Dziesięć Zaginionych Plemion Izraela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy starożytnych plemion izraelickich. Zobacz też: 12 Plemion Izraela (rastafarianie).

Określenie Dziesięć Zaginionych Plemion Izraela dotyczy starożytnych plemion izraelickich, które zniknęły z kart biblijnych po tym, gdy Królestwo Izraela zostało całkowicie zniszczone, a jego mieszkańcy wzięci w niewolę lub wypędzeni przez Asyryjczyków. Wiele grup Żydów twierdziło, iż członkowie Dziesięciu Zaginionych Plemion prowadzą ukrytą egzystencję i w przyszłości powrócą do reszty swego narodu.

Temat ten jest częściowo oparty na autentycznych i udokumentowanych wydarzeniach historycznych, częściowo na tradycji religijnej, a częściowo na czystych spekulacjach. Odnaleźć można wiele pozycji w literaturze traktującej na temat Zaginionych Plemion, ale żadna z nich nie udziela ostatecznej odpowiedzi na pytanie o ich rzeczywistą naturę. W dodatku współcześnie przeprowadzone badania DNA wskazały, iż członkowie niektórych społeczności mogą być potomkami legendarnych Zaginionych Plemion.[potrzebne źródło]

Dwanaście Plemion[edytuj | edytuj kod]

W tekście Biblii hebrajskiej zapisano, że Jakub (nazwany Izraelem) miał dwunastu synów z czterema różnymi kobietami. Wspomniano też imiennie jedną jego córkę.

Od dwunastu synów Jakuba wywodzi się dwanaście plemion Izraela. Pomiędzy nie została podzielona ziemia Izraela za czasów Jozuego. Jednakże plemię Lewiego, którego członkowie byli kapłanami (zob. lewici), nie otrzymało własnego terytorium. Dodatkowo, gdy porówna się "listę" plemion z czasów podziału ziemi i z czasów czterdziestoletniej wędrówki po pustyni, plemię Józefa zastępują plemiona Efraima i Manassesa (obaj byli synami Józefa i jego egipskiej żony Asenat, których Jakub podniósł do rangi pełnoprawnych synów). Stąd można wyróżnić dwa podziały:

Tradycyjny podział:

  1. Ruben
  2. Symeon
  3. Lewi
  4. Juda
  5. Issachar
  6. Zebulon/Zabulon
  7. Dan
  8. Naftali
  9. Gad
  10. Aszer
  11. Józef
  12. Beniamin

Nawiązujący do podziału ziemi Izraela:

  1. Ruben
  2. Symeon
  3. Juda
  4. Issachar
  5. Zebulon/Zabulon
  6. Dan
  7. Naftali
  8. Gad
  9. Aszer
  10. Beniamin
  11. Efraim (syn Józefa)
  12. Manasses (syn Józefa)


Dziedziczenie[edytuj | edytuj kod]

W tradycji judaistycznej przynależność do poszczególnych plemion jest patrylinearna (przechodzi z ojca na syna), podobnie jak było to z kapłaństwem (status kohena lub lewity) i rodem królewskim (ród Dawida). Jednakże samo bycie Żydem jest dziedziczone matrylinearnie – według autorytetów religijnych Żydem jest ten, kto ma matkę Żydówkę.

Tradycja żydowska[edytuj | edytuj kod]

Mapa z 1759 roku przedstawiająca podział ziemi Izraela pomiędzy poszczególne plemiona.

Geograficzny podział Dwunastu Plemion był następujący:

  • po zachodniej stronie Jordanu (do Morza Śródziemnego):
    • na północy: Aszera, Naftalego, Zebulona, Issachara, później również Dana;
    • w centrum: Manassesa (część zachodnia), Efraima, Beniamina i Dana, które później wyemigrowało na północ;
    • na południu: Judy i Symeona, które zostało z czasem wchłonięte przez Judę;
  • po wschodniej stronie Jordanu (licząc z północy na południe): Manassesa (część wschodnia), Gada i Rubena.

Po wewnętrznej wojnie za czasów syna SalomonaRoboama – dziesięć plemion oddzieliło się, aby utworzyć północne królestwo Izraela. Byli to członkowie rodów Zebulona, Issachara, Aszera, Naftaliego, Dana, Manassesa, Efraima, Rubena i Gada oraz niektórzy z plemienia Lewiego. Biblia nie mówi nic o tym, co w tym czasie działo się z plemieniem Symeona – niektórzy sądzą, iż już wówczas miejsce jego pobytu było nieznane.

Juda, południowe królestwo, za stolicę miało Jerozolimę i przewodzone było przez króla Roboama. Zamieszkane było przez członków plemienia Judy i Beniamina (oraz przez pewną ilość lewitów, a także pozostałości rodu Symeona)[potrzebne źródło].

