Brzoskwinia zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brzoskwinia zwyczajna
Illustration Prunus persica0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj śliwa
Gatunek brzoskwinia zwyczajna
Nazwa systematyczna
Prunus persica (L.) Batsch
Beytr. Entw. Gewachsreich 30. 1801
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwitnąca brzoskwinia
Owoce brzoskwini
Sposób cięcia brzoskwini
Odmiana ozdobna `Bonanza`

Brzoskwinia zwyczajna (Prunus persica (L.) Batsch) – gatunek drzewa należący do rodziny różowatych. Prawdopodobnie pochodzi z środkowych i północno-wschodnich Chin, obecnie nie rośnie dziko, występuje tylko jako roślina uprawna[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo o wysokości do 6 m , żyjące do 30 lat.
Pień
Kora ciemnobrunatnoszara , nieraz u dołu prawie czarna, podłużnie spękana.
Liście
Lancetowate, faliście ząbkowane, błyszczące.
Kwiaty
Różowe, pięciokrotne, o licznych słupkach i pręcikach, samopłodne. Kwitnie w kwietniu, przed pojawieniem się liści.
Owoce
Pestkowiec o masie 100-200 g, omszonej skórce, żółtej z czerwonym rumieńcem. Dojrzewa w zależności od odmiany od lipca do października[3].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Drzewo owocowe. W Chinach była już uprawiana 4000 lat temu. Przez Persję do Grecji dotarła ok. 300 r. p.n.e. W Rzymie rozpowszechniła się w ciągu pierwszego wieku n.e. Następna fala rozprzestrzenienia nastąpiła w XVI wieku, kiedy to brzoskwinia trafiła do Europy Północnej (na Wyspy Brytyjskie) i następnie dalej na różne kontynenty[5].
  • Roślina lecznicza
    • Surowiec zielarski: owoc.
    • Działanie: polecane w dietach odchudzających. Z uwagi na działanie zasadotwórcze i moczopędne, stosowane przy chorobach reumatycznych i schorzeniach układu moczowego. Działa uspokajająco. Bor podnosi poziom estrogenu, przez co przeciwdziała osteoporozie.
  • Sztuka kulinarna: Owoce są bardzo smaczne i zawierają węglowodany, związki magnezu, fosforu i potasu, prowitaminę A, witaminę C i witaminy z grupy B. Najczęściej jada się owoce surowe, można dodać do ciast, przetworzyć na kompot, dżem, ususzyć.
  • Z pestek wyrabia się jasnożółty, dosyć rzadki olej, o delikatnym zapachu migdałów. Zawiera ponad 64% kwasu olejowego, 26% kwasu linolowego, 5,5% kwasu palmitynowego, 2,9% kwasu stearynowego. Olej stosuje się jako bazę do masażu.
  • Niektóre kultywary są uprawiane jako rośliny ozdobne, np. `Alba Plena` o półpełnych kwiatach, `Klara Meyer` o również półpełnych kwiatach brzoskwiniowego koloru, `Magnifica` o ciemnoróżowych i pełnych kwiatach, `Versicolor` o półpełnych białych lub bladoróżowych kwiatach z czerwonymi paskami[6].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymaga słonecznych miejsc. Nadaje się do stref 5-10[6]. W Polsce nie jest całkowicie mrozoodporna – w surowe zimy w zimniejszych rejonach kraju może przemarzać, często też przemarzają wiosną pąki kwiatowe. W Polsce zazwyczaj formowane są drzewa niskopienne. Gatunek wymaga gleb lekkich o dużej zawartości próchnicy i dobrze nawodnionych. Drzewo należy corocznie przycinać, a jeśli liczba zawiązków owocowych jest zbyt duża należy je przerzedzać aby wielkość i smak były zadowalające [7].

Choroby[edytuj | edytuj kod]

  • Kędzierzawość liści brzoskwini. Najgroźniejsza i do tego bardzo pospolita choroba brzoskwini wywołana przez grzyba. Objawia się zniekształceniem liści – pofałdowaniem zwijaniem się, grubieniem. Zmiany są tak widoczne, że nie sposób ich nie zauważyć. Zaatakowane liście żółkną, a potem czerwienieją, rozwija się na nich białoszary nalot grzybni. Pod koniec czerwca obumierają. Zarażone grzybem drzewa rodzą mniej owoców, są bardziej podatne na mróz i wolniej rosną. Zwalczanie choroby w lecie (gdy objawy są widoczne) jest już nieskuteczne. Jedynym skutecznym sposobem ochrony jest opryskiwanie drzew środkami grzybobójczymi[8]:
  • Syllitem o stężeniu 0,5%
  • Miedzianem 50 WP
  • Efuzinem 500 SC

Opryskiwanie musi być bardzo dokładne i przeprowadzone w okresie bezlistnym – jesienią po opadnięciu liści i wiosną przed rozwojem pąków[9].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W Japonii pestkami brzoskwini polerowano drewno.
  • Kwiat brzoskwini jest stanowym kwiatem Delaware, stanowym owocem stanu Karolina Południowa. Georgia jest znana pod przydomkiem "Stan brzoskwiniowy".
  • W Chinach brzoskwinie otaczano czcią i traktowano jak relikwię. Rysunki tych owoców zdobiły ściany świątyń. Jednak samo drzewo nie cieszyło się dobrą sławą. Uważano je za przeklęte przez bogów. Nikt nie odważył się go ściąć, a spróchniały ze starości pień palono, a popioły wrzucano do morza.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
  3. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  5. J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001. ISBN 83-7255-326-2.
  6. 6,0 6,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  7. Red. Tadeusz Hołubowicz: Sadownictwo w Wielkopolsce : praca zbiorowa. Poznań: Państw, Wydawn. Rolnicze i Leśne,, 1987. ISBN 83-09-01197-0.
  8. Elżbieta Borkowska-Gorączko: Choroby drzew owocowych. Wiosenne opryski drzew owocowych (pol.). 2013. [dostęp 2013-26-08].
  9. Marek Grabowski: Choroby drzew owocowych. Kraków: Wyd. Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-28-0.