Drohobycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Drohobycz
Дрогобич
Herb Flaga
Herb Drohobycza Flaga Drohobycza
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Burmistrz Ołeksij Radzijewski
Powierzchnia 44,5 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

77 624
1774 os./km²
Nr kierunkowy +380 3244
Kod pocztowy 82100
Tablice rejestracyjne (UA) BC
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Drohobycz
Drohobycz
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Drohobycz
Drohobycz
Ziemia 49°21′N 23°30′E/49,350000 23,500000Na mapach: 49°21′N 23°30′E/49,350000 23,500000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Drohobycz w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Drohobycz w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Portal Portal Ukraina

Drohobycz (ukr. Дрогобич, jid. דראָהאָביטש) – miasto rejonowe na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, nad Tyśmienicą w Beskidach Brzeżnych. W 2001 roku liczyło ponad 77 tysięcy mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie miasta jest ściśle związane z jego położeniem na tzw. szlaku solnym i z wydobyciem soli w okolicach. Pierwsze wzmianki o grodzie pochodzą z okresu Rusi Kijowskiej. Po przyłączeniu przez Kazimierza III Wielkiego Rusi Czerwonej do Królestwa Polskiego, miasto przeżyło swój pierwszy okres dynamicznego rozwoju. Żupy solne przeszły na własność królewską i były dzierżawione przybyszom z całej Europy, m.in. z Włoch.

Kazimierz Wielki przyczynił się do powstania w Drohobyczu parafii rzymskokatolickiej, a w 1340 roku nadał miastu herb przedstawiający 9 topek solnych (tradycyjna miara soli) umieszczonych na granatowej tarczy, nad którą widniała korona królewska. W 1392 r. król Władysław II Jagiełło ufundował istniejący do dziś kościół farny, a w 1422 r. nadał miastu prawa magdeburskie. Przywileje miejskie były później wielokrotnie potwierdzane, m.in. przez Kazimierza IV Jagiellończyka w 1460, czy Aleksandra I Jagiellończyka w 1506 roku.

Obwarowania miejskie składały się z wałów i bram miejskich: Zamkowej, Lwowskiej, Węgierskiej i Żydowskiej. Fortyfikacje z wałami i fosami otaczały także od czasów króla Zygmunta I kościół, a dzwonnica pełniła funkcję bramy. Ufortyfikowany był także cmentarz kościelny.

W 1498 r., w wyniku najazdu turecko-tatarskiego, znaczna część miasta została zniszczona. W 1616 roku starosta królewski zezwolił Żydom na osiedlenie się na przedmieściach miasta. Podczas wojen kozackich w XVII wieku miasto było niszczone. W 1648 roku Kozacy dokonali rzezi mieszkańców w kościele farnym, po którym to wydarzeniu zamurowano wejście do świątyni, przez które wdarli się najeźdźcy. Miasto posiadało zamek starostów królewskich składający się z co najmniej dwóch budynków.

Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) wcielone do monarchii Habsburgów, pozostawało w jej składzie na terytorium kraju koronnego Galicji do upadku Austro-Węgier (1918). Drohobycz, pozostający ważnym centrum handlowym, pomimo nadania praw miejskich i licznych przywilejów królewskich (m.in. zwolnienie od czynszów miejskich i zezwolenie na pobór myta mostowego) nie rozwinął się jednak w większy ośrodek, aż do końca XIX wieku, gdy odkryto w pobliżu złoża ropy naftowej.

Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją ZURL, od maja 1919 do 14 marca 1923 pod administracją tymczasową Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 25 czerwca 1919. Suwerenność Polski na terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923[2].

W maju 1919 roku oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Wacława Iwaszkiewicza i Stanisława Maczka toczyły długotrwałe walki o miasto z oddziałami Ukraińskiej Armii Halickiej dowodzonymi przez gen. Mychajła Omelianowicza-Pawlenkę.

