Drohobycz

Drohobycz Дрогобич
Herb Drohobycza Flaga Drohobycza
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
Burmistrz	Oleksij Radzijevskyj
Powierzchnia	44,5 km²
Populacja (2001) • liczba ludności • gęstość	77 624 1774 os./km²
Nr kierunkowy	+380 3244
Kod pocztowy	82100
Tablice rejestracyjne	(UA) BC
Położenie na mapie obwodu lwowskiego Drohobycz
Położenie na mapie Ukrainy Drohobycz
49°21′N 23°30′E
Multimedia w Wikimedia Commons
Drohobycz w Wikicytatach
Hasło Drohobycz w Wikisłowniku

Drohobycz (ukr. Дрогобич, jid. דראָהאָביטש) – miasto rejonowe w obwodzie lwowskim Ukrainy, położone nad Tyśmienicą w Beskidach Brzeżnych. W 2001 roku liczyło ponad 77 tysięcy mieszkańców.

Historia

Powstanie miasta jest ściśle związane z jego położeniem na tzw. szlaku solnym i z wydobyciem soli w okolicach. Pierwsze wzmianki o grodzie pochodzą z okresu Rusi Kijowskiej. Po przyłączeniu przez Kazimierza III Wielkiego Rusi Czerwonej do Królestwa Polskiego, miasto przeżyło swój pierwszy okres dynamicznego rozwoju. Żupy solne przeszły na własność królewską i były dzierżawione przybyszom z całej Europy, m.in. z Włoch. Kazimierz Wielki przyczynił się do powstania w Drohobyczu parafii rzymskokatolickiej, a w 1340 roku nadał miastu herb przedstawiający 9 topek solnych (tradycyjna miara soli) umieszczonych na granatowej tarczy, nad którą widniała korona królewska. W 1392 r. król Władysław II Jagiełło ufundował istniejący do dziś kościół farny, a w 1422 r. nadał miastu prawa magdeburskie. Przywileje miejskie były później wielokrotnie potwierdzane, m.in. przez Kazimierza IV Jagiellończyka w 1460, czy Aleksandra I Jagiellończyka w 1506 roku. Obwarowania miejskie składały się z wałów i bram miejskich: Zamkowej, Lwowskiej, Węgierskiej i Żydowskiej. Fortyfikacje z wałami i fosami otaczały także od czasów króla Zygmunta I kościół, a dzwonnica pełniła funkcję bramy. Ufortyfikowany był także cmentarz kościelny. W 1498 r., w wyniku najazdu turecko-tatarskiego, znaczna część miasta została zniszczona. W 1616 roku starosta królewski zezwolił Żydom na osiedlenie się na przedmieściach miasta. Podczas wojen kozackich w XVII wieku miasto było niszczone. W 1648 roku Kozacy dokonali rzezi mieszkańców w kościele farnym, po którym to wydarzeniu zamurowano wejście do świątyni, przez które wdarli się najeźdźcy. Miasto posiadało zamek starostów królewskich składający się co najmniej z dwóch budynków.

Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) wcielone do monarchii Habsburgów, pozostawało w jej składzie na terytorium kraju koronnego Galicji do upadku Austro-Węgier (1918). Drohobycz, pozostający ważnym centrum handlowym, pomimo nadania praw miejskich i licznych przywilejów królewskich (m.in. zwolnienie od czynszów miejskich i zezwolenie na pobór myta mostowego) nie rozwinął się jednak w większy ośrodek, aż do końca XIX wieku, gdy odkryto w pobliżu złoża ropy naftowej.

Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją ZURL, od maja 1919 do 14 marca 1923 pod administracją tymczasową Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 25 czerwca 1919. Suwerenność Polski na terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923.

W maju 1919 roku oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Wacława Iwaszkiewicza i Stanisława Maczka toczyły długotrwałe walki o miasto z oddziałami Ukraińskiej Armii Halickiej dowodzonymi przez gen. Mychajła Omelianowicza-Pawlenkę.

Ratusz

Ratusz

 

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 w granicach Polski, siedziba powiatu, województwo lwowskie. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowany przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowany przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 w Generalnym Gubernatorstwie). Od 16 sierpnia 1945 - do 1991 w granicach ZSRR na terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Przed wybuchem II wojny światowej w 1939 roku, Drohobycz liczył 39 tys. mieszkańców. Działało tu 5 rafinerii ropy naftowej. Na terenie miasta funkcjonował klub piłkarski Junak. W mieście istniało gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły (jego absolwentem jest ostatni żyjący uczeń Bruno Schulza Alfred Schreyer), oraz gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Obecnie w gmachach gimnazjalnych mieszczą się wydziały Państwowego Uniwersytetu pedagogicznego im. Iwana Franka. Centralną ulicą miasta w okresie II Rzeczypospolitej była ul. Mickiewicza.

