dla Europy. Na tym polu nie odniósł jednak spektakularnych sukcesów, a w chwili jego śmierci zagrożenie to było prawdopodobnie bardziej realne niż kiedykolwiek przedtem – tureckie wyprawy grabieżcze zapuszczały się aż po południowo-wschodnie rejony Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Obradujący w tym roku Sejm Rzeszy w Ratyzbonie, mimo nalegań papieskiego legata kardynała Francesco Piccolomini, nie podjął żadnych decyzji o zorganizowaniu oporu. Okres sediswakancji tradycyjnie był w Rzymie i na terytoriach papieskich okresem bezprawia i spontanicznych rewolt, nie inaczej było i tym razem – do niepokojów doszło w prowincji Romania i w samym Rzymie[1]. Urząd kamerlinga Świętego Kościoła Rzymskiego, odpowiedzialny za utrzymanie spokoju podczas wakatu na tronie piotrowym, pozostawał nieobsadzony od śmierci kardynała Ludovico Trevisan w 1465[2].

Lista uczestników[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie lipca i sierpnia 1471 Święte Kolegium Kardynałów liczyło 25 członków, jednak w konklawe wzięło udział jedynie 18[3]:

15 elektorów było Włochami; Bessarion był Grekiem, d'Estouteville Francuzem, a Borgia Hiszpanem. Siedmiu z nich mianował Paweł II, sześciu Pius II, jednego Kalikst III, a po dwóch Mikołaj V i Eugeniusz IV.

Nieobecni[edytuj | edytuj kod]

Siedmiu kardynałów nie uczestniczyło w wyborze następcy Pawła II, w tym 4 Francuzów, Włoch, Anglik i Hiszpan[4]:

  • Alain de Coëtivy (20 grudnia 1448) − kardynał biskup Palestriny; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Prassede; biskup Awinionu; administrator diecezji Dol-de-Bretagne
  • Jean Rolin (20 grudnia 1448) − kardynał prezbiter S. Stefano al Monte Celio; protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów; biskup Autun
  • Luis Juan del Milà y Borja (20 lutego 1456) − kardynał prezbiter Ss. IV Coronati; biskup Lérida
  • Jean Jouffroy, O.S.B.Cluny (18 grudnia 1461) − kardynał prezbiter Ss. Silvestro e Martino; biskup Albi
  • Thomas Bourchier (18 września 1467) − kardynał prezbiter S. Ciriaco alle Terme; arcybiskup Canterbury i prymas Anglii
  • Jean Balue (18 września 1467) − kardynał prezbiter S. Susanna; biskup Angers
  • Francesco Todeschini-Piccolomini (5 marca 1460) − kardynał diakon S. Eustachio; administrator archidiecezji Siena; legat papieski w Niemczech

Po dwóch spośród tych kardynałów zostało mianowanych przez Mikołaja V, Piusa II i Pawła II, jeden przez Kaliksta III. Kardynał Balue przebywał wówczas w więzieniu na zamku Onzain koło Blois, gdzie został osadzony za zdradę, jakiej miał się dopuścić wobec króla Francji Ludwika XI.

Problem kardynałów in pectore[edytuj | edytuj kod]

W chwili śmierci Pawła II żyło czterech duchownych, którzy zostali przez niego mianowani w sekrecie (in pectore), a ich nominacji zmarły papież nigdy nie opublikował oficjalnie. Byli to[5]:

Paweł II nakazał Świętemu Kolegium dopuszczenie ich do udziału w konklawe bez względu na to, czy do tego czasu ich nominacje będą ogłoszone czy też nie. Jednakże po śmierci papieża kardynałowie poszli za radą Latino Orsiniego i odmówili sekretnym nominatom uprawnień elektorskich stwierdzając, że wobec niedopełnienia wszystkich koniecznych obrzędów ich nominacje nie doszły w ogóle do skutku[6].

Kandydaci na papieża[edytuj | edytuj kod]

Święte Kolegium było podzielone na dwie duże frakcje: "Pieschi" i "Paoleschi" tj. kardynałów mianowanych przez Piusa II i Pawła II. Wśród pierwszych do papabile zaliczano przede wszystkim kardynała Fortiguerra, a w dalszej kolejności także Eroli, Ammannati i Roverella. Kandydatami tych drugich byli Agnifilo i della Rovere. Ponadto za papabile byli uważani nienależący do żadnej z tych dwóch frakcji Bessarion, Orsini oraz d'Estouteville[7].

Konklawe[edytuj | edytuj kod]

Konklawe rozpoczęło się 6 sierpnia 1471 z udziałem 17 kardynałów. Dopiero następnego dnia dołączył chory kardynał Ammanati[8]. Tradycyjnie już kardynałowie podpisali kapitulację wyborczą, jednak jej szczegółowe postanowienia nie są znane; wiadomo tylko, że zobowiązywała elekta do kontynuowania wysiłków zbrojnych przeciwko Turcji[9].