Ratusz
Ratusz
Ratusz

Od 15 marca 1923 do 16 sierpnia 1945 w granicach Polski, siedziba powiatu, województwo lwowskie. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowany przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowany przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 w Generalnym Gubernatorstwie). Od 16 sierpnia 1945[3] - do 1991 w granicach ZSRR na terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Przed wybuchem II wojny światowej w 1939 roku, Drohobycz liczył 39 tys. mieszkańców. Działało tu 5 rafinerii ropy naftowej. Na terenie miasta funkcjonował klub piłkarski Junak. W mieście istniało gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły (jego absolwentem jest ostatni żyjący uczeń Brunona Schulza Alfred Schreyer), oraz gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Obecnie w gmachach gimnazjalnych mieszczą się wydziały Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franka. Centralną ulicą miasta w okresie II Rzeczypospolitej była ul. Mickiewicza.

Po agresji ZSRR na Polskę, podczas pierwszej okupacji sowieckiej w Drohobyczu funkcjonowały dwa więzienia NKWD – większe, przy ul. Truskawieckiej, zwane również (jak jedno z więzień we Lwowie) "Brygidkami", oraz areszt śledczy przy ul. Stryjskiej. W ostatnich dniach czerwca NKWD wyprowadziło na dziedziniec więźniów z cel aresztu przy ul. Stryjskiej informując ich, że zostają wypuszczeni na wolność. Gdy znaleźli się już na dziedzińcu, z wież strażniczych otwarto do nich ogień z karabinów maszynowych. Pod zwałami trupów przeżyły cztery osoby. Liczbę ofiar mordów więziennych NKWD z czerwca 1941 szacuje się na 1200 osób[4]. W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli w Drohobyczu getto i wymordowali większość żydowskich mieszkańców miasta. Jedną z ofiar był Bruno Schulz. 6 sierpnia 1944 miasto zostało ponownie zajęte przez Armię Czerwoną[5].

Po konferencji jałtańskiej (4-11 lutego 1945) Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń, podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, na podstawie porozumienia o granicy, zawartego pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy Drohobycz został włączony do ZSRR jako część Ukraińskiej SRR, a jego polską ludność wysiedlono, głównie na Ziemie Zachodnie. Z radzieckiego spisu powszechnego z roku 1959 wynika, że w mieście żyło 56000 ludzi, w tym 13200 Rosjan (22%), 1680 Polaków (3%) i 1120 Żydów (2%).

W mieście znajduje się wybudowany w 2001 roku z inicjatywy samorządowych władz ukraińskich pomnik Stepana Bandery[6].