Po agresji ZSRR na Polskę, podczas pierwszej okupacji sowieckiej w Drohobyczu funkcjonowały dwa więzienia NKWD – większe, przy ul. Truskawieckiej, zwane również (jak jedno z więzień we Lwowie) "Brygidkami", oraz areszt śledczy przy ul. Stryjskiej. W ostatnich dniach czerwca, NKWD wyprowadziło na dziedziniec więźniów z cel aresztu przy ul. Stryjskiej informując ich, że zostają wypuszczeni na wolność. Gdy znaleźli się już na dziedzińcu, z wież strażniczych otwarto do nich ogień z karabinów maszynowych. Pod zwałami trupów przeżyły cztery osoby. Liczbę ofiar mordów więziennych NKWD z czerwca 1941 szacuje się na 1200 osób. W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli w Drohobyczu getto i wymordowali większość żydowskich mieszkańców miasta. Jedną z ofiar był Bruno Schulz. 6 sierpnia 1944 miasto zostało ponownie zajęte przez Armię Czerwoną.

Po konferencji jałtańskiej (4-11 lutego 1945) Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń, podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy, zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy Drohobycz został włączony do ZSRR jako część Ukraińskiej SRR, a jego polską ludność wysiedlono, głównie na Ziemie Zachodnie. Z radzieckiego spisu powszechnego z roku 1959 wynika że w mieście żyło 56000 ludzi, w tym 13200 Rosjan 22%, 1680 Polaków 3% i 1120 Żydów 2%.

W mieście znajduje się wybudowany w 2001 roku z inicjatywy samorządowych władz ukraińskich pomnik Stepana Bandery. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej.

W Drohobyczu działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej, oraz istnieją plany powołania Domu Polskiego dla krzewienia polskiej kultury i tradycji.

Zabytki

Synagogi, kościoły, cerkwie

Wielka Synagoga

 

Dom B. Schulza

Dom B. Schulza

 

• kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Krzyża Świętego i św. Bartłomieja z lat 1392–1445:
  • renesansowy nagrobek Katarzyny Ramułtowej z 1572 r.
  • freski z XVIII wieku
  • dzwonnica kościelna z 1551 r. o charakterze obronnym
  • obronny mur cmentarny
• dawny kościół karmelicki pw. św. Michała, obecnie cerkiew greckokatolicką Trójcy Przenajświętszej z 1690 r.
  • budynki klasztorne, pokarmelickie, obecnie biura
• kościół pw. śś. Apostołów Piotra i Pawła, z 1828 r.
• Wielka Synagoga zbudowana w latach 1842–1865
• Synagoga przy ul. Mazepy 11 z końca XIX w.
• ratusz z 20-lecia, prawdopodobnie z reliktami z XVIII w.
• cerkiew drewniana Podwyższenia Krzyża, ul. Zwaryćka 7, z XVI wieku z freskami z XVIII wieku
• cerkiew pw. św. Jura , ul. Sołonyj Stawok 23a z przełomu XV i XVI wieku
• dzielnica willowa przy ul. Franka i Szewczenka
• dom Brunona Schulza
• warzelnia soli
• katolicka kaplica "kolejowa" przy dworcu głównym
• rezydencja polskiego burmistrza i prezydenta miasta Drohobycz Rajmunda Jarosza
• "willa Bianki" - willa lekarza Zeemana przy przedwojennej ulicy Mickiewicza. Obecnie mieści się tu Pałac Sztuki z niezwróconymi Polsce obrazami malarzy europejskich z XVIII-XX wieku, obrazami hrabiów Lanckorońskich oraz zachowanymi freskami Schulza. Budynek w przeszłości był m.in. siedzibą drohobyckiego "Sokoła", oraz towarzystwa strzelców-legionistów
• pałac Gartenbergów
• dom adwokata Herszderfera przy dawnej ulicy Sienkiewicza z ogrodem w którym zachowały się egzotyczne rośliny jak magnolia chińska i drzewo octowe
• willa polskiego burmistrza Jana Niewiadomskiego, będąca przykładem wiedeńskiej secesji
• pomnik Adama Mickiewicza z 1894 roku ufundowany przez społeczność miasta z okazji 100 rocznicy Insurekcji Kościuszkowskiej
• cmentarz katolicki z zabytkowymi nagrobkami do którego prowadzi brama zwieńczona herbem Galicji. Na cmentarzu spoczywają m.in. znani Polacy związani z Drohobyczem: burmistrzowie miasta Rajmund Jarosz i Jan Niewiadomski, lekarz Bronisław Kozłowski, czy Eugeniusz Kozłowski (założyciel w latach 90-tych Towarzystwa skupiającego Polaków z Drohobycza i Truskawca. Znajduje się tutaj także grób-pomnik powstańców styczniowych.

