Komosa ryżowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Komosa ryżowa
Chenopodium quinoa0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina szarłatowate
Rodzaj komosa
Gatunek komosa ryżowa
Nazwa systematyczna
Chenopodium quinoa Willd.
Sp. pl. 1(2):1301. 1798
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Komosa ryżowa (Chenopodium quinoa Willd.) – gatunek rośliny jednorocznej w różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczany do rodziny komosowatych lub szarłatowatych. Uprawiany w Ameryce Południowej. Jest blisko spokrewniona z pospolicie występującą w Polsce komosą białą (Chenopodium album). W Polsce notowano dawniej jej występowanie w okolicach Gubina. Status gatunku we florze Polski: efemerofit.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, prosta, dość gruba osiągająca wysokość ponad 1,5 m. Często jest krwiście czerwona.
Liście
Szeroko trójklapowe o środkowej klapie szerokotrójkątnej, gruboząbkowane.
Kwiaty
Różowe, 5-krotne, o wolnych listkach okwiatu z 1 słupkiem i 5 przyrośniętymi do okwiatu pręcikami.
Owoc
Drobne orzeszki otoczone zmięśniałym okwiatem. Nasiona o średnicy 1,1-2,5 mm, u uprawianych form różnobarwne. Na powierzchni mają ostrokanciaste, głębokie i gęsto rozmieszczone plastrowate dołki.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina uprawna
Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie jest uprawiana od 3–5 tysięcy lat. Była podstawowym pokarmem w państwie Inków na obszarach górskich, gdzie zastępowała kukurydzę. Tradycyjnie władca inkaski corocznie wysiewał pierwsze nasiona. Po podboju państwa Inków przez Hiszpanów wprowadzano uprawę pszenicy i jęczmienia, przez co znaczenie komosy w regionie zmalało. Współcześnie ponownie na wyżej położonych obszarach w Ameryce Południowej jest główną rośliną uprawną, a wprowadzana jest do upraw także w Ameryce Północnej i w Europie[2].
Owoce komosy ryżowej (zwane quinoa lub ryżem peruwiańskim) zawierają 48% skrobi, ok. 18% białek, 4–9% nienasyconych kwasów tłuszczowych. Cechują się dużą zawartością wapnia, fosforu, żelaza, witaminy E, w przypadku niektórych odmian także gorzkich saponin. Z powodu tych ostatnich konieczny jest przemiał lub płukanie owoców podczas przetwarzania[2].
Młode liście są spożywane jak warzywo. Owoce spożywane są w całości (zwane są „ziarnem”) lub w postaci mąki[2].
Produkcja komosy ryżowej w 2011
(w 1.000 Ton)
 Peru 41,17
 Boliwia 38,26
 Ekwador 0,82
Razem 80,25
Żródło: FAO[3]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 14. ISBN 83-7255-326-2.
  3. Production:Crops (ang.). Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2013. [dostęp 2013-02-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.