Przebieg konklawe, z uwagi na skąpą ilość źródeł, nie jest zbyt dobrze znany. Nie jest nawet jasne, ile odbyło się głosowań, gdyż lista głosów zawarta w raporcie wysłannika księcia Mediolanu Nikodema de Pontremoli podaje jedynie dane sumaryczne z całego konklawe, bez rozróżnienia na poszczególne tury. Co więcej, zgodnie z ówczesnymi regułami dozwolone było wskazywanie od razu także kandydata "rezerwowego", co dodatkowo utrudnia odczytanie tej listy. Wiadomo, że w pierwszym głosowaniu 7 sierpnia Bessarion uzyskał sześć głosów, d'Estouteville i Fortiguerra po trzy, Orsini i Roverella po dwa, a Eroli i Calandrini po jednym, przynajmniej jeśli chodzi o główne preferencje. W następnych głosowaniach najwięcej głosów otrzymywali Calandrini, Roverella i Fortiguerra, jednak wedle raportu Nikodema de Pontremoli wielu kardynałów ukrywało swoje rzeczywiste preferencje w trakcie głosowań i oddawało głosy na swych kolegów po to, by zyskać ich przychylność i skłonić do głosowania na prawdziwych faworytów. Znajduje to potwierdzenie w spisanej kilka lat później relacji kardynała Ammannati. Według Ammannatiego początkowo głównym kandydatem był Bessarion, którego popierali d'Estouteville, Calandrini, Capranica i sam Ammannati. Kandydaturę tę zakulisowymi działaniami obalili jednak Borgia i Gonzaga, którzy mieli dążyć do wyboru kardynała Francesco della Rovere, mimo, że Borgia w kolejnych turach głosował na Roverellę, a Gonzaga na d'Estouteville lub na Borgię. Otwartym stronnikiem della Rovere był wpływowy kardynał Orsini. Stopniowo szala zwycięstwa przechylała się właśnie na rzecz tego kandydata[10].

Wybór Sykstusa IV[edytuj | edytuj kod]

W porannym głosowaniu 9 sierpnia wyniki przedstawiały się prawdopodobnie następująco[11]:

  • della Rovere – 8 głosów (Monferrato, Zeno, Michiel, Agnifilo, Roverella, Fortiguerra, Bessarion i Orsini)
  • Roverella – 3 głosy (Borgia, Eroli, Carafa)
  • Calandrini – 2 głosy (Ammannati-Piccolomini i Capranica)
  • po 1 głosie dostali: Agnifilo (della Rovere), Eroli (Barbo), Gonzaga (d'Estouteville), Borgia (Gonzaga) i Ammannati-Piccolomini (Calandrini)

Do zwycięstwa franciszkanina zabrakło czterech głosów, wówczas jednak Borgia rozpoczął procedurę akcesu i zmienił swój głos, oddając go na della Rovere. W ślad za nim to samo uczynili Gonzaga i Barbo, a decydujący dwunasty głos oddał d'Estouteville[12].

Francesco della Rovere przyjął wybór i przybrał imię Sykstus IV na cześć papieża Sykstusa II[13]. Inauguracja pontyfikatu miała miejsce 25 sierpnia. Ponieważ della Rovere nie był jeszcze biskupem, wpierw przyjął sakrę biskupią z rąk kardynała-biskupa Ostii Guillaume d'Estouteville, a następnie został koronowany przez protodiakona Rodrigo Borgia[14].

Nowy papież cieszył się dotąd nieposzlakowaną opinią, a wielu wiązało z nim nadzieje na reformę Kościoła[15]. Lukratywne nadania w pierwszych dniach pontyfikatu dla Orsiniego, Gonzagi i Borgii dały jednak pretekst do oskarżeń, że godność papieską osiągnął dzięki symonii[16]. Jakkolwiek weryfikacja tych oskarżeń nie jest możliwa, faktem jest, że Syktus IV nie tylko nie podjął próby reformy Kościoła, ale wręcz przyczynił się do pogłębienia panującego w nim moralnego kryzysu[17].

Przypisy

  1. Pastor, s. 197-199
  2. Cardinals head of dicasteries of the Roman Curia: Apostolic Chamber
  3. Eubel, s. 15-16 przyp. 9.
  4. Eubel, s. 15-16 przyp. 9.
  5. Eubel, s. 15 przyp. 6.
  6. Pastor, s. 201; The election of Pope Sixtus IV (1471).
  7. Pastor, s. 199-200; The election of Pope Sixtus IV (1471).
  8. Eubel, s. 15-16 przyp. 9.
  9. Pastor, s. 204, 211; The election of Pope Sixtus IV (1471).
  10. Pastor, s. 201-203, 505-507; Creighton, s. 56; The election of Pope Sixtus IV (1471).
  11. Źródła współczesne nie są w pełni jednomyślne, zob. Pastor, s. 202-203; 505-507; The election of Pope Sixtus IV (1471).
  12. Pastor, s. 202-203, 506-507.
  13. Pastor, s. 201.
  14. Eubel, s. 15; Pastor, s. 212; Apostolic Succession in the Roman Catholic Church: d'Estouteville lineage.
  15. Pastor, s. 204 i nast.
  16. Creighton, s. 58; por. Pastor, s. 210.
  17. Pastor, passim; Creighton, passim.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwig von Pastor: History of the Popes vol. IV, Londyn 1900
  • Konrad Eubel, Hierarchia Catholica, vol. II, Padwa 1914-1960
  • Mandell Creighton: A History of the Papacy During the Period of Reformation, volume III, (The Italian Princes, 1464–1518), London: Longman, Green and Co., 1887

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]