Sport

W mieście działał przed wojną polski klub sportowy Junak Drohobycz. Walczył w 1939 w barażach o I ligę, lecz zostały one zawieszone z powodu wybuchu wojny. W 2008 roku Junak Drohobycz został przez Polaków z Kresów reaktywowany i wznowił działalność.

Przynależność państwowa i administracyjna

• 1340–1772 – ziemia przemyska, województwo ruskie, Korona Królestwa Polskiego (od 1569 Rzeczpospolita Obojga Narodów),
• 1772–1918 – Galicja Wschodnia, Królestwo Galicji i Lodomerii, Cesarstwo Austriackie (od 1867 Austro-Węgry),
• 1 listopada 1918– maj 1919 - administracja Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej
• maj 1919- 15 marca 1923 tymczasowa administracja Polski, zatwierdzona przez mocarstwa w czerwcu 1919. Od 23 grudnia 1920w województwie lwowskim
• 15 marca 1923 - 16 sierpnia 1945 – województwo lwowskie, II Rzeczpospolita,

• 24 września 1939 – 1 lipca 1941 – okupacja Armii Czerwonej, aneksja przez ZSRR, administracyjnie obwód drohobycki USRR,
• 1 lipca 1941– 6 sierpnia 1944 – okupacja Wehrmachtu, administracyjnie Landkreis Drohobycz Dystryktu Galicja Generalnego Gubernatorstwa,
• 6 sierpnia 1944 – 16 sierpnia 1945 okupacja Armii Czerwonej

• 16 sierpnia 1945 - 1991 w granicach ZSRR, na terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, administracyjnie do 1959 obwód drohobycki, w latach 1959-1991 obwód lwowski USRR w ramach ZSRR
• od 1991 – Ukraina, obwód lwowski.

Ciekawostki

• W Drohobyczu znajduje się "ulica trzech dat" – W czasach II RP była to ul. 11 Listopada, w czasach USRR była to ul. 17 Września, a obecnie w czasach Republiki Ukrainy ul. 22 Stycznia.
• Drohobycz jest jednym z nielicznych miast dawnej II RP, które nie zostało zniszczone podczas II Wojny światowej

