Jerzy Świrski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Świrski
Ilustracja
wiceadmirał wiceadmirał
Data i miejsce urodzenia 5 kwietnia 1882
Kalisz
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1959
Londyn
Przebieg służby
Siły zbrojne Marynarka Wojenna II RP; Polska Marynarka Wojenna
Jednostki dowódca MW Marynarka Wojenna
dowódca Obrony Wybrzeża Morskiego Flota i Obszar Nadmorski
Stanowiska szef Kierownictwa Marynarki Wojennej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Krzyża Wolności (Finlandia) Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Miecza (Szwecja) Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Ordre du Merite maritime Commandeur ribbon.svg Order Trzech Gwiazd II klasy (Łotwa) Medal Zwycięstwa
Wiceadmirał Świrski z załogą ORP "Piorun" po walce z pancernikiem "Bismarck".
Tablica pamięci wiceadmirała Jerzego Świrskiego na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni-Oksywiu.

Jerzy Włodzimierz Świrski (ur. 5 kwietnia 1882 w Kaliszu, zm. 12 czerwca 1959 w Londynie) – oficer Floty Imperium Rosyjskiego, kontradmirał Marynarki Wojennej II RP, szef Kierownictwa Marynarki Wojennej (1925-1947), wiceadmirał Marynarki Wojennej Polskich Sił Zbrojnych.

Młodość[edytuj]

Urodził się 5 kwietnia 1882 w Kaliszu (zabór rosyjski) w rodzinie oficera Armii Imperium Rosyjskiego. Ukończył Korpus Kadetów w Moskwie. W latach 1889-1902 uczył się w Morskim Korpusie w Petersburgu Był również absolwentem kursu dla oficerów nawigatorów. W 1902 otrzymał promocję oficerską i jako miczman zasilił carską Marynarkę Wojenną. Początkowo był oficerem wachtowym i młodszym oficerem nawigacyjnym krążownika "Askold". Służył następnie we Flocie Czarnomorskiej, od roku 1905 jako oficer wachtowy pancernika "Rostisław", stawiacza min "Dunaj" i kanonierki "Doniec". Następnie pływał jako oficer minowy i oficer nawigacyjny na stawiaczu min "Dunaj" oraz oficer nawigacyjny na krążowniku "Pamiat' Merkurija". W 1908 roku na krótko został kierownikiem wyszkolenia stawiacza min "Kronsztadt". W latach 1909-1911 był oficerem nawigacyjnym na krążowniku "Pamiat' Merkurija" (po raz drugi) i pancerniku „Jewstafij”. Potem służył jako oficer nawigacyjny Dywizjonu Torpedowców i dowódca torpedowca "Striemitielnyj". W 1912 roku został flagowym oficerem nawigacyjnym Brygady Pancerników. Od 1914 był członkiem komisji ds. szkolnych we Flocie Czarnomorskiej.

Podczas I wojny światowej zajmował stanowisko oficera nawigacyjnego Floty Czarnomorskiej, gdzie w 1917 awansował do stopnia kapitana I rangi (komandora). W roku 1918 został szefem Sztabu Morskiego i ministrem Spraw Morskich Ukraińskiej Republiki Ludowej. W tym samym roku otrzymał awans na kontradmirała Hetmanatu.

Jeszcze przed końcem wojny, w grudniu 1917 roku, nawiązał pierwsze kontakty z polskimi organizacjami, był aktywnym członkiem Domu Polskiego w Sewastopolu[1]. Po upadku URL powrócił do Polski. Początkowo był dyrektorem Ligi Odrodzenia Marynarki Polskiej, a następnie wyjechał do Francji, gdzie udzielał się w Komitecie Narodowym Polskim.

W Polsce niepodległej[edytuj]

20 maja 1919 roku został przyjęty do Wojska Polskiego i przydzielony z dniem 14 kwietnia 1919 roku do Departamentu dla Spraw Morskich w Warszawie na stanowisko szefa Sekcji Organizacyjnej[2]. 10 lipca 1920 roku został zastępcą szefa Departamentu dla Spraw Morskich w Warszawie. W okresie od 6 sierpnia do 5 września 1920 roku pełnił obowiązki szefa departamentu. Od września 1920 roku był dowódcą Wybrzeża Morskiego w Pucku[3]. 30 stycznia 1921 roku został zatwierdzony w stopniu pułkownika marynarki z dniem 1 kwietnia 1920 roku i 5. lokatą w Korpusie Morskim[4]. 15 lutego 1921 roku stopień pułkownika marynarki został mu zmieniony na stopień komandora. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu komandora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 4. lokatą w Korpusie Morskim[5][6]24 listopada 1922 roku Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz zatwierdził go z dniem 1 stycznia 1922 roku na stanowisku dowódcy Floty i komodora z siedzibą w Pucku[7]. 8 sierpnia 1924 roku przeniósł się wraz z Dowództwem Floty do Gdyni-Grabówka.

19 maja 1925 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zwolnił go ze stanowiska dowódcy Floty i mianował szefem Kierownictwa Marynarki Wojennej w Warszawie[8]. W 1931 roku awansowany został na stopień kontradmirała. W imieniu Skarbu Państwa podpisywał umowy na budowę niszczycieli, okrętów podwodnych i stawiacza min ORP "Gryf".

