Operacja morawsko-ostrawska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Operacja morawsko-ostrawska
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Czas 10 marca - 5 maja 1945
Miejsce Morawy
Terytorium Pierwsza Republika Słowacka, Polska
Przyczyna ofensywa Armii Czerwonej
Wynik zwycięstwo aliantów
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Siły
3 korpusy z 2 Armii Pancernej - ok. 700 czołgów i dział
Straty
112 621 żołnierzy, w tym 23 964 zabitych i 88 657 rannych,
brak współrzędnych
Działania wojsk

Operacja morawsko-ostrawskaoperacja wojskowa przeprowadzona przez Armię Czerwoną przeciwko Wehrmachtowi podczas II wojny światowej.

Wojska 4 Frontu Ukraińskiego działania ofensywne rozpoczęły 12 stycznia 1945 r., kiedy jako pierwsza, na terenie Słowacji, rozpoczęła natarcie 18 Armia. Następnie, 15 stycznia, działania na terenie Polski z rejonu Jasła podjęła 38 Armia. Jako ostatnia, 18 stycznia 1945 roku, do operacji zachodniokarpackiej z okolic Preszowa na Słowacji przystąpiła 1 Armia Gwardii.

Niemiecka obrona pękła. 20 stycznia wojska radzieckie zajęły Nowy Sącz, 24 - Kalwaria Zebrzydowska, 25 - Andrychów, 27 - Wadowice. 29 stycznia dowódca frontu rozkazał zatrzymać ofensywę na rubieży rzeki Białej. Na lewym skrzydle jego wojsk powstała luka, ponieważ nacierająca w górskim terenie 1 Armii Gwardii pozostała około 80 km z tyłu.

Na początku 1945 r. ruszyła ofensywa radziecka. 15 stycznia w rejonie Jasła działania rozpoczął 4 Front Ukraiński. Przez Nowy Sącz i Wadowice dotarł on do okolic Pszczyny. Niemcy zdając sobie sprawę ze znaczenia strategicznego Zagłębia Ostrawskiego przystąpili do umacniania tego odcinka frontu. Zadaniem utrzymania Moraw została obciążona 1 Armia Pancerna pod dowództwem gen. Schoernera. Wprawdzie siły niemieckie były słabsze, ale mogły wykorzystać osłaniające Ostrawę żelbetowe umocnienia obronne, które powstały jeszcze w latach 30. Także dowództwo radzieckie dokonało przegrupowania swoich sił. Przed 38 Armią gen. płk. Kiryła Moskalenki postawiono zadanie zajęcia Strumienia, a następnie kontynuowania ofensywy na Bramę Morawską. Dalej wojska radziecko-czechosłowackie miały nacierać na Ołomuniec i Pragę. Plan przewidywał dotarcie do stolicy w ciągu 45 dni.

I fazie operacji[edytuj | edytuj kod]

Walki o Strumień trwały kilka dni i pochłonęły kilka tysięcy poległych żołnierzy po obu stronach. Straty radzieckie były tak duże, że 38 Armia przeszła do obrony. Front ustabilizował się na linii Pawłowice - Bąków - Brenna. Trwało to do połowy marca.

W tym czasie dowództwo radzieckie przygotowywało ponowne uderzenie na Ostrawę. Natarcie wznowiono 10 marca, lecz opór niemiecki i śnieżna pogoda hamowały impet radziecki. W ciągu tygodnia 38 Armia posunęła się o zaledwie kilka kilometrów. Tymczasem 60 Armia była już na przedpolach Raciborza. Dzięki temu Sowieci postanowili obejść umocnienia niemieckie przez Żory, Wodzisław i Tworków, i uderzyć na Ostrawę od północy.

II faza operacji[edytuj | edytuj kod]

24 marca wznowiono ofensywę. Do walki z Niemcami włączyły się 1 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna pod dowództwem płk. Vladimira Janko oraz 1 Mieszana Dywizja Lotnicza (wyposażona w samoloty Ła-5FN i Ił-2). W ciągu pierwszych dni nowego natarcia zdobyto Żory, Szeroką, Jastrzębie i Wodzisław. Do 31 marca brygada zniszczyła 14 czołgów niemieckich.

Dopiero 2 kwietnia oddziały radzieckie i czechosłowackie przekroczyły Odrę. Mimo to opór niemiecki narastał. Hitlerowcy ściągali nawet dodatkowe jednostki z głębi Protektoratu Czech i Moraw i Dolnego Śląska, byle utrzymać Bramę Morawską i Zagłębie Ostrawskie. Generał lejtnant Becker miał powiedzieć do swoich żołnierzy: "Ziemia morawsko-ostrawska to w chwili obecnej 35 proc. całego naszego przemysłu. Jeśli oddacie Morawską Ostrawę – oddacie Niemcy". Determinacja wojsk hitlerowskich nie wystarczyła jednak w konfrontacji z przeważającymi siłami radzieckimi. 22 kwietnia zdobyto Opawę, przy czym miasto zostało w dużej mierze zburzone. Kolejne, trzydniowe walki toczono o Hrabyně. W ciężkiej batalii o tę niewielką miejscowość zginęło 280 żołnierzy sowieckich. 30 kwietnia uderzono na Ostrawę. Walki toczono aż do wieczora. Największy opór stawiali Niemcy w dzielnicy Zábřeh. Poległo tu 177 żołnierzy radzieckich. Koncentryczne uderzenie na miasto zakończyło się jednak powodzeniem. Spokój mąciły tylko pojedyncze wystąpienia zbrojne faszystów ubranych po cywilnemu. Operacja ostrawska zakończyła się dopiero 5 maja, a więc na kilka dni przed kapitulacją III Rzeszy. W trakcie walk poległo 20 tys. żołnierzy radzieckich i 1 tys. czechosłowackich. Operację uznaje się za jedną z największych w ostatnim roku II wojny światowej.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Praca W. Kiełkowskiego, "Wyzwolenie Śląska Cieszyńskiego", Uniwersytet Śląski w Katowicach
  • t. X "Historii II wojny światowej" pod przewod. D.F. Ustinowa, wyd. oryg. Moskwa 1979
  • Bolesław Dolata, "Wyzwolenie Polski", Warszawa 1974
  • Piotr Hojka, "Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej", Wodzisław Śląski 2011
  • A. Greczko, "Przez Karpaty", Warszawa 1971
  • K. Moskalenko, "Uderzenie za uderzeniem", Warszawa 1974
  • L.M. Sandałow, "Po przełomie", wyd. ros. Moskwa 1983
  • A.I. Jeriemienko, "Lata odwetu. 1943-1945", II wydanie ros. Moskwa 1985
  • A. Pronin, "Prawda z okopów marszałka Jeriemienki" w: rosyjskim "Niezależnym Przeglądzie Wojskowym" z 28.04.2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]