Á

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
A z akutem
A kreskowane
Á á
Litera
Wielka litera Á
Mała litera á
Informacje
Podstawowy alfabet łaciński
Pochodzenie
Bazująca na literze a
Znak diakrytyczny akcent ostry

A z akutem lub a kreskowane (duża litera: Á, mała litera: á, isl. borið fram á, irl. a fada) – litera diakrytyzowana alfabetu łacińskiego powstała od litery a wykorzystująca akcent ostry.

Kształt i pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Litera á w czcionce Arial i Times New Roman.

Litera związana jest z å używaną w języku duńskim, norweskim i szwedzkim. Akcent został dodany dla wskazania długość samogłoski w około 1200-1250. Alternatywnie, również był zapisany pod postacią dwuznaku aa. Później nastąpiła zamiana w języku islandzkim i farerskim z dyftongu.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Litera występuje w alfabetach języka farerskiego, węgierskiego, czeskiego i słowackiego i islandzkiego oraz w języku irlandzkim, oksytańskim, portugalskim, hiszpańskim, gaelickim szkockim i wietnamskim, sikisika, arin, quenya i angielskim oraz w transkrypcji standardowego języka mandaryńskiego. Kiedyś używane w języku polskim.

Język farerski[edytuj | edytuj kod]

Á w języku farerski jest drugą literą alfabetu i reprezentuje /ɔ/ lub /ɔaː/.

Język węgierski, czeski i słowacki[edytuj | edytuj kod]

Á w alfabecie węgierskim, czeskim, słowackim następuje po a i reprezentuje /aː/.

Język islandzki[edytuj | edytuj kod]

Á w języku islandzkim jest drugą literą alfabetu irlandzkiego i reprezentuje /au̯/.

Język irlandzki[edytuj | edytuj kod]

W języku irlandzkim a z akutem jest wymawiane /ɑː/ i pojawia się w takich słów jak slán co znaczy bezpieczny.

Język wietnamski[edytuj | edytuj kod]

W alfabecie wietnamskim kreskowane a jest tonem sắc (wysoki-opadający ton) litery a.

Język portugalski[edytuj | edytuj kod]

W języku portugalskim, a z akutem przypisywana jest samogłosce otwartej przedniej niezaokrąglonej /a/. Nie występuje w alfabecie.

Język gaelicki szkocki[edytuj | edytuj kod]

Á było kiedyś używane w języku gaelicki, ale zostało w dużej mierze zastąpione przez literę a. Nadal występuje w niektórych słowach lecz nie występuje w alfabecie.

Język polski[edytuj | edytuj kod]

Kreskowane a występowało w języku polskim jako samogłoska przejściowa między o i a, zanikała już na początku XVIII wieku. Jak podaje Wojciech Kętrzyński („Z księgi pieśni człowieka niemczonego”, ISBN 8370020313), zanikło w języku polskim już na początku XVIII wieku, podczas gdy w Prusach Książęcych wśród Mazurów używane było do początku wieku XIX. W drukowanym w latach trzydziestych XVII wieku V tomie zbioru praw Volumina Legum á było wciąż używane, jak np. w nazwisku Joachima Dominika Plewaki. W alfabecie średniopolskim występowała na drugim miejscu.

Transkrybcja standardowego języka mandaryńskiego[edytuj | edytuj kod]

W transkrypcji hanyu pinyin standardowego języka mandaryńskiej litera á jest tonem yángpíng (阳平, wznoszący ton) litery a.

Quenya[edytuj | edytuj kod]

W łacińskim zapisie języka quenya wymawiane jest /a:/. Pełni role partykuły wprowadzając tryb rozkazujący poprzez dodanie litery á przed bezokolicznikiem np. w słowie á lelya! które oznacza idź!.

Język angielski[edytuj | edytuj kod]

Czasem jest też używane w języku angielskim z powodów zostania pomyloną z literą à np w wyrażeniu 5 apples á $1, które jest powszechnie zapisywane 5 apples à $1 co oznacza 5 jabłek za 1 dolara.

Tworzenie na komputerze[edytuj | edytuj kod]

Znak Unikod Kod HTML TeX Nazwa unikodowa Nazwa polska
Á U+00C1 &#Aacute; \acute A LATIN CAPITAL LETTER A WITH ACUTE Wielka litera łacińska a ze znakiem akcentu silnego
á U+00E1 &#aacute; \acute a LATIN SMALL LETTER A WITH ACUTE Mała litera łacińska a ze znakiem akcentu silnego