Janusz Zakrzeński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Janusz Zakrzeński
Janusz Zakrzeński (2007)
Janusz Zakrzeński (2007)
Imię i nazwisko Janusz Stanisław Zakrzeński
Data
i miejsce urodzenia
8 marca 1936
Polska Przededworze
Data
i miejsce śmierci
10 kwietnia 2010
Rosja Smoleńsk
Zawód aktor, pedagog
Lata aktywności 1960-2010
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Brązowy Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (pośmiertnie)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Janusz Zakrzeński w Wikicytatach
Grób Janusza Zakrzeńskiego na Powązkach
(lipiec 2011)
(lipiec 2011)

Janusz Stanisław Zakrzeński (ur. 8 marca 1936 w Przededworzu, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski aktor teatralny i filmowy, pedagog, wieloletni członek Związku Piłsudczyków.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1936 r. w Przededworzu k. Chmielnika na Kielecczyźnie, w religijnej rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych. Jego ojciec w okresie I wojny światowej służył w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich[potrzebne źródło]. W 1945 rodzina wyjechała z rodzinnego dworu na tzw. Ziemie Odzyskane, do Złotowa. Po uwięzieniu ojca, rodzinę utrzymywała matka, śpiewaczka operowa, która dzięki pomocy Krystyny Jamroz dostała etat w Operze Wrocławskiej[1].

Jako młody chłopiec, zaraz po I Komunii Świętej został ministrantem, a równocześnie działał w harcerstwie, gdzie poznał bardzo patriotycznego i wymagającego ks. prefekta Józefa Piątyszka - komendanta hufca harcerskiego, który z entuzjazmem opowiadał dzieciom i młodzieży historię Polski[2].

W 1953 ukończył III LO we Wrocławiu[3] i rozpoczął studia medyczne. Równolegle podjął też pracę sanitariusza.

Po dziewięciu miesiącach w Pogotowiu Ratunkowym, zdecydował jednak zmienić kierunek kształcenia i rozpoczął studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, które ukończył w 1960. Emisji głosu uczył się u krakowskich profesorów Bronisława Romaniszyna, Józefa Gaczyńskiego, Tadeusza Serafina i Mieczysława Kotlarczyka. Umuzykalnienia na studiach uczył go natomiast Krzysztof Penderecki (wtedy student 6 roku Akademii Muzycznej).

Działalność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Na scenie zadebiutował rolą Hektora w Troilusie i Kresydzie Williama Szekspira w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, gdzie poznał ks. Karola Wojtyłę, późniejszego papieża Jana Pawła II, który przychodził oglądać wiele przedstawień teatralnych, w tym także z udziałem Janusza Zakrzeńskiego[1].

Występował na deskach teatrów: im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1960–1967), Polskiego (1967–1974), Nowego (1974–1984) i Narodowego (1984–1985) w Warszawie. Od 1985 był aktorem Teatru Polskiego w Warszawie. Występował na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze[4].

Znany głównie jako odtwórca roli marszałka Józefa Piłsudskiego w filmie z Polonia Restituta, czy Benedykta Korczyńskiego w Nad Niemnem.

Przez wiele lat wykładał retorykę w Wyższej Szkole Menedżerskiej w Warszawie oraz w Wyższym Duchownym Seminarium Metropolitalnym im. św. Jana Chrzciciela. W ostatnim czasie współpracował także z Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

9 kwietnia 2010 tuż po zakończeniu spektaklu Dżuma Alberta Camusa, w którym zagrał Staruszka plującego na koty, otrzymał listownie wypowiedzenie z Teatru Polskiego w Warszawie od pełniącego obowiązki dyrektora teatru Marka Szyjko. We wrześniu tego samego roku aktor miał obchodzić 50-lecie pracy aktorskiej.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Był autorem dwóch książek: Moje spotkania z Marszałkiem i Gawędy o potędze słowa. Sam również stał się bohaterem wywiadu rzeki Co mi zostało z tych lat przeprowadzonego przez Lidię Stanisławską oraz książki Siła codzienności (autor: Marzanna Graff-Oszczepalińska).

Był członkiem rady programowej Związku Piłsudczyków, a także założycielem Akademii Dobrych Obyczajów, w której wykładał kulturę słowa. Kadrę akademicką tworzyli z nim między innymi: Ewa Dałkowska, Eugenia Herman, Marzanna Graff, Teresa Lipowska, Jan Józef Kasprzyk i Leszek Miodek.

Był bardzo związany z regionem świętokrzyskim, a szczególnie z Chmielnikiem. Uczestniczył tam m.in. w uroczystościach nadania imienia szkole, występował w przedstawieniach i śpiewał.

Pod koniec życia często odtwarzał (m.in. na uroczystościach rocznicowych) postać marszałka Józefa Piłsudskiego m.in. podczas listopadowego Święta Niepodległości.

Przez wiele lat pozostawał w bliskich kontaktach z Fundacją Zdążyć z Pomocą. Propagował w środowisku twórców i ludzi dobrej woli działalność Fundacji na rzecz chorych i niepełnosprawnych dzieci. Był współautorem wydanej w celach charytatywnych księgi Złote Myśli Ludzi Wielkiego Umysłu, Talentu i Serca, w której zamieścił swoje aforyzmy i przemyślenia. Nagrywał płyty z bajkami dla dzieci, publikowanymi przez Fundację[5].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty z Barbarą, z domu Polley (zm. 2014), z którą miał syna Marcina[6].