W 722 p.n.e. Asyryjczycy dowodzeni przez Salmanasara V, a później przez Sargona II, podbili północne królestwo Izraela, zniszczyli jego stolicę Samarię. Wypędzili także Izraelitów, którzy na wygnanie udali się do Chorasanu, obecnie będącego częścią wschodniego Iranu i zachodniego Afganistanu. Ci, którzy zostali deportowani, to Dziesięć Zaginionych Plemion. Według żydowskiej tradycji zniknęły one z kart historii, pozostawiając tylko plemiona Beniamina, Judy i lewitów, którzy dali początek współczesnym Żydom.

W 586 p.n.e. królestwo Judy zostało podbite przez Babilon. Około 50 lat później, w 539 p.n.e., Persowie (którzy z kolei podbili Babilończyków) zezwolili Żydom na powrót do Jerozolimy i odbudowę Świątyni. W tym czasie członkowie poszczególnych plemion w większości zatracili swą tożsamość rodową, uważając się przede wszystkim za przedstawicieli jednego narodu, a nie plemienia.

Poglądy XVII-XX-wieczne[edytuj | edytuj kod]

Przynajmniej od XVII wieku (czasów Olivera Cromwella i Sabbataja Cwi) zarówno Żydzi, jak i chrześcijanie tworzyli różne poglądy dotyczące Zaginionych Plemion, oparte nie tylko na źródłach biblijnych. Tradycja aszkenazyjska mówiła o Zaginionych Plemionach jako o (jid.) Die Roite Yiddelech, "małych czerwonych Żydach", odciętych od reszty żydostwa przez legendarną rzekę Sambation, "której spienione wody wznoszą się wysoko do niebo ścianą ognia i dymu, tak iż niemożliwe jest ich przejście".[1]

23 grudnia 1649 roku, gdy Manasseh ben Israel, znany rabin z Amsterdamu, dowiedział się, iż niektóre spośród Dziesięciu Plemion żyją pośród Indian w Ameryce Południowej, napisał: "...Nie sądzę, iż Dziesięć Plemion żyje tylko tam... ale także na innych ziemiach wszędzie rozproszonych; oni nigdy nie powrócili do Drugiej Świątyni i zachowują do dnia dzisiejszego żydowską religię..."[2]

W połowie XVII wieku Manasseh Ben Israel prosił Cromwella o zezwolenie Żydom na powrót do Anglii (od 1290 roku nie wolno im było się tam osiedlać). Cromwell miał w tym swą kalkulację, ponieważ kwestia ta związana była z teoriami dotyczącymi końca świata. M.in. panowało przekonanie, iż nastąpi on w 1666 roku, a republika Cromwella jest przygotowaniem do utworzenia tzw. piątej monarchii (która nastąpi po imperiach: asyryjskim, perskim, greckim i rzymskim). Wierzenia te zawierały także twierdzenie, iż Dziesięć Zaginionych Plemion nie reprezentowało etnicznych Żydów, którzy stworzyli królestwo Izraela, ale te szczepy, które posiadały osobną stolicę w Samarii. Do tej legendy nawiązywał także Sabbataj Cwi, samozwańczy "mesjasz". Stracił jednak on jakąkolwiek wiarygodność, gdy w feralnym 1666 roku odrzucił judaizm i przeszedł na islam.

W drugiej połowie XVIII wieku pojawiły się różne wersje "teorii", jakoby Imperium brytyjskie było spełnieniem starożytnych przepowiedni zapisanych w Księdze Rodzaju, a dotyczących królestw Izraela i Judy. W XX wieku frakcje ruchu zielonoświątkowego i grupy poprzedzające Świadków Jehowy w XIX wieku kultywowały podobne wierzenia.

Lista Nathana Ausubela[edytuj | edytuj kod]

Nathan Ausubel (1898-1986), żydowsko-amerykański historyk i folklorysta, pisał: "Jest obecnie duża liczba ludów, które obstają przy starożytnej tradycji, twierdzącej iż są oni potomkami żydowskich Zaginionych Plemion: plemiona Afganistanu, mahometańscy Berberowie z Zachodniej Afryki i sześć milionów członków chrześcijańskiego ludu Igbo z Nigerii. Niewątpliwie wszystkie one praktykują pewne starożytne hebrajskie zwyczaje i wierzenia, które nadają nieco wiarygodności ich fantastycznie brzmiącym twierdzeniom."[3]

W swojej pochodzącej z 1953 roku książce pt. "Pictorial History of the Jewish People" ("Ilustrowana historia narodu żydowskiego"), Ausubel przedstawił listę ludów związanych z tą legendą:

