Pismo dewanagari
![]() |
Ten artykuł od 2021-03 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Rigveda_MS2097.jpg/220px-Rigveda_MS2097.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Hindi_typewriter.jpg/220px-Hindi_typewriter.jpg)
Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva „bóg” + nagari „gród, miasto”) – pismo alfabetyczno-sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali.
Składa się z 46 znaków oraz ligatur. Zapis znaków jest poziomy, od strony lewej do prawej. Charakterystyczna dla niego jest pozioma linia (matra) nad każdą literą i ligaturą (oprócz znaków dha i bha, których linia jest niepełna). Dewanagari posiada także kilka znaków interpunkcyjnych oraz znaków o znaczeniu fonetycznym.
Rozwinęło się z brahmi, starszej formy pisma indyjskiego, którego najwcześniejsza postać znana jest z napisów cesarza Aśoki (poł. III w. p.n.e.). Najstarsze inskrypcje pochodzą z VII wieku.
Spółgłoski
[edytuj | edytuj kod]Zwarte | Nosowe | Sonorne | Szczelinowe | |||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bezdźwięczne | Dźwięczne | |||||||||||||||||||||||
Nieprzydechowe | Przydechowe | Nieprzydechowe | Przydechowe | Bezdźwięczne | Dźwięczne | |||||||||||||||||||
Welarne | क | ka | kə | ख | kha | kʰə | ग | ga | ɡə | घ | gha | ɡʱə | ङ | ṅa | ŋə | ह | ha | ɦə hə | ||||||
Palatalne | च | ca | tʃə tsə |
छ | cha | tʃʰə tsʰə |
ज | ja | dʒə dzə |
झ | jha | dʒʱə dzʱə |
ञ | ña | ɲə | य | ya | jə | श | śa | ɕə ʃʲə |
|||
Retrofleksyjne | ट | ṭa | ʈə | ठ | ṭha | ʈʰə | ड | ḍa | ɖə | ढ | ḍha | ɖʱə | ण | ṇa | ɳə | र | ra | ɹə ɾə |
ष | ṣa | ʂə ʃə | |||
Dentalne | त | ta | t̪ə | थ | tha | t̪ʰə | द | da | d̪ə | ध | dha | d̪ʱə | न | na | nə | ल | la | lə | स | sa | sə | |||
Labialne | प | pa | pə | फ | pha | pʰə | ब | ba | bə | भ | bha | bʱə | म | ma | mə | व | va | ʋə wə |
Na końcu tabeli alfabetu umieszcza się dwie grupy innego charakteru, używane w sanskrycie wedyjskim, języku marathi i radżasthani.
Transliteracja | Wymowa (IPA) | ||||
---|---|---|---|---|---|
IAST | ITRANS | Sanskryt | Hindi | Marathi | |
ळ | ḷa | La | /ɭə/ | ||
क्ष | kṣa | kSha | /kʂə/ | /kʃə/ | |
ज्ञ | jña | jña | /dʒɲə/ | /ɡjə/ | /dnjə/ |
ITRANS | IPA | |
---|---|---|
क़ | qa | /qə/ |
ख़ | Ka | /xə/ |
ग़ | Ga | /ɢə/ |
ज़ | za | /zə/ |
फ़ | fa | /fə/ |
य़ | Ya | /ʒə/ |
ड़ | .Da | /ɽə/ |
ढ़ | .Dha | /ɽʱə/ |
Implozje sindhi podkreślone.
Implozyjne | ||
---|---|---|
Voiced | ||
Welarne | ग | /ɠə/ |
Palatalne | ज | /ʄə/ |
Alweolarne | ड | /ɗə/ |
Labialne | ब | /ɓə/ |
1. | Pionowy ukośnik | ग्ल | gla | न्त | nta | स्क | ska | श्व | śva | त्त | tta |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
2. | Znak diakrytyczny r | र्न | rna | न्र | nra | र्त | rta | त्र | tra | र्र | rra |
3. | Połączenia pod |
द्ग | dga | द्घ | dgha | द्द | dda | द्ध | ddha | द्न | dna |
द्ब | dba | द्भ | dbha | द्म | dma | द्य | dya | द्व | dva | ||
क्त | kta | ह्ण | hṇa | ह्म | hma | ह्य | hya | ह्र | hra | ||
4. | Podwójny ukośnik r | ट्र | ṭra | ठ्र | ṭhra | ड्र | ḍra | ढ्र | ḍhra | ङ्र | ṅra |
5. | Inne | क्ष | kṣa | क्ष्म | kṣma | ज्ञ | jña | न्त्व | ntva | न्त्र्य | ntrya |
grupa-ka | क्न | kna | ख्न | khna | ग्न | gna | घ्न | ghna | ||
grupa-ta | त्न | tna | थ्न | thna | द्न | dna | ध्न | dhna | न्न | nna |
grupa-pa | प्न | pna | फ्न | phna | ब्न | bna | भ्न | bhna | म्न | mna |
grupa-ya | — | र्न | rna | ल्न | lna | व्न | vna | |||
grupa-va | श्न | śna | ष्न | ṣna | स्न | sna | ह्न | hna |
Cyfry
[edytuj | edytuj kod]० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Gawroński: Podręcznik sanskrytu Kraków 1932, wznowienia Lublin 1978, 1985, Warszawa 2004: s. 2–5.
- Georg Bühler: Podręcznik sanskrytu Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1977 (Tytuł oryginału: Leitfaden für den elementarcursus des Sanskrit, Wien 1927. Przekład i opracowanie Bolesław Baranowski): s. 17–27.