Edward Bernard Raczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Bernard Raczyński
Edward Raczynski.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 grudnia 1891
Zakopane
Data i miejsce śmierci 30 lipca 1993
Londyn
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Okres od 8 kwietnia 1979
do 8 kwietnia 1986
(Prezydent RP na uchodźstwie)
Poprzednik Stanisław Ostrowski
Następca Kazimierz Sabbat
Członek Rady Trzech
Okres od 8 sierpnia 1954
do 8 lipca 1972
Minister spraw zagranicznych
Okres od 22 sierpnia 1941 (do czerwca 1942 jako p.o.)
do 18 lipca 1943
Poprzednik August Zaleski
Następca Tadeusz Romer
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Piusa IX Krzyż Wielki Orderu Danebroga (Dania) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Order of the Star (Kingdom of Afghanistan).gif
Kamień pamiątkowy przed Pałacem Ursynowskim
Sarkofag Edwarda Raczyńskiego w kaplicy w Rogalinie

Edward Bernard Raczyński (ur. 19 grudnia 1891 w Zakopanem, zm. 30 lipca 1993 w Londynie) – polski dyplomata, polityk i pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979–1986.

Był zarówno najstarszym (złożył urząd w wieku 95 lat), jak i najdłużej żyjącym prezydentem RP (zmarł w wieku 101 lat i 7 miesięcy).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Hrabia, pochodził ze znanego wielkopolskiego rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Jego ojcem był Edward Aleksander Raczyński, a matką Róża z Potockich 1 voto Władysławowa Krasińska. Był bratem Rogera Adama Raczyńskiego oraz przyrodnim bratem Karola Rogera Raczyńskiego oraz Adama Krasińskiego, IV ordynata na Opinogórze.

Lata szkolne spędził w Krakowie, gdzie mieszkał w rezydencji „pod Baranami” w domu babci, Adamowej Potockiej. Po jej śmierci wraz z rodziną przeprowadził się na ulicę Szpitalną nieopodal teatru. Początkowe lata edukacji odbywał wraz z bratem Rogerem w domu, co było powszechnie praktykowane w sferach ziemiańskich w Polsce. Następnie (od piątej klasy) uczęszczał do II LO im. króla Jana III Sobieskiego w Krakowie.

Odbył studia prawnicze w Lipsku, studiował również w londyńskiej Szkole Nauk Politycznych, doktorat z prawa uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Minister Spraw Zagranicznych[edytuj | edytuj kod]

W 1919 rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Przebywał na placówkach dyplomatycznych w Kopenhadze, Londynie (sekretarz legacyjny poselstwa RP) i Genewie. Od 1932 reprezentował Rzeczpospolitą jako stały delegat przy Lidze Narodów w Genewie (na tym stanowisku niespełna trzy lata). Przez dwie kadencje, od 1934 aż do cofnięcia uznania rządowi RP na uchodźstwie przez rząd brytyjski (5 lipca 1945), pełnił funkcję ambasadora RP w Londynie. W imieniu rządu polskiego podpisywał polsko-brytyjski układ sojuszniczy.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Nota Raczyńskiego.

W latach 1941–1943 był ministrem spraw zagranicznych. W oparciu o dokumenty przywiezione w postaci mikrofilmów do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzone jego świadectwem, Edward Raczyński przygotował i 10 grudnia 1942 przedstawił aliantom szczegółowy raport o holokauście[1][2], który został wystosowany jako oficjalna nota Rządu RP na uchodźstwie skierowana do do rządów krajów będących sygnatariuszami Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Nota Raczyńskiego była pierwszym na świecie oficjalnym raportem na temat holokaustu informującym o nim światową opinię publiczną. Raczyński osobiście redagował również oświadczenie rządu po odkryciu w 1943 grobów w Katyniu oraz wysłał prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o wyjaśnienie zbrodni.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Rada Trzech[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie był organizatorem oraz członkiem (wspólnie z Władysławem Andersem i Tomaszem Arciszewskim) Rady Trzech. Powstała ona w 1954 na skutek opozycji wobec Augusta Zaleskiego, który nie chciał ustąpić z funkcji prezydenta. Jej skład zmieniał się sześciokrotnie, jednak stałym jej członkiem był Edward Raczyński.

Działalność po prezydenturze[edytuj | edytuj kod]

Po upływie 7-letniej kadencji prezydenckiej 1979–1986 ustąpił, zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią, jak jego poprzednik ze stanowiska głowy państwa.