Grupy przypisujące sobie pochodzenie od konkretnego plemienia[edytuj | edytuj kod]

Wiele grup twierdzi, iż ich członkowie są potomkami jednego z Zaginionych Plemion. Należą do nich m. in.:

  • Bene Efraim – nazywani także Żydzi Telugu, przypisujący sobie pochodzenie od plemienia Efraima. Jest to niewielka społeczność zamieszkująca południe Indii.
  • Bnej Menasze – grupa Żydów z północno-wschodnich Indii, twierdzących, iż są potomkami Manassesa.
  • Beta Israel, znani także jako Felaszowie – etiopscy Żydzi, z których część twierdzi, iż pochodzą z plemienia Dana, a nie przybyli razem z królową Saby.
  • Żydzi perscy (zwłaszcza zamieszkujący Bucharę) – przypisujący sobie pochodzenie od plemienia Efraima.
  • Żydzi Igbo z Nigerii – twierdzący, iż są potomkami Efraima, Manassesa, Lewiego, Zebulona lub Gada.

Grupy przypisujące sobie pochodzenie od niesprecyzowanego plemienia[edytuj | edytuj kod]

Niektóre ludy wierzą, iż są potomkami jednego z Zaginionych Plemion, jednak nie wiedzą którego. Są to m.in.:

  • członkowie plemienia Lemba (Afryka Południowa) – twierdzący, iż ich przodkami było jedno z Zaginionych Plemion, które wyemigrowało na południe z terenów dzisiejszego Jemenu. Badania DNA potwierdziły ich pokrewieństwo z współczesnymi Żydami. Ich praktyki religijne zbliżone są do występujących w judaizmie. Ich ustna tradycja przekazuje, iż przodkowie ludu Lemba byli Żydami, którzy przybyli z miejsca zwanego Sena kilkaset lat wcześniej.
  • Dom Izraela – Żydzi z Ghany, którzy uważają się za jedno z Zaginionych Plemion.
  • Pasztuni – etniczni Afgańczycy, kultywujący preislamski religijny kodeks honorowy Pasztunwali. Tradycja pasztuńska odwołuje się do Zaginionych Plemion, a spora część Pasztunów nazywa siebie Yousafzai (Jusafzai), co oznacza "Synowie Józefa".
  • Brytyjski izraelityzm (czasem nazywany angloizraelityzmem) – to zespół teorii, niekoniecznie ze sobą zgodnych, które mają wspólną ideę wynikającą z przeświadczenia, iż Brytyjczycy są potomkami w linii prostej Zaginionych Plemion Izraela. Przekonanie takie mają niewielkie grupy brytyjskich chrześcijan, zazwyczaj protestantów. Brytyjski izraelityzm oparty jest na twierdzeniu, iż podczas upadku Samarii w 722 p.n.e. duża liczba osób została deportowana przez asyryjskiego króla Sargona z ich miejsca zamieszkania. Krytycy tych twierdzeń wskazują jednak na to, iż współczesne tym wydarzeniom asyryjskie kroniki mówią o wywiezieniu tylko nielicznej grupy Izraelitów.

Interpretacje antysemickie[edytuj | edytuj kod]

Istnieje kilka grup, których interpretacje terminu "Dziesięć Zaginionych Plemion Izraela" różnią się wyraźnie od uznawanych powszechnie. Często zawierają one elementy antysemickie.

Wiele grup określających się jako chrześcijańskie odczuwało potrzebę identyfikowania się z Zaginionymi Plemionami dla podkreślenia rozdziału od głównego nurtu chrześcijaństwa, którym pogardzano ze względu na jego poparcie dla syjonizmu, ideałów humanitarnych i związków z judaizmem. Ich członkowie nie utożsamiali się z pojęciami "Żyd" i "Izraelita", sugerując, iż Żydzi uzurpowali sobie prawo do posługiwania się mianem "narodu wybranego" przez Boga. Wśród uznających takie twierdzenia był m.in. prawicowy ekstremista i terrorysta Timothy McVeigh.

Czarnoskórzy członkowie grupy Black Hebrew Israelites (Czarni Hebrajscy Izraelici) wyznają podobne teorie, przypisując sobie pochodzenie od starożytnych Izraelitów i twierdząc, iż Żydzi są oszustami.

