Krzeszów (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w woj. dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości.
Krzeszów
Opactwo cysterskie
Opactwo cysterskie
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kamiennogórski
Gmina Kamienna Góra
Wysokość 475 m n.p.m.
Liczba ludności 1527
Strefa numeracyjna (+48) 75
Kod pocztowy 58-405
Tablice rejestracyjne DKA
SIMC 0189919
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Krzeszów
Krzeszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzeszów
Krzeszów
Ziemia 50°44′03″N 16°03′51″E/50,734167 16,064167Na mapach: 50°44′03″N 16°03′51″E/50,734167 16,064167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzeszów (czes. Křešov) (niem. Grüssau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra[1].

W latach 1945-1954 i 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Krzeszów. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona w Sudetach Środkowych, w Kotlinie Krzeszowskiej, nad rzeką Zadrną, u ujście jej lewego dopływu Cedronu na wysokości 450 - 470 m n.p.m.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od połączenia dwóch staropolskich słów nazwy lasu iglastego - boru oraz kresu oznaczającego zakończenie czegoś lub granicę[2]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości, wcześniejszą od niemieckiej wymienia Cressobor zanotowaną w łacińskim dokumencie z 1240. Podaje on jej znaczenie "Grenzwald" czyli po polsku "Graniczny bór, las"[2]. Niemcy fonetycznie zgermanizowali nazwę na Grüssau[2] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie. Polska administracja spolonizowała wcześniejszą zgermanizowaną nazwę na Krzeszów w wyniku czego nie wiąże się ona obecnie z pierwszym znaczeniem. Według znaczenia podanego przez niemieckiego badacza najwcześniejsza nazwa powinna obecnie brzmieć Kresowy bór lub Kresobór.

Polską nazwę miejscowości od nazwy boru wywodził również śląski pisarz Józef Lompa. Wymienił ją w formie Gryszobór w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej"[3] wydanej w Głogówku w 1847[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1242 księżna Anna, wdowa po Henryku Pobożnym, ufundowała w Krzeszowie klasztor benedyktynów sprowadzonych z czeskich Opatovic. Jej wnuk Bolko I Surowy, wówczas książę jaworski, w 1289 wykupił dobra klasztorne, a w 1292 ufundował opactwo cystersów, którzy przybyli z Henrykowa.

Kościół klasztorny stał się mauzoleum książąt świdnicko-jaworskich. Spoczęli tu: Bolko I Surowy, Bolko (zmarły wcześnie syn Bolka I), Bernard świdnicki, Henryk I jaworski, Henryk II świdnicki, Bolko II Mały. Dzięki nadaniom książęcym i prywatnym opactwo stało się jednym z największych posiadaczy ziemskich na Śląsku. Ciężkie czasy nastały w czasie wojen husyckich, wojny trzydziestoletniej oraz po wojnach śląskich, kiedy te tereny weszły w skład państwa pruskiego. W 1810 nastąpiła kasata klasztoru i przejęcie jego dóbr przez państwo. W latach 1919-1940 klasztorem władali benedyktyni przesiedleni z klasztoru w Pradze.

3 września 1940 klasztor przejęły władze III Rzeszy. Benedyktyni zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru. W klasztorze umieszczono m.in. Niemców karpackich, od 5 października 1941 Żydów śląskich przed ich wywiezieniem do obozu Theresienstadt, zimą 1944-1945 niemieckich przesiedleńców z Węgier jako "gości Führera". Pod koniec wojny w klasztorze zdeponowano zbiory Biblioteki Pruskiej z Berlina.

