Alfabet rosyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielkie litery alfabetu w kroju szeryfowym
Wersja pisana (pominięto wielką wersję znaku twardego i miękkiego)
Litery alfabetu rosyjskiego (cyrylicy)
Pismo proste Pismo pochyłe
(kursywa)
pismo odręczne nazwa dźwięk
А а
А ɑ
01-Russian alphabet-А а.svg
а
a
Б б
Б б
02-Russian alphabet-Б б.svg
be
b
В в
В в
03-Russian alphabet-В в.svg
we
w
Г г
Г г
04-Russian alphabet-Г г.svg
ge
g
Д д
Д д
05-Russian alphabet-Д д.svg
de
d
Е е
Е е
06-Russian alphabet-Е е.svg
je
je
Ё ё[1]
Ё ё
07-Russian alphabet-Ё ё.svg
jo
jo
Ж ж
Ж ж
08-Russian alphabet-Ж ж.svg
że
ż
З з
З з
09-Russian alphabet-З з.svg
ze
z
И и
И и
10-Russian alphabet-И и.svg
i
i
Й й
Й й
11-Russian alphabet-Й й.svg
i kratkoje
dawniej iwan kratkij
j
К к
К к
12-Russian alphabet-К к.svg
ka
k
Л л
Л л
13-Russian alphabet-Л л.svg
el
l, ł[2]
М м
М м
14-Russian alphabet-М м.svg
em
m
Н н
Н н
15-Russian alphabet-Н н.svg
en
n
О о
О о
16-Russian alphabet-О о.svg
o
o
П п
П n
17-Russian alphabet-П п.svg
pe
p
Р р
Р р
18-Russian alphabet-Р р.svg
er
r
С с
С с
19-Russian alphabet-С с.svg
es
s
Т т
Т т
20-Russian alphabet-Т т.svg
te
t
У у
У у
21-Russian alphabet-У у.svg
u
u
Ф ф
Ф ф
22-Russian alphabet-Ф ф.svg
ef
f
Х х
Х х
23-Russian alphabet-Х х.svg
cha
ch
Ц ц
Ц ц
24-Russian alphabet-Ц ц.svg
ce
c
Ч ч
Ч ч
25-Russian alphabet-Ч ч.svg
cze
cz[3]
Ш ш
Ш ш
26-Russian alphabet-Ш ш.svg
sza
sz
Щ щ
Щ щ
27-Russian alphabet-Щ щ.svg
szcza
szcz[4]
Ъ ъ
Ъ ъ
28-Russian alphabet-ъ.svg
twiordyj znak
twardy znak
Ы ы
Ы ы
29-Russian alphabet-ы.svg
y
y
Ь ь
Ь ь
30-Russian alphabet-ь.svg
miagkij
znak
znak
zmiękczający
Э э
Э э
31-Russian alphabet-Э э.svg
e lub
e oborotnoje
e
Ю ю
Ю ю
32-Russian alphabet-Ю ю.svg
ju
ju
Я я
Я я
33-Russian alphabet-Я я.svg
ja
ja

Litera ъ w latach 20. i 30. XX wieku zastępowana była apostrofem. Jako że maszyny do pisania oraz stosowane w drukarniach czcionki wyprodukowane w tym okresie nie zawierały litery ъ, to jeszcze w latach 1940–1970, mimo ponownego wprowadzenia do alfabetu litery ъ, bywała ona nadal zastępowana przez znak apostrofu lub (w maszynach do pisania) przez znak ". Obecnie z takim sposobem oddawania litery ъ można się nadal spotkać w rękopisach osób starszych. Czasami stosowanie apostrofu zamiast ъ jest ukrainizmem, jako że to właśnie w języku ukraińskim, w pozycjach, gdzie w języku rosyjskim stoi znak ъ, stosowany jest znak apostrofu.

Litery usunięte w latach 1917–1918[edytuj]

Do czasu reformy rosyjskiej ortografii w latach 1917–1918, a w publikacjach emigracyjnych jeszcze długo później, w języku rosyjskim oficjalnie funkcjonowały jeszcze 4 inne litery tj.:

  • Ѣѣ (jać – ros. ять) zastąpiona przez literę Е
  • Ѳѳ (fita – ros. фита) zastąpiona przez literę Ф
  • Іі (i diesiatiericznoje – ros. и десятеричное) zastąpiona przez literę И
  • Ѵѵ (iżyca – ros. ижица), już przed rewolucją używana do zapisu tylko jednego słowa (ros. мѵро tzn. krzyżmo), zastąpiona przez И

Także i obecnie litery te, choć rzadko, spotkać można niekiedy w rosyjskich tekstach. Dotyczy to zwłaszcza litery Ѣ, niegdyś powszechnej w rosyjskim piśmiennictwie, której usunięcie wzbudziło największe opory (pozostałe 3 usunięte z alfabetu litery używane były w niewielkiej ilości słów, głównie zapożyczeń; 'і' także w niektórych końcówkach, w pozycjach wzajemnie dopełniających się z użyciem 'и'). Użycie tego znaku ma nawiązywać do starych, przedrewolucyjnych tradycji, stąd litera ta pojawia się niekiedy np. w nazwach firm czy na znakach towarowych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. W większości publikacji kropki odróżniające literę jo od je nie są zaznaczane, ale regularnie stosuje się je w podręcznikach i książkach dla dzieci, encyklopediach (w tym w Wikipedii) oraz w tych przypadkach, kiedy litera "ё" jest potrzebna dla zapobiegania homonimii: все (wszyscy) – всё (wszystko) lub небо (niebo) – нёбо (podniebienie); litera "ё" jest też stosowana przy transkrybowaniu z języków obcych.
  2. Wymowa pośrednia pomiędzy polskim l a ł (tzw, ł tylnojęzykowe, kresowe lub sceniczne).
  3. Wymowa bardziej miękka niż w języku polskim, bliższa ć.
  4. Wymowa bliższa ś.