Inne teorie[edytuj | edytuj kod]

Japończycy[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy autorzy spekulowali na temat tego, czy Japończycy mogą być potomkami części Zaginionych Plemion. W artykule, który był wielokrotnie publikowany i szeroko dyskutowany, zatytułowanym "Mystery of the Ten Lost Tribes: Japan" ("Tajemnica Dziesięciu Zaginionych Plemion – Japonia"), autorstwa Arimasa Kubo[4] (japoński pisarz studiujący hebrajską Biblię), który doszedł do wniosku, iż wiele tradycyjnych obyczajów i ceremonii w Japonii jest bardzo podobnych do znanych ze starożytnego Izraela. Jego zdaniem powodem tego być może jest fakt, iż do starożytnej Japonii przybyli Żydzi z Zaginionych Plemion[5]. Podobną teorię tworzy Joseph Eidelberg w swojej książce pt. "The Biblical Hebrew Origin of the Japanese People" ("Biblijny rodowód hebrajski Japończyków")[6].

Region medyjski[edytuj | edytuj kod]

Uważa się obecnie, iż te z wygnanych plemion, które deportowano do regionu medyjskiego, znajdującego się obecnie w północno-zachodnim Iranie, po prostu zasymilowały się z tamtejszą ludnością, zatracając izraelicką tożsamość. Istnieją także biblijne i talmudyczne świadectwa mówiące o tym, iż większość z "zaginionych" członków plemion połączyła się z resztą Izraelitów, gdy także ci zostali wygnani, a następnie powrócili razem do ziemi Izraela. Jednakże przez wiele lat – dla ukrycia swej prawdziwej tożsamości podczas prześladowań, krucjat i kolejnych wygnań – rozproszyli się po całej ziemi i kompletnie zasymilowali z narodami, wśród których zamieszkali.

Saka[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy z badających słynną inskrypcję z Behistun i jednocześnie zainteresowani kwestią Zaginionych Plemion, znaleźli powiązanie obydwu tych kwestii. George Rawlison utożsamił lud opisany w tekście inskrypcji jako Saka (w językach staroperskim i elamickim) lub Gimri (w języku babilońskim) z deportowanymi Izraelitami. Asyryjczycy nazywali północne Królestwo Izraela Dom Khumri od imienia izraelickiego króla Omriego. Fonetycznie słowa "Khumri", "Omro" i "Gimri" są do siebie zbliżone[7].

W innych religiach[edytuj | edytuj kod]

Mormoni[edytuj | edytuj kod]

Księga Mormona twierdzi, iż Indianie są (przynajmniej częściowo) potomkami Manassesa. Według tego źródła, synowie proroka Lehiego założyli cywilizację neficką i lamanicką w Nowym Świecie. Niektórzy mormoni twierdzą także, iż mieszkańcy Europy północnej są potomkami Efraima[8], co czyni ich naturalnymi spadkobiercami przymierza Boga z Izraelitami. Jednakże większość mormonów uważa tę interpretację za bardziej symboliczną niż dosłowną.

Radio Church of God[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. XX wieku, Herbert W. Armstrong, założyciel Radio Church of God (Radia Kościół Boga), publicznie głosił, iż Dziesięć Zaginionych Plemion po ich podbiciu przez Asyryjczyków udało się do północnej i zachodniej Europy, gdzie dało początek żyjącym tam obecnie narodom. Na bazie tego twierdzenia stworzył on własną interpretację biblijnych proroctw i ich spełnienia się w "dniach ostatnich".

Plemiona – zaginione czy nie?[edytuj | edytuj kod]

Ks. prof. Waldemar Chrostowski uważa, że źródłem legend o zaginionych plemionach jest nadmierne zaufanie do relacji 2 Księgi Królewskiej o końcu królestwa Izraela. Deuteronomista chciał ukazać istnienie tego państwa jako mało znaczący, krótkotrwały epizod w historii narodu wybranego, dlatego informacje o późniejszych losach jego mieszkańców zostały pominięte. Zdaniem Chrostowskiego około połowa populacji Izraela pozostała w kraju, natomiast liczba deportowanych wynosiła ok. 40 000. Uważa on też, że diaspora asyryjska zetknęła się z diasporą babilońską i ostatecznie została przez nią wchłonięta, wywierając przy tym większy wpływ na tradycję izraelską niż się przypuszcza[9].

Przypisy

  1. Rosen Moses, The Recipe" (opublikowany jako epilog do The Face of Survival, 1987)
  2. Ausubel Nathan, Pictorial History of the Jewish People, Crown 1953
  3. Tamże, s. 217
  4. Israelites Came to Ancient Japan
  5. Jewish Messiah, Moshiach/Mashiach - Japan
  6. The Biblical Hebrew Origin of the Japanese People
  7. Capt Raymond E., Missing Links Discovered in Assyrian Tablets Artisan Pub, 1985 ISBN 0-934666-15-6
  8. [www.ldslastdays.com/talk_tribes.htm]
  9. Waldemar Chrostowski. Asyryjska diaspora Izraelitów – wyzwania i problemy badawcze. „Collectanea Theologica”. 1 (70), 2000. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]