Autor wspomnień W sojuszniczym Londynie (Londyn 1974) oraz książki Czas wielkich zmian. Rozmowy przeprowadzone przez Krzysztofa Muszkowskiego (ISBN 2-85316-064-5, Paryż 1990).

Założył pod koniec 1990 roku Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalinie, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym, której pozostawał faktycznym właścicielem, oraz przysługujące mu prawa do majątku ziemskiego otaczającego pałacu i parku rogalińskiego. W skład galerii weszło, m.in. przeszło 300 obrazów, rzeźby i różne przedmioty artystyczne. Pałac i park w Rogalin zostały we władaniu Muzeum Narodowego w Poznaniu. Do tej pory, Fundacja, wbrew woli Fundatora, nie mogła odzyskać na własność majątku rolnego, które dalej musi wydzierżawiać, by spełnić swój cel statutowy ochrony jednego z najpiękniejszych krajobrazów Wielkopolski.

Edward Raczyński został pochowany w Rogalinie.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[3].

10 listopada 1933 „za zasługi na polu pracy państwowej w dziale służby zagranicznej” został odznaczony przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4].

11 listopada 1937 „za wybitne zasługi w służbie państwowej” został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1937)[5].

Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP Edward Raczyński z dniem 8 kwietnia 1979 r. został kawalerem Orderu Orła Białego, kawalerem Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski i Wielkim Mistrzem obu tych orderów[6][7].

W 1991 został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[8].

18 grudnia 1990 uchwałą Rady Miasta Poznania otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Poznania[9].

Odznaczony także Krzyżami Wielkimi zagranicznych orderów: Imperium Brytyjskiego, Piusa IX[7],Danebroga, Gwiazdy i Korony Rumunii, Trzech Gwiazd, Gwiazdy Afganistanu i innymi[10].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Był trzykrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była poślubiona w Londynie w 1925 Lady Joyuse Markham (1902–1931).

Drugą żoną była poślubiona w 1932 w Rogalinie Cecylia Jaroszyńska (1906–1962), z którą doczekał się trzech córek:

  1. Wandy (ur. 1933) zamężnej z Ryszardem Dembińskim
  2. Viridianny (ur. 1935) zamężnej z Ksawerym hr. Reyem
  3. Katarzyny (ur. 1939)

W 1991 w Londynie poślubił Anielę Mieczysławską z domu Lilpopów (ur. 27 maja 1910 w Warszawie, zm. 14 października 1998 w Londynie), córkę znanego warszawskiego architekta Franciszka Lilpopa. Była ona wówczas już od 30 lat jego partnerką życiową. Ślub umożliwiła śmierć pierwszego męża Anieli Witolda Mieczysławskiego[11].

Ponieważ ani jego bratankowie, ani on nie zostawili męskich potomków, był ostatnim męskim przedstawicielem polskiej linii Raczyńskich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nota Edwarda Raczyńskiego do rządów narodów zjednoczonych z 10 grudnia 1942, The mass extermination of Jews in German occupied Poland, Note addressed to the Governments of the United Nations on December 10th 1942.
  2. Nota została następnie opublikowana na zlecenie MSZ w postaci broszury, na którą składały się dodatkowo fragmenty przemówienia Mikołajczyka wygłoszonego na specjalnym posiedzeniu RN 27 listopada i rezolucja wówczas przyjęta, tekst wspólnej deklaracji sojuszniczej z 17 grudnia oraz przemówienie Raczyńskiego po angielsku w BBC z tego samego dnia. Zob. E. Raczyński, W sojuszniczym Londynie, Polish Research Centre, Londyn, 1960, s. 156–158.
  3. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 36.
  4. M.P. z 1933 r. Nr 259, poz. 277
  5. M.P. z 1937 r. Nr 260, poz. 410
  6. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 55.
  7. 7,0 7,1 Peter Bander van Duren: Orders of knighthood and of merit. Londyn: Colin Smythe-Gerrards Cross, 1995, s. 384. ISBN 0861403800.
  8. Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1991-2005 – wykaz osób odznaczonych). [dostęp 2012-08-23].
  9. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania. [dostęp 2013-02-17].
  10. Maria Męclewska: Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Zamek Królewski w Warszawie 2008, s. 309. ISBN 978-83-7022-178-2
  11. Polka o niespożytej energii w: "Rzeczpospolita"

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudnia 1922 – 22 grudnia 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]