Śmierć i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Janusz Zakrzeński zginął 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego Tu-154M w Smoleńsku[7].

21 kwietnia 2010 w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie odbyło się nabożeństwo żałobne w intencji aktora, któremu przewodniczył abp Andrzej Dzięga. We mszy oprócz rodziny i znajomych uczestniczyło m.in. wielu aktorów, a także przedstawicieli władz państwowych na czele z ministrem kultury Bogdanem Zdrojewskim. Po uroczystościach żałobnych w bazylice Janusz Zakrzeński został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.

15 maja 2010 na cmentarzu w Chmielniku odsłonięto obelisk poświęcony pamięci Janusza Zakrzeńskiego, ustawiony obok grobu jego dziadków[8], a 1 lipca 2012 odsłonięto poświęconą mu tablicę epitafijną w kościele św. Katarzyny w Warszawie[9]. Ponadto poświęcono mu tablicę epitafijną umieszczoną w foyer Teatru Polskiego w Warszawie[10].

Praca aktorska[edytuj | edytuj kod]

Role teatralne (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Dżuma (2010) − staruszek plujący na koty
  • Pociąg wspomnień (2009) - wojskowy
  • Opowieść zimowa (2009) − Stary Pasterz
  • Bezgłośny krzyk (2008) - grał samego siebie
  • Wyzwolenie (2007) − Karmazyn, Prymas
  • Pasjanse pana Marszałka - czyli rzecz o Józefie Piłsudskim (2005) - marszałek Józef Piłsudski
  • Wnętrze (2003) − starzec
  • Burza (2003) − Alonzo
  • Don Juan, czyli Kamienny gość (2001) − posąg komandora
  • Requiem dla gospodyni (2000) − gospodarz
  • Intryga... (2000) − kasztelan Uczciwski / Sławicki
  • Igraszki z diabłem (1999) − Sarka-Farka
  • Co mi zostało z tych lat − Recital (1999)
  • Damy i huzary (1998) − major
  • Wizyta starszej pani (1998) − burmistrz
  • Zemsta (1998) − Cześnik Raptusiewicz
  • Grek Zorba (1997) − Alexis Zorba
  • Dwanaście białych wielbłądów (1961) − agent II
  • Mądremu biada (1961) − Riepietiłow
  • Lilla Weneda (1961) − Gryf
  • Królowa Przedmieścia (1960) − Zadrożny
  • Sławna historia o Troilusie i Kresydzie (1960) − Hektor

Filmografia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Polski dubbing[edytuj | edytuj kod]

Użyczył głosu[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

W 2008 Światowy Zjazd Sybiraków przyznał mu nagrodę "Ambasador Sybiraków" za rolę w spektaklu Bezgłośny krzyk.

W 2009 ponownie przyznano mu tytuł "Ambasador Sybiraków" za całokształt pracy. W tym samym roku otrzymał "Bursztynowe drzewo" – nagrodę przyznawaną przez Kaszubów za zasługi wobec kultury. Nagrodę przyznano w kategorii "najlepszy aktor" (wyróżnienie otrzymały również Marzanna Graff-Oszczepalińska i Ewa Kania).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Odszedł arcypolski aktor, Jacek Cieślak, Rzeczpospolita, 11-04-2010
  2. Wspomnienia Janusza Zakrzeńskiego
  3. Księga Pamiątkowa Jubileuszu 50-lecia III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza we Wrocławiu; zespół redakcyjny: I. Barycka, A. Kosmulska, A. Lewańska, M. Bednarek; wydane przez Komitet Organizacyjny Jubileuszu 50-lecia III LO; skład i łamanie: RAG Studio DTP, Wrocław 1996. Strony 99 i 202. ISBN 83-906581-5-1
  4. XIII Festiwal Piosenki Radzieckiej Zielona Góra 1977: program b.n.s.
  5. Janusz Zakrzeński zaangażowany w pomoc charytatywną newsweek.pl [dostęp 2012-07-01]
  6. Janusz Zakrzeński (1936-2010) - Wspominają żona, Barbara Zakrzeńska i syn, Marcin Zakrzeński. solidarni2010.pl, 8 marca 2012. [dostęp 18 lutego 2014].
  7. Zginęli pod Smoleńskiem. Lista pasażerów samolotu. polskieradio.pl, 2010-04-10. [dostęp 2010-04-10].
  8. Chmielnik: odsłonięto obelisk poświęcony Januszowi Zakrzeńskiemu. radio.kielce.pl, 2010-05-15. [dostęp 2010-05-04].
  9. W Warszawie odsłonięto tablicę poświęconą Januszowi Zakrzeńskiemu. ekai.pl, 2010-07-01. [dostęp 2012-07-02].
  10. Zmarła Barbara Zakrzeńska (1939-2014) - dziś pogrzeb. pomniksmolensk.pl, 18 lutego 2014. [dostęp 18 lutego 2014].
  11. Komunikat Nr 163/VI kad. [dostęp 16 kwietnia 2010]
  12. M.P. z 2009 r. Nr 42, poz. 656
  13. Pośmiertne odznaczenia dla Janusza Zakrzeńskiego (pol.). Ministerstwo Kultury, 2010-04-21. [dostęp 2010-04-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]