Żydaczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żydaczów
Herb
Herb Żydaczowa
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Prawa miejskie 1393
Burmistrz Wołodymyr Łewko
Powierzchnia 13 km²
Wysokość 261 m n.p.m.
Populacja (2004)
• liczba ludności
• gęstość

11 204
862 os./km²
Nr kierunkowy +380 3239
Kod pocztowy 81704
Tablice rejestracyjne (UA) BC
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Żydaczów
Żydaczów
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Żydaczów
Żydaczów
Ziemia 49°22′N 24°07′E/49,366667 24,116667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Żydaczów (ukr. Жида́чів) – miasto w obwodzie lwowskim, rejon żydaczowski Ukrainy, nad Stryjem (dopływ Dniestru).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od XIV wieku w granicach Królestwa Polskiego, następnie w Rzeczypospolitej. Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) wcielone do monarchii Habsburgów, pozostawało w jej składzie na terytorium kraju koronnego Galicji do upadku Austro-Węgier (1918). Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją ZURL, od maja 1919 do 14 marca 1923 pod administracją tymczasową Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 25 czerwca 1919. Suwerenność Polski na terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923.

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 w granicach Polski (powiat żydaczowski, województwo stanisławowskie). Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowany przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowany przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 w Generalnym Gubernatorstwie, w powiecie stryjskim). Od 16 sierpnia 1945[1] - do 1991 w granicach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Za panowania króla Kazimierza Wielkiego miasto otrzymało przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim, w tym też czasie było starostwem grodowym, w miejscu znajdował się obronny zamek obwarowany wałami i parkanami. W okresie rządów księcia Władysława Opolczyka miasto oraz okoliczne wsie otrzymały kolejne przywileje. Do roku 1390 obsadę wojskową zamku stanowiła załoga węgierska, przybyła tu jeszcze za panowania Ludwika Węgierskiego. Kolejne przywileje miasto oraz kościół otrzymały od króla Władysława Jagiełły w roku 1393, m.in. 60 łanów frankońskich ziemi. W roku 1403 miasto oraz okoliczne wsie dzięki nadaniom króla wejdą w posiadanie jego brata księcia Świdrygiełły. W okresie panowania Kazimierza Jagiellończyka miasta jest w posiadaniu Jana z Pilczy a następnie Feliksa z Paniowa. W roku 1546 król Zygmunt Stary obdarza miasto kolejnymi przywilejami, w tym na urządzania jarmarków 3 razy do roku. W okresie panowania króla Stanisława Augusta miasto było w posiadaniu rodziny Rzewuskich. W XIX wieku, własność hrabiego Stanisława Skarbka. Jako powiat Żydaczów był jednostką administracyjną w okresie Rzeczypospolitej, województwo ruskieziemia lwowska, od XIV w. do 1772 prowincja małopolska. W okresie Rzeczypospolitej ważny ośrodek handlu solą.

W roku 1890, liczy 461 domów i 2647 mieszkańców siedziba starostwa, sądu powiatowego, rady powiatu, urzędu podatkowego.

W roku 1889 wybudowano linię kolejową do Tarnopola.

28 marca 1897 w Żydaczowie urodził się Klemens Rudnicki – generał dywizji Wojska Polskiego.

W II Rzeczypospolitej do 17 września 1939, stolica powiatu żydaczowskiego w województwie stanisławowskim. W roku 1929, miasto powiatowe, sąd okręgowy w Stryju, liczyło 3996 mieszkańców, przy linii kolejowej Chodorów - Stryj, Urząd skarbowy, Ewidencja katastru podatkowego grunt., targi miejskie w każdą środę, jarmarki 20 stycznia, 11 września, 9 listopada.

Po agresji ZSRR na Polskę do ataku III Rzeszy na ZSRR (lipiec 1941) pod okupacją sowiecką. Aresztowania przez NKWD i masowe deportacje mieszkańców miasta, przede wszystkim Polaków.

Podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej cała żydowska ludność miasta została wymordowana przez formacje policyjne III Rzeszy, przeważnie w obozie zagłady w Bełżcu. W okresie od wrzesień 1939 – lipiec 1941 i 19441991 pod okupacją sowiecką. W roku 1945 z Żydaczowa wysiedlono Polaków.

Obecnie miasto leży w obwodzie lwowskim na Ukrainie, bardzo wysoki odsetek bezrobotnych, przemysł papierniczy i budowlany (2006). Od 1996 dzień 24 sierpnia jest dniem miasta (święto flagi).

W Żydaczowie działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[2].

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta ma genezę rumuńską, ponieważ przed rokiem 1340 Wołosi mieli tu swój gród sądowy, takie nazwy jak Zudeczow oraz następne z roku 1360, 1375, 1390, Zudaczow, Sudoczoia powstały poprzez adaptację rumuńskiego słowa żudeczu, co w języku łacińskim oznacza judex[3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

W okresie I Rzeczypospolitej oraz do roku 1939, parafia rzymskokatolicka w miejscu, dekanat stryjski, należyła do archidiecezji lwowskiej, parafia posiadała kościół murowany, konsekrowany w roku 1612, do roku 1783 w Żydaczowie istniał jeszcze klasztor oo. Augustynów, skasowany przez władze austriackie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zachował się stary polski cmentarz, obecnie zdewastowany
  • zamek[4] - wybudowany za czasów króla Polski Kazimierza Wielkiego, nie istnieje.

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 16 sierpnia 1945 Umowa graniczna pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku.
  2. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  3. Żydaczów istniał w XIII w., a są poglądy, że był już miastem w XI w., założonym przez rumuńskich osadników i nazywał się "Zudeczu", co po rumuńsku oznacza prawo (łacińskie Judex). [w:] Kamil Barański, Przeminęli zagończycy, chliborobi, chasydzi. Rzecz o ziemi stanisławowsko-kołomyjsko-stryjskiej., Londyn 1988, s. 480.
  4. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV. Warszawa: 1880-1902, s. 880-81.
  5. Uchwała nr XLIV/460/10 Rady Miejskiej w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 5 listopada 2010 roku w sprawie podjęcia współpracy przez Gminę Dąbrowa Tarnowska z miastem Żydaczów na Ukrainie.. . 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]