Alfabet rosyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielkie litery alfabetu w kroju szeryfowym
Wersja pisana (pominięto wielką wersję znaku twardego i miękkiego)
Litery alfabetu rosyjskiego (cyrylicy)
Pismo proste Pismo pochyłe
(kursywa)
pismo odręczne nazwa dźwięk
А а
А ɑ
01-Russian alphabet-А а.svg
а
a
Б б
Б б
02-Russian alphabet-Б б.svg
b
be
В в
В в
03-Russian alphabet-В в.svg
w
we
Г г
Г г
04-Russian alphabet-Г г.svg
g
ge
Д д
Д д
05-Russian alphabet-Д д.svg
d
de
Е е
Е е
06-Russian alphabet-Е е.svg
je
je
Ё ё[a]
Ё ё
07-Russian alphabet-Ё ё.svg
jo
jo
Ж ж
Ж ж
08-Russian alphabet-Ж ж.svg
ż
że
З з
З з
09-Russian alphabet-З з.svg
z
ze
И и
И и
10-Russian alphabet-И и.svg
i
i
Й й
Й й
11-Russian alphabet-Й й.svg
j
i kratkoje
dawniej iwan kratkij
К к
К к
12-Russian alphabet-К к.svg
k
k
Л л
Л л
13-Russian alphabet-Л л.svg
l, ł[b]
el
М м
М м
14-Russian alphabet-М м.svg
m
em
Н н
Н н
15-Russian alphabet-Н н.svg
n
en
О о
О о
16-Russian alphabet-О о.svg
o
o
П п
П n
17-Russian alphabet-П п.svg
p
pe
Р р
Р р
18-Russian alphabet-Р р.svg
r
er
С с
С с
19-Russian alphabet-С с.svg
s
es
Т т
Т т
20-Russian alphabet-Т т.svg
t
te
У у
У у
21-Russian alphabet-У у.svg
u
u
Ф ф
Ф ф
22-Russian alphabet-Ф ф.svg
f
ef
Х х
Х х
23-Russian alphabet-Х х.svg
ch
cha
Ц ц
Ц ц
24-Russian alphabet-Ц ц.svg
c
ce
Ч ч
Ч ч
25-Russian alphabet-Ч ч.svg
cz[c]
cze
Ш ш
Ш ш
26-Russian alphabet-Ш ш.svg
sz
sza
Щ щ
Щ щ
27-Russian alphabet-Щ щ.svg
szcz[d]
szcza
Ъ ъ
Ъ ъ
28-Russian alphabet-ъ.svg
twardy znak
twiordyj znak
Ы ы
Ы ы
29-Russian alphabet-ы.svg
y
y
Ь ь
Ь ь
30-Russian alphabet-ь.svg
miękki znak
miagkij
znak
Э э
Э э
31-Russian alphabet-Э э.svg
e
e lub
e oborotnoje
Ю ю
Ю ю
32-Russian alphabet-Ю ю.svg
ju
ju
Я я
Я я
33-Russian alphabet-Я я.svg
ja
ja

Litera ъ w latach 20. i 30. XX wieku zastępowana była apostrofem. Jako że maszyny do pisania oraz stosowane w drukarniach czcionki wyprodukowane w tym okresie nie zawierały litery ъ, to jeszcze w latach 1940–1970, mimo ponownego wprowadzenia do alfabetu litery ъ, bywała ona nadal zastępowana przez znak apostrofu lub (w maszynach do pisania) przez znak ". Obecnie z takim sposobem oddawania litery ъ można się nadal spotkać w rękopisach osób starszych. Czasami stosowanie apostrofu zamiast ъ jest ukrainizmem, jako że to właśnie w języku ukraińskim, w pozycjach, gdzie w języku rosyjskim stoi znak ъ, stosowany jest znak apostrofu.

Litery usunięte w latach 1917–1918[edytuj | edytuj kod]

Do czasu reformy rosyjskiej ortografii w latach 1917–1918, a w publikacjach emigracyjnych jeszcze długo później, w języku rosyjskim oficjalnie funkcjonowały jeszcze 4 inne litery tj.:

  • Ѣѣ (jać – ros. ять) zastąpiona przez literę Е
  • Ѳѳ (fita – ros. фита) zastąpiona przez literę Ф
  • Іі (i diesiatiericznoje – ros. и десятеричное) zastąpiona przez literę И
  • Ѵѵ (iżyca – ros. ижица), już przed rewolucją używana do zapisu tylko jednego słowa (ros. мѵро tzn. krzyżmo), zastąpiona przez И

Także i obecnie litery te, choć rzadko, spotkać można niekiedy w rosyjskich tekstach. Dotyczy to zwłaszcza litery Ѣ, niegdyś powszechnej w rosyjskim piśmiennictwie, której usunięcie wzbudziło największe opory (pozostałe 3 usunięte z alfabetu litery używane były w niewielkiej ilości słów, głównie zapożyczeń; 'і' także w niektórych końcówkach, w pozycjach wzajemnie dopełniających się z użyciem 'и'). Użycie tego znaku ma nawiązywać do starych, przedrewolucyjnych tradycji, stąd litera ta pojawia się niekiedy np. w nazwach firm czy na znakach towarowych.

Użycie litery ё[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie litery ё wymawianej jako /jo/ w języku rosyjskim używa się obowiązkowo w następujących przypadkach[1]:

  • w tekstach, gdzie konsekwentnie stawia się znaki akcentu;
  • w książkach przeznaczonych dla małych dzieci;
  • w tekstach dla uczniów i uczących się języka rosyjskiego jako obcego.

W każdej książce teksty można pisać, używając litery ё, jeśli taka jest wola autora czy redaktora. Często jednak litery tej używa się tylko wyrywkowo. Zaleca się jej używać w przypadku[1]:

  • kiedy pozwala to uniknąć dwuznaczności (np. всё → wszystko, все → wszyscy; нёбо → podniebienie, небо → niebo; узнаём → poznamy, узнаем → poznajemy)
  • kiedy ma się do czynienia ze słowem rzadko występującym lub powszechnie źle wymawianym, dla ukazania jego prawidłowej wymowy (np. флёр → welur, щёлочка → szczelinka, сёрфинг → surfing, новорождённый → noworodek)
  • w niektórych nazwach własnych gdzie rozróżnienie е i ё dla zwykłych czytelników nie jest intuicyjnie oczywiste (np. Дежнёв → Dieżniow, Олёкма → Olokma).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W większości publikacji kropki odróżniające literę jo od je nie są zaznaczane, ale regularnie stosuje się je w podręcznikach i książkach dla dzieci, encyklopediach (w tym w Wikipedii) oraz w tych przypadkach, kiedy litera "ё" jest potrzebna dla zapobiegania homonimii: все (wszyscy) – всё (wszystko) lub небо (niebo) – нёбо (podniebienie); litera "ё" jest też stosowana przy transkrybowaniu z języków obcych.
  2. Wymowa pośrednia pomiędzy polskim l a ł (tzw, ł tylnojęzykowe, kresowe lub sceniczne).
  3. Wymowa bardziej miękka niż w języku polskim, bliższa ć.
  4. Wymowa bliższa ś.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Валгина Н. С, Еськова Н. А., Иванова О. Е., Кузьмина С. М., Лопатин В. В., Чельцова Л. К.: Правила Русской Орфографии и Пунктуации. Moskwa: Эксмо, 2007, s. 20–21. ISBN 978-5-699-18553-5.