Urodzeni oraz związani z Drohobyczem

• Aleksander Bednarz – polski aktor teatralny, filmowy, telewizyjny i dubbingowy, reżyser teatralny
• Alojzy Bełza – polski legionista, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, żołnierz Armii Krajowej
• Elisabeth Bergner – austriacka aktorka
• Aleksander Roman Boroński – polski dowódca wojskowy, major artylerii Wojska Polskiego
• Andrzej Chciuk – polski pisarz, poeta i dziennikarz emigracyjny
• Tadeusz Chciuk-Celt – polski harcmistrz, podczas II wojny światowej Biały Kurier, cichociemny, kurier Związku Walki Zbrojnej, redaktor i zastępca dyrektora Sekcji Polskiej Radia Wolna Europa, ostatni prezes PSL na Uchodźstwie, autor wspomnień wojennych
• Władysława Chomsowa – polska działaczka społeczna i polityczna
• Wiktor Czermak – polski historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
• Bohdan Ostapowicz Czerwak – ukraiński współczesny polityk nacjonalistyczny
• Maciej Aleksy Dawidowski – polski instruktor harcerski, podporucznik Armii Krajowej, uczestnik "Akcji pod Arsenałem"
• Tadeusz Dąbrowski – polski krytyk literacki, badacz literatury polskiej, publicysta
• Iwan Franko – pisarz ukraiński
• Irene Frisch – pisarka żydowska
• Stanisław Gerstmann – polski psycholog, profesor Łódzkiego
• Leopold Gottlieb – polski malarz
• Maurycy Gottlieb – polski malarz żydowskiego pochodzenia
• Artur Grottger – polski malarz, malujący m.in. w pobliskiej Śniatynce i Wróblowicach, w majątku hr. Tarnowskich h. Leliwa
• Rajmund Jarosz – polski samorządowiec, burmistrz i prezydent miasta Drohobycz, marszałek powiatu, właściciel uzdrowisk Truskawiec i Horyniec, prezes Związku Uzdrowisk Polskich
• Dora Kacnelson – polska historyk literaturoznawczyni i slawistka, badaczka dziejów Kresów Wschodnich i polskich zesłańców
• Zbigniew Kiedacz – polski dowódca wojskowy, podpułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego II RP
• Jerzy Kotermak – polski pisarz, doktor medycyny, rektor Uniwersytetu Bolońskiego, profesor Akademii Krakowskiej
• Eugeniusz Kucharski – polski historyk, teoretyk literatury
• Kazimierz Kuriański – polski duchowny, werbista, Sługa Boży, męczennik za wiarę – zginął w obozie koncentracyjnym Gusen
• Franciszek Lachowicz – polski malarz
• Marcin Laterna – polski pisarz, ksiądz jezuita, spowiednik królów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy, Sługa Boży, zginął za wiarę
• Juliusz Leo – polski samorządowiec, prezydent Krakowa w latach 1904–1918
• Wilhelm Leopolski – polski malarz
• Herman Lieberman – polski adwokat, działacz polityczny, publicysta
• Hermann Loebl – polski polityk, namiestnik Moraw, minister ds. Galicji
• Jerzy Łucki – polski bobsleista, żołnierz, olimpijczyk
• Stanisław Maciołowski – polski zarządca majątków ziemiańskich, porucznik rezerwy kawalerii Wojska Polskiego, potomek i krewny znanej krakowskiej rodziny malarzy Pochwalskich
• Stanisław Maczek – generał broni Wojska Polskiego
• Jan Mężyk – sekretarz króla Władysława Jagiełły, pierwszy wójt drohobycki, starosta ruski
• Mieczysław Młotek – prezes Wojskowo-Cywilnego Klubu Sportowego "Junak", pułkownik Wojska Polskiego
• Władysław Ossowski – polski Biały Kurier, zwany "Królem Kurierów"
• Ignacy Popiel – polski szachista, czołowy gracz Galicji
• Michał Rossler-Moczulski – polski mikrofotograf i makrofotograf naukowy
• Wilhelm Russ – polski fotograf; nestor fotografii polskiej
• Wacław Rzewuski – polski hrabia, hetman wielki koronny, kasztelan i wojewoda krakowski, pisarz
• Leszek Schneider – polski filolog, rusycysta, językoznawca
• Bruno Schulz – polski pisarz żydowskiego pochodzenia
• Alfred Schreyer – polski skrzypek, śpiewak i działacz społeczno-kulturalny żydowskiego pochodzenia. Obecnie ostatni żyjący uczeń Bruno Schulza. Mieszka w Drohobyczu
• Kajetan Stefanowicz – polski artysta malarz, legionista, rotmistrz 1 Pułku Szwoleżerów, przedstawiciel lwowskiej secesji
• Władysław Stefkowski – żołnierz partyzantki antykomunistycznej
• Leon Sternbach – polski filolog klasyczny i bizantynista żydowskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
• Józef Szalay – polski wydawca pochodzenia węgierskiego, urzędnik galicyjski, uznawany za twórcę uzdrowiska w Szczawnicy
• Michał Tokarzewski-Karaszewicz – polski dowódca wojskowy, generał broni Wojska Polskiego
• Joachim Weingart – polski malarz
• Kazimierz Wierzyński – polski poeta, prozaik, eseista
• Stanisław Windakiewicz – polski naukowiec, historyk literatury polskiej, profesor
• Stepan Wytwycki – ukraiński adwokat i polityk, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (1935-1939), prezydent URL na emigracji

Miasta partnerskie

• Buffalo, USA
• Muscatine, USA
• Olecko
• Ostrzeszów
• Legnica
• Dęblin
• Bytom

Pobliskie miejscowości

• Borysław
• Truskawiec
• Stebnik

Zobacz też

• Biali Kurierzy
• Bruno Schulz

Bibliografia

• Drohobycz nieznany

Linki zewnętrzne

• Seminarium
• zdjęcia z Drohobycza
• Historia Żydów w Drohobyczu na portalu Wirtualny Sztetl
• III Międzynarodowy Festiwal Brunona Schulza – Drohobycz, maj 2008
• Drohobycz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.