W Drohobyczu działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[7], oraz istnieją plany powołania Domu Polskiego dla krzewienia polskiej kultury i tradycji.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Synagogi, kościoły, cerkwie
Wielka Synagoga
Wielka Synagoga
Dom B. Schulza
Dom B. Schulza
Dom B. Schulza
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego
  • kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Krzyża Świętego i św. Bartłomieja z lat 1392–1445:
    • renesansowy nagrobek Katarzyny Ramułtowej z 1572 r.
    • freski z XVIII wieku
    • dzwonnica kościelna z 1551 r. o charakterze obronnym
    • obronny mur cmentarny
  • dawny kościół karmelicki pw. św. Michała, obecnie cerkiew greckokatolicka Trójcy Przenajświętszej z 1690 r.
    • budynki klasztorne, pokarmelickie, obecnie biura
  • kościół pw. śś. Apostołów Piotra i Pawła, z 1828 r.
  • Wielka Synagoga zbudowana w latach 1842–1865
  • Synagoga przy ul. Mazepy 11 z końca XIX w.
  • ratusz z 20-lecia, prawdopodobnie z reliktami z XVIII w.
  • cerkiew drewniana Podwyższenia Krzyża, ul. Zwaryćka 7, z XVI wieku, z freskami z XVIII wieku
  • cerkiew pw. św. Jura , ul. Sołonyj Stawok 23a z przełomu XV i XVI wieku
  • dzielnica willowa przy ul. Franka i Szewczenka
  • dom Brunona Schulza
  • warzelnia soli
  • katolicka kaplica "kolejowa" przy dworcu głównym
  • rezydencja polskiego burmistrza i prezydenta miasta Drohobycz Rajmunda Jarosza
  • "willa Bianki" – willa lekarza Zeemana przy przedwojennej ulicy Mickiewicza. Obecnie mieści się tu Pałac Sztuki z niezwróconymi Polsce obrazami malarzy europejskich z XVIII-XX wieku, obrazami hrabiów Lanckorońskich oraz zachowanymi freskami Schulza. Budynek w przeszłości był m.in. siedzibą drohobyckiego "Sokoła" oraz towarzystwa strzelców-legionistów
  • pałac Gartenbergów
  • dom adwokata Herszderfera przy dawnej ulicy Sienkiewicza, z ogrodem, w którym zachowały się egzotyczne rośliny, jak magnolia chińska i drzewo octowe
  • willa polskiego burmistrza Jana Niewiadomskiego, będąca przykładem wiedeńskiej secesji
  • pomnik Adama Mickiewicza z 1894 roku ufundowany przez społeczność miasta z okazji 100 rocznicy insurekcji kościuszkowskiej
  • cmentarz katolicki z zabytkowymi nagrobkami, do którego prowadzi brama zwieńczona herbem Galicji. Na cmentarzu spoczywają m.in. znani Polacy związani z Drohobyczem: burmistrzowie miasta Rajmund Jarosz i Jan Niewiadomski, lekarz Bronisław Kozłowski, Eugeniusz Kozłowski (założyciel w latach 90. towarzystwa skupiającego Polaków z Drohobycza i Truskawca). Znajduje się tutaj także grób-pomnik powstańców styczniowych.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działał przed wojną polski klub sportowy Junak Drohobycz. Walczył w 1939 w barażach o I ligę, lecz zostały one zawieszone z powodu wybuchu wojny. W 2008 roku Junak Drohobycz został przez Polaków z Kresów reaktywowany i wznowił działalność.

Przynależność państwowa i administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W Drohobyczu znajduje się "ulica trzech dat" – W czasach II RP była to ul. 11 Listopada, w czasach USRR była to ul. 17 Września, a obecnie w czasach Republiki Ukrainy ul. 22 Stycznia.
  • Drohobycz jest jednym z nielicznych miast dawnej II RP, które nie zostało zniszczone podczas II wojny światowej.

Urodzeni oraz związani z Drohobyczem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Регіони України Та Їх Склад
  2. Tekst deklaracji opublikowany w:Dz. U. z 1923 r. Nr 49, poz. 333
  3. 16 sierpnia 1945 Umowa graniczna pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku.
  4. " W więzieniu w Drohobyczu po ucieczce Sowietów znaleziono tylko cztery żywe osoby. W piwnicy leżało do dwustu zwłok. Na dziedzińcu wewnętrznym pod hałdą węgla odkryto zamaskowany masowy grób z ciałami kolejnych dwustu ofiar. Kilka dni później na cmentarzu żydowskim znaleziono następny, a w nim trzysta pogrzebanych ciał. Wśród ofiar było także dwóch (według polskich świadków), lub trzech (według niemieckich meldunków wojskowych) lotników Luftwaffe. Później w okolicznych lasach i jednym nieczynnym szybie znajdowano kolejne masowe groby. Jeden, zawierający resztki zwłok ofiar, których śmierć przypisuje się NKWD, odkryto już w roku 1990. Liczba ofiar wzrosła więc do 1200." Bogdan Musiał, Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne. Brutalizacja wojny niemiecko-sowieckiej latem 1941 roku, Warszawa 2001, Wydawnictwo "Fronda", ISBN 83-88747-40-1 s.115.
  5. ВОВ-60 – Сводки
  6. Semper Fidelis, "Pismo Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich", styczeń-luty 2006, str. 17
  7. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  8. Dz. U. z 1920 r. Nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]