Dobromil (obwód lwowski)

Dobromil
Herb Dobromila
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
Burmistrz	Mychajło Matijasz
Powierzchnia	4,97 km²
Wysokość	336 m n.p.m.
Populacja (2001) • liczba ludności • gęstość	4537 913 os./km²
Kod pocztowy	82042
Położenie na mapie obwodu lwowskiego Dobromil
Położenie na mapie Ukrainy Dobromil
49°34′14″N 22°47′22″E
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zamek Herburtów pod Dobromilem

Przedwojenny ratusz w centrum Dobromila

Dobromil (ukr. Добромиль) – miasto na zachodniej Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie starosamborskim nad Wyrwą, około 5 km od granicy z Polską. 6000 mieszkańców (szacunek na 2006 r.).

Historia

Pierwsze zapisy pochodzą z roku 1374. Osada założona przez Herburtów z nadania księcia Władysława Opolczyka. W roku 1566 Zygmunt August wynagradza Stanisława Herburta za wierną służbę oraz usługi wojenne pozwalając zamienić wieś Dobromil (własność Herburtów) na miasto z prawem magdeburskim. Z roku 1570 pochodzą pierwsze wzmianki o Żydach osiedlających się w mieście. W roku 1584 Stanisław Herburt buduje tu murowany zamek. W roku 1614 wydano tutaj po raz pierwszy Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza. W XVII wieku w Dobromilu powstaje samodzielna gmina żydowska. W 1765 r. w Dobromilu zamieszkuje około 1265 Żydów. Z Dobromila pochodzi jedna z gałęzi Herburtów - Dobromilscy. Stanisław Herburt jest również jednym z fundatorów unickiego monasteru wg reguły św. Bazylego w Dobromilu. Wnętrza świątyni przyozdobione są wizerunkami Herburtów. Do roku 1772 ziemia przemyska, województwo ruskie.

Od 1772 r. w składzie Królestwa Galicji i Lodomerii. W 1784 r. w pobliżu powstaje kolonia Engelsbrunn, stanowiąca obecnie część miasta. Od roku 1872 przez miasto prowadzi ważna linia kolejowa łączącą Lwów z Budapesztem tzw. Pierwsza Węgiersko-Galicyjska Kolej Żelazna, w mieście znajduje się dworzec kolejowy. W roku 1876 zostaje miastem powiatowym (powiat dobromilski, kosztem Birczy). W 1880 r. w Dobromilu żyje 2734 a w Engelsbrunnie 291 mieszkańców. W tej liczbie 655 rzymskich katolików, 479 grekokatolików, 1884 Żydów i 7 osób innych wyznań.

W 1921 r. Dobromil liczy 5386 mieszkańców, z czego 2119 Żydów. Jest miastem powiatowym województwa lwowskiego, siedzibą sądu powiatowego i innych urzędów i instytucji państwowych. Starostą w tym czasie jest Henryk Kassala.

Po przegranej przez Polskę kampanii wrześniowej Dobromil znalazł się w części zajętej przez ZSRR. Od 4 grudnia 1939 r. znajdował się w składzie USRR, w obwodzie drohobyckim.