W 1945 wieś została przyłączona do Polski. Jej dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. W 1946 klasztor objęły ss. benedyktynki ze Lwowa. W 2004 roku zespół klasztorny został uznany za Pomnik Historii. Obecnie w Krzeszowie odbywa się "Festiwal Piosenki Religijnej i Patriotycznej"[5].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik cystersa

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[6]:

  • zespół klasztoru cystersów, obecnie benedyktynek, z XVIII w.:
    • kościół klasztorny (bazylika mniejsza) pw. Wniebowzięcia NMP, z l. 1728-1735
    • mauzoleum Piastów świdnicko-jaworskich
    • klasztor
    • dom opata
    • ogród klasztorny
    • kościół pomocniczy pw. św. Józefa, z l. 1690-1696
    • plebania
    • oficyna (dawna apteka, browar), obecnie restauracja, z XVI, XIX w.
    • dom nr 285, dawny bud. administracji
    • dom nr 255, z początków XIX w.
    • dom nr 256, z XVIII w., k.XIX w.
    • dom, ob. punkt obsługi pielgrzymów, z 1730 r., XIX, XX w.
    • budynek mieszkalno-gospodarczy „Długi Dom”,z XVI w., przebudowany w 1730 r., i w pierwszej p. XIX w.
    • budynek mieszkalno-gospodarczy nr 254, z XVIII w., XIX w.
    • wozownia
    • budynek bramny, z XVI w., XVIII w.
    • cmentarz klasztorny
    • ogrodzenie cmentarza z bramą
    • mur graniczny opactwa, z XVI-XX w.
    • brama ogrodowa
    • dwie kaplice przy murze granicznym
  • kaplice na kalwarii
  • kaplica Grota Narodzenia Pańskiego w przysiółku Betlejem, z 1674 r., 1927 r.
  • pawilon opata „Na Wodzie” w Betlejem, drewniany, z 1730 r.
  • dom nr 288, tzw. Betlejem z XVIII w., k. XIX w.

Sanktuarium Maryjne[edytuj | edytuj kod]

W Bazylice Mniejszej pw. Wniebowzięcia NMP w ołtarzu głównym mieści się najcenniejszy obraz diecezji legnickiej - ikona Matki Boskiej Łaskawej. Słynący łaskami obraz czczony jest na przestrzeni dziejów przez Czechów, Polaków, Niemców i Węgrów. Jest to najstarszy, bo pochodzący z I połowy XIII wieku wizerunek Matki Boskiej na ziemiach Polski, i jeden z pięciu najstarszych w Europie. Do Krzeszowa trafił on prawdopodobnie ze sprawą Bolka I - fundatora klasztoru. 2 czerwca 1997 r. Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Legnicy ukoronował obraz. Uroczysta intronizacja obrazu odbyła się w Krzeszowie 17 sierpnia 1997 r. W okresie od 25 marca 1996 r. do 10 września 1997 r. na terenie diecezji legnickiej miała miejsce peregrynacja kopii wizerunku Madonny Krzeszowskiej. Obraz nawiedził wówczas 523 kościoły i 37 kaplic zakonnych.

Obraz namalowany jest temperą na modrzewiowej desce o rozmiarach 60 x 37,5 cm. Zadumana Matka Boska z Dzieciątkiem Jezus na prawym ramieniu lewą dłoń trzyma na sercu. Głowa i ramiona Maryi otulone są czerwonobrunatną chustą. Dziecię odziane jest w zielonkawozłotą szatę i w lewej rączce trzyma zwinięty pergamin, prawą rękę zaś unosi w geście błogosławieństwa. Główkę kieruje w stronę Matki. Tło obrazu jest złote. Obraz otacza barokowa rama z kunsztowną ornamentacją i napisem "Gratia Sanctae Mariae" (Łaska Świętej Maryi). Twórca ani też data namalowania obrazu nie są znane. Corocznie, 15 sierpnia, w dniu odpustu obraz jest zdejmowany z ołtarza głównego i niesiony w uroczystej procesji przez przedstawicieli stanów: kapłanów, ojców, matki, młodzież męską i żeńską, górników i dzieci przy dźwiękach pieśni maryjnych. Matka Boska Łaskawa zwana jest też Królową Sudetów.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przeglądanie TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2013-09-23].
  2. 2,0 2,1 2,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 35.
  3. "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej - Str 18."
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.15.
  5. Festiwal Piosenki Religijnej i Patriotycznej, naszdziennik.pl, [dostęp 21.04.2009]
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.9.2012]. s. 56.