II wojna światowa[edytuj]

Podczas II wojny światowej ewakuował się wraz z Ministerstwem Spraw Wojskowych do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii. W 1939 podpisywał wraz z Wodzem Naczelnym, generałem broni Władysławem Sikorskim i ambasadorem Edwardem Raczyńskim umowę polsko-brytyjską. Generał Sikorski powierzył mu dalsze pełnienie funkcji szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej.

W 1941, wkrótce po awansie na wiceadmirała, popadł w konflikt z generałem Sikorskim, który postanowił go odwołać. W konsekwencji posadę stracił także zastępca wiceadmirała Świrskiego komandor Karol Korytowski. Powodem tych dymisji był sposób prowadzenia polityki kadrowej i uposażeniowej w Marynarce Wojennej, a przede wszystkim dążenie admirała do większej samodzielności. Pretekstem stała się samobójcza śmierć dowódcy ORP "Wilk" i grupy okrętów podwodnych, komandora podporucznika Bogusława Krawczyka, który nie mógł pogodzić się z polityką kadrową admirała.

Na miejsce wiceadmirała Świrskiego powołano komandora Tadeusza Morgensterna-Podjazda, ale ostatecznie objął on funkcję zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. Wiceadmirał Świrski pozostał na stanowisku, gdyż Admiralicja brytyjska nie widziała nikogo, kto mógłby go zastąpić. Lojalność wobec sojuszników przyniosła mu Order Łaźni[9]. W październiku 1942 roku Morgenstern odszedł na własną prośbę, a na jego stanowisko powrócił Korytowski[10].

Po śmierci generała Sikorskiego adm. Świrski odzyskał dawną pozycję.

Na obczyźnie[edytuj]

Po wojnie admirał Świrski nie powrócił do Polski i pozostał na emigracji. Był wybitnym dowódcą i politykiem. Wpisał się w historię Polski nie tylko jako doskonały oficer, dowódca i wychowawca marynarskich pokoleń, ale także jako twórca trzech znaczących planów rozwoju Polskiej Marynarki Wojennej: Głównych wytycznych dla sanacji Marynarki Wojennej (1925 r.), koncepcji funkcjonowania PMW w oparciu o bazy brytyjskie (1939 r.) oraz Rozwoju Marynarki Wojennej po wojnie (1943 r.)[11]. Zmarł w Londynie 12 czerwca 1959. Został pochowany na Cmentarzu Brompton w Londynie.

W roku 1983 w kościele św. Michała Archanioła na Oksywiu w Gdyni poświęcono tablicę jego pamięci. W osiemdziesiątą rocznicę utworzenia Marynarki Wojennej odsłonięto podobną tablicę na oksywskim cmentarzu[12].

Awanse[edytuj]

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. M. Graczyk, s.37.
  2. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 63 z 7 czerwca 1919 roku, poz. 2006.
  3. M. Graczyk, s.54.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 19 lutego 1921 roku, poz. 188.
  5. Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 1437, 1443.
  6. M. Graczyk, s.46.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 51 z 3 grudnia 1922 roku, s. 887.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 58 z 29 maja 1925 roku, s. 289.
  9. M. Graczyk, s.245.
  10. M. Graczyk, s.247.
  11. D. Nawrot, s.203.
  12. M. Sokołowska, W. Kwiatkowska, s.97.
  13. 28 czerwca 1957 „za wybitne zasługi przy organizacji Polskiej Marynarki Wojennej” Dz.U.R.P. z 1957 r. Nr 6. s. 50.
  14. a b c d e f g h Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 743.
  15. a b c d e f g h i j k Wiceadmirał Jerzy Włodzimierz Świrski. W: Postacie historyczne w marynarce wojennej RP [on-line]. mw.mil.pl. [dostęp 2016-11-01].
  16. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 30.
  17. Dziennik Personalny Spraw Wojskowych nr 16 z 12.04.1926
  18. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 380, Nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  19. Order Trzech Gwiazd na piersiach oficerów polskich. „Dziennik Białostocki”, s. 2, 19 listopada 1934. 
  20. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 76 z 22.07.1925

Bibliografia[edytuj]

  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych.
  • Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.
  • Marcin Graczyk: Admirał Świrski. Gdańsk: Finna Oficyna Wydawnicza, 2007. ISBN 978-83-89929-82-2.
  • Julian Czerwiński, Małgorzata Czerwińska, Maria Babnis, Alfons Jankowski, Jan Sawicki: Kadry Morskie Rzeczypospolitej: t.II, Polska Marynarka Wojenna. Gdynia: Wyższa Szkoła Morska, 1996. ISBN 83-86703-50-4.
  • Dariusz Nawrot: Polska Marynarka Wojenna w koncepcjach admirała Jerzego Świrskiego: Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej ROK LII NR 2 (185). Gdynia: 2011.
  • Bolesław Romanowski: Torpeda w celu!: Wspomnienia ze służby na okrętach podwodnych 1939-1945. Warszawa: 1973.
  • Małgorzata Sokołowska, Wiesława Kwiatkowska: Gdyńskie cmentarze: O twórcach miasta, portu i floty. Gdynia: Oficyna Verbi-Causa, 2003. ISBN 83-918526-2-8.