22 czerwca 1941, wobec groźby zajęcia Przemyśla przez wojska niemieckie, wyprowadzono z tamtejszego więzienia dwie grupy więźniów. Kilkuset więźniów politycznych doprowadzono do aresztu w Dobromilu, a druga kolumna, złożona w większości z ponad dwustu więźniów kryminalnych, natrafić miała - według informacji ukraińskiej - na niemiecki patrol, który ich uwolnił. Świadomi oczekującego ich losu, konwojenci sowieccy mieli popełnić samobójstwo. Więźniów, doprowadzonych do Dobromila, zamordowano 26 i 27 czerwca razem z przebywającymi tam już wcześniej. Początkowo, wyprowadzanych pojedynczo, zabijano uderzeniem młotem w potylicę, by następnie tych, którzy opierali się wyjściu z cel, wystrzelać przy użyciu broni maszynowej. Z masakry ocalało zaledwie kilka osób. Część zwłok wywieziono samochodami do nieczynnego szybu kopalni soli w pobliskim Lacku. Niektóre relacje świadków polskich wskazują na to, iż oprócz zwłok przywiezionych z dobromilskiego więzienia, wrzucano tam również żywych więźniów przyprowadzonych bezpośrednio z Przemyśla. Szacunki łącznej liczby ofiar są bardzo rozbieżne. Źródła ukraińskie, a za nimi niemieckie podają, iż ofiarą NKWD w powiatach dobromilskim i przemyskim padło około tysiąca Ukraińców. Zaliczono do tej liczby zapewne i osoby narodowości polskiej. Według tego samego źródła, w więzieniu w Dobromilu znaleźć miano też ponad pięćdziesiąt zwłok więźniów, zamordowanych przez NKWD 27/28 czerwca. Ocaleć miało pięciu więźniów. Zwłoki zamordowanych znaleziono też w innych obiektach w mieście, zajmowanych przez NKWD. W szybie w Łącku natrafiono na około pięćset do sześciuset - wydobyto siedemdziesiąt siedem. Dostępne dane zdają się potwierdzać jedną z relacji polskich, mówiącą o czterystu do pięciuset więźniach, przyprowadzonych do Dobromila z Przemyśla, a po zamordowaniu o wywiezieniu ich zwłok do wspomnianego szybu.

Po ataku Niemiec na ZSRR miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. Od 3 listopada 1941 r. na terenie powiatu przemyskiego dystryktu krakowskiego w składzie Generalnego Gubernatorstwa. W 1942 r. Niemcy wywieźli dobromilskich Żydów do Obozu Zagłady w Bełżcu. 8 sierpnia 1944 r. miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie. Po II wojnie światowej ponownie w składzie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej - początkowo w obwodzie drohobyckim, później ponownie we lwowskim. Po uzyskaniu w 1991 r. niepodległości przez Ukrainę w jej składzie.

W Dobromilu działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

Ważniejsze obiekty

• Rynek miejski
• Ratusz miejski
• Zamek Herburtów
• Kościół rzymskokatolicki, renesansowy, projekt Jan Baptysta Wenecjanin
• Klasztor bazylianów w Dobromilu - greckokatolicki z 1705 r. pod wezwaniem św. Onufrego
• Cerkiew greckokatolicka
• Synagoga w Dobromilu
• Cmentarz żydowski w Dobromilu

Związani z Dobromilem

• Stanisław van der Coghen - polski lekarz, doktor nauk medycznych, major lekarz rezerwy Wojska Polskiego II RP, zamordowany przez Rosjan w Twerze podczas zbrodni katyńskiej
• Piotr Geisler - polskie lekarz, doktor nauk medycznych, tytularny generał brygady Wojska Polskiego II RP
• Tadeusz Stanisław Grabowski - polski historyk literatury słowiańskiej, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wrocławskiego, dyplomata
• Herburtowie
• Józef Jachimek - polski pedagog i pisarz, profesor
• Ludwik Kubasiewicz - major piechoty Wojska Polskiego II RP
• Kazimierz Wiśniowski - generał brygady Wojska Polskiego II RP

Bibliografia

• Mapa WIG Dobromil Pas 50 Słup 35 Warszawa 1938
• Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej Warszawa 1928 s. 660.
• Piotr Krasny, Renesansowy kościół w Dobromilu i jego związki z architektura mazowiecka, "Biuletyn Historii Sztuki", 57 (1995), Nr. 3-4, s. 271-282 [1]

Linki zewnętrzne

• żydowska księga pamięci Dobromila, wolny dostęp przez Bibliotekę Publiczną Nowego Jorku (New York Public Library) (jid. i ang.)
• Historia Żydów w Dobromilu na portalu Wirtualny Sztetl
• zdjęcia z Dobromila
• Zamek Herburtów pod Dobromilem: [2]
• Dobromil w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.