Bardejów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bardejów
Rynek z ratuszem, w tle bazylika Świętego Idziego
Rynek z ratuszem, w tle bazylika Świętego Idziego
Herb
Herb Bardejowa
Państwo  Słowacja
Kraj Presovsky vlajka.svg preszowski
Burmistrz Boris Hanuščak
Powierzchnia 72,80 km²
Wysokość 277 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

33 569 [1]
461,1 os./km²
Nr kierunkowy 0 54
Tablice rejestracyjne BJ
Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa lokalizacyjna kraju preszowskiego
Bardejów
Bardejów
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Bardejów
Bardejów
Ziemia 49°17′42″N 21°16′33″E/49,295000 21,275833Na mapach: 49°17′42″N 21°16′33″E/49,295000 21,275833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Bardejov”. Zobacz też: Bardejov (stacja kolejowa).

Bardejów[1] (także: Bardiejów, Bardyjów, Bardiów; słow. Bardejov, niem. Bartfeld, węg. Bártfa, czes. Bardijov lub Bardějov, cyg. Bartwa) – miasto powiatowe w północno-wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Szarysz.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Bardejów leży na wysokości 277 m n.p.m. na północnych krańcach Pogórza Ondawskiego nad rzeką Topľa. Liczba mieszkańców miasta wynosi 33 247 osób [2002], powierzchnia miasta – 72,78 km². Do miasta włączono też kilka pobliskich miejscowości, tak więc obecnie miasto dzieli się na dzielnice:

  1. Bardejov
  2. Bardejovská Nová Ves
  3. Bardejovská Zábava
  4. Bardejów-Zdrój (Bardejovské Kúpele)
  5. Dlhá Lúka (włączona w 1971)
  6. Miháľov.

Przez Bardejów przebiega droga krajowa nr 77 ze Svidníka do Popradu, z którą łączy się droga lokalna 545 z Preszowa do przejścia granicznego Konieczna-Becherov. W Bardejowie znajduje się stacja kolejowa Bardejov, kończy się tu linia kolejowa z Preszowa. Kilka kilometrów od Bardejowa znajduje się uzdrowisko Bardejów-Zdrój i Muzeum Architektury Ludowej (skansen).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok ogólny na Rynek
Średniowieczne mury miejskie wraz z basztą
Synagoga Chewra Bikur Cholim (nieczynna)

Okolice miasta były zamieszkane już w neolicie. W XI w. istniała tu słowiańska osada, do I połowy XIII w. znajdowała się we władadniu Polski. U schyłku XII w. ze strony polskiej założony został tutaj klasztor cystersów. Później obszar ten został włączony do Królestwa Węgier. Pierwsza pisemna wzmianka o Bardejowie pochodzi z 1241. Na przełomie XIII i XIV w. osiedlili się w mieście niemieccy osadnicy ze Śląska. W XIV i XV w. Bardejów był ważnym ośrodkiem rzemiosła i handlu, zdobywając kolejne przywileje, m.in. prawo składu. Do rozkwitu miasta przyczyniło się jego położenie na szlaku handlowym z Półwyspu Bałkańskiego do Polski i na Ruś. Kupcy bardejowscy m.in. sprzedawali w Polsce wina tokajskie. W 1367 r. miasto zostało podniesione do rangi wolnego miasta królewskiego. W 1412 r. król Węgier Zygmunt Luksemburski zastawił Bardejów polskiemu szlachcicowi A. Balickiemu pod pożyczkę 13 000 złotych. Od XV w. Bardejów był członkiem związku pięciu miast wschodniej Słowacji – Pentapolitany.

Rozwoju miasta nie załamały liczne dotykające go konflikty zbrojne. Podczas wojny polsko-węgierskiej w 1402 r. Bardejów oblegały wojska polskie. W 1410 r. pod miastem miała miejsce bitwa, w której wojska polskie pokonały sprzymierzone z Krzyżakami oddziały króla Zygmunta Luksemburskiego pod dowództwem Ścibora ze Ściborzyc, które uprzednio najechały ziemię sądecką. W 1430 r. miasto napadli husyci. Później niszczyły je wojny węgiersko-habsburskie I wojny z Turkami.

Szczyt rozwoju Bardejowa przypadł na przełom XVI i XVII w. Z tego czasu pochodzi większość zabytkowych budowli. W mieście działała publiczna biblioteka, istniały dwie drukarnie, gimnazjum i teatr. Pod koniec XVII w. miasto zaczęło podupadać. W 1679 r. dotknęła je epidemia, w 1680 r. wielki pożar; podobne katastrofy powtarzały się przez cały XVIII w., gdy doszły do nich jeszcze toczące się w tych okolicach węgierskie powstania przeciw Habsburgom.

Od XVIII w. datuje się lecznicze wykorzystanie okolicznych źródeł mineralnych. Impulsem do ponownego rozwoju miasta było połączenie go linią kolejową z Preszowem w 1893 r. W 1910 r. miasto miało 6,6 tys. mieszkańców, z czego 2,6 tys. Słowaków, 2,2 tys. Węgrów i 1,6 tys. Niemców[potrzebne źródło]. I i II wojna światowa ominęły miasto. Po II wojnie światowej w mieście powstały liczne zakłady: przemysłu maszynowego, obuwniczego, skórzanego, meblarskiego i spożywczego. W latach 50. XX w. ruszyła odbudowa i renowacja starówki.

Zastój w rozwoju miasta w XVIII i w XIX w. pozwolił na zachowanie wielu zabytków, które przy intensywnej urbanizacji zapewne uległyby zniszczeniu. Z tego powodu w 1950 r. centrum Bardejowa ogłoszono rezerwatem miejskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W 2000 r. bardejowskie Stare Miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Najważniejszym zabytkiem miasta jest kościół (bazylika mniejsza) pw. św. Idziego (dom sv. Egidia) z XIV w., rozbudowany w połowie XV w., później wielokrotnie restaurowany. Z jego wieży roztacza się widok na zabytkowe centrum i okolice. Wewnątrz zachowało się jedenaście późnogotyckich ołtarzy skrzydłowych z lat 1460-1520, stojących w swych pierwotnych lokalizacjach, co jest ewenementem na skalę europejską.

Poza tym w Bardejowie znajdują się:

  • najlepiej zachowane na Słowacji mury obronne z XIV-XVI w. z dwiema bramami, basztami i barbakanem,
  • nietknięty późnogotycko-wczesnorenesansowy ratusz z 1505-1511, najstarszy renesansowy zabytek Słowacji; obecnie mieszczą się w nim Muzeum Szaryskie i Muzeum Historii Bardejova,
  • całość gotyckich (z wpływami renesansowymi) kamienic otaczających rynek,
  • kościół pw. Jana Chrzciciela z XV w., pierwotnie gotycki, w XVII w. przebudowany na renesansowy,
  • unikatowy na tych terenach zespół budynków gminy żydowskiej z XVIII w.: synagoga, szkoła, łaźnia, rzeźnia, budynek władz gminy i cmentarz,
  • fontanna z rzeźbą św. Floriana z 1774 r., upamiętniające wielki pożar z tego roku.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy