Muszyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Muszyna (ujednoznacznienie).
Muszyna
Herb Flaga
Herb Muszyny Flaga Muszyny
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Muszyna
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1209
Prawa miejskie 1356
Burmistrz Jan Golba
Powierzchnia 24,43[1] km²
Wysokość 450 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

5 123[2]
210 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 18
Kod pocztowy 33-370
Tablice rejestracyjne KNS
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Muszyna
Muszyna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Muszyna
Muszyna
Ziemia 49°21′30″N 20°54′00″E/49,358333 20,900000
TERC
(TERYT)
2121610114
Urząd miejski
Rynek 31
33-370 Muszyna
Strona internetowa

Muszynamiasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Muszyna. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego. Muszyna posiada status miejscowości uzdrowiskowej – znajdują się tu liczne odwierty i rozlewnie wód mineralnych.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Muszyna położona jest w dolinie rzeki Poprad i dwóch jej dopływów: potoków Szczawnik i Muszynka, na wysokości około 450 m n.p.m. Leży przy granicy ze Słowacją (ok. 5 km) oraz w odległości około 11 km od Krynicy-Zdroju. W okolicach miasta znajduje się Popradzki Park Krajobrazowy – jeden z największych w Polsce.

Rynek w Muszynie

Historia[edytuj | edytuj kod]

przed renowacją
przed renowacją

Powstanie i rozwój Muszyny związane są z pobliskim pograniczem oraz z przebiegającym wzdłuż doliny Popradu starym szlakiem handlowym zwanym "węgierskim". Pierwszą wzmiankę o tej osadzie spotykamy w akcie nadania z 1209 roku, w którym król węgierski Andrzej II zezwala na pobieranie cła nad rzeką Poprad koło Muszyny Proboszczowi Adolfowi ze spiskiej kapituły św. Marcina. W tym czasie osada należała do rodu Niegowickich herbu Półkozic.

Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków, jak i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo musci – "mchy", a być może jego odpowiednik w języku wołoskim (por. rum. muschi), dały nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Inne hipotezy wywodzą nazwę tej miejscowości od przydomka biskupa krakowskiego Jana Muskaty.

W 1288 miejscowość ta zostaje zapisana w testamencie przez Wysza scholastyka kapituły krakowskiej, biskupom krakowskim. W XIV w. król Władysław Łokietek na skutek zatargu z biskupem Muskatą przyłącza te ziemie do królewszczyzny. Przez następnych 80 lat władają nimi kolejni władcy Polski. Muszyna prawa miejskie otrzymała w 1356 dzięki Kazimierzowi Wielkiemu.

30 lipca 1391 król Władysław Jagiełło, chcąc sobie zjednać duchowieństwo darowuje powtórnie tzw. klucz muszyński (dwa miasta i 35 wsi) biskupstwu krakowskiemu. Od tej chwili ziemie te były traktowane jako samodzielne jednostki administracyjne z własną administracją, wojskiem (piechotą zwaną harnikami) i sądownictwem, dzięki czemu obszar ten nazywany był Państwem Muszyńskim. W imieniu biskupów rządy sprawowali starostowie, z których najbardziej znany był Stanisław Kępiński, przyjaciel Jana Kochanowskiego, który imię jego utrwalił po wsze czasy we fraszce "Do starosty muszyńskiego".

W XV w. na ziemiach tych daje się zauważyć nagły napływ Wołochów i Rusinów z Zakarpacia i Rumunii (tzw. kolonizacja wołoska). Ludność ta, z czasem nazwana Łemkami, osiedlana była na prawie wołoskim. Byli oni wyznania prawosławnego, czego widocznym śladem są zachowane cerkwie.

Aktywne formy wypoczynku w Muszynie
Baseny
Baseny
Kościół pw. św. Józefa w Muszynie
Wnętrze kościoła pw. św. Józefa w Muszynie

Aktywnie działali tu podczas powstania Konfederaci barscy. Po śmierci marszałka konfederatów Jakuba Bronickiego, 17 kwietnia 1769 w Muszynie wybrano Ignacego Potockiego – starostę kaniowskiego Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej. Po przejściu jego z marszałkostwa sanockiego na marszałka lwowskiego, na sejmiku w Sanoku 13 listopada 1769. Marszałkiem Konfederacji Ziemi Sanockiej wybrano Filipa Radzimińskiego – starostę dmitrowskiego (Akta grodzkie i ziemskie, T. 23, s. 598).

Muszyna wraz z kluczem pozostawała własnością biskupstwa krakowskiego do 1781, a po rozbiorach przeszła na rzecz skarbu austriackiego. Mimo, iż zaborcy pozostawili istniejące instytucje, z czasem miejscowość zaczęła podupadać. Do 1914 linia kolejowa oraz przejście graniczne Galicji i Królestwa Węgier.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność według spisów powszechnych[2][3][4][5][6].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 433 450 566 843
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[3]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 82 830 246 216

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zamek w Muszynie.
  • Podzamkowy zespół dworski XVIII/XIX w.: dwór starostów, zajazd z XIX w. (obecnie Muzeum Regionalne PTTK) Państwa Muszyńskiego, kordegarda
  • Barokowy kościół obronny pw. św. Józefa z XVII w. z rzeźbami gotyckimi
  • Kapliczki św. Jana Nepomucena i św. Floriana na Rynku z przełomu XVII/XIX w.
  • Cmentarz Żydowski
  • Zabytkowy zespół domów mieszczańskich z XIX/XX w. – ul. Kościelna

Uzdrowisko[edytuj | edytuj kod]

W latach 20. XX w. Muszyna, dzięki staraniom burmistrza Antoniego Jurczaka i dr Seweryna Mściwujewskiego, stała się uzdrowiskiem. W 1930 została przyjęta do Związku Uzdrowisk Polskich. W 1932 dokonano odwiertu dwóch pierwszych źródeł mineralnych Antoni (imię burmistrza Jurczaka) i Wanda (imię żony dr. Mściwujewskiego).

Wybuch wojny w 1939 i okupacja spowodowały całkowitą dewastację urządzeń uzdrowiskowych. Po okupacji wraz z ustaniem walk zaczęła następować normalizacja. W 1958 w Muszynie wznowiono działalność o charakterze uzdrowiskowym. W uzdrowisku tym leczy się choroby układu oddechowego i układu pokarmowego.

Głównym bogactwem zarówno Muszyny są właśnie zasoby leczniczych wód mineralnych. Zawierają one niezbędne człowiekowi biopierwiastki jak magnez, wapń, sód, potas, żelazo, selen czy lit. Muszyna spełnia warunki do prowadzenia leczenia uzdrowiskowego chorób układu oddechowego i przewodu pokarmowego.

Kultura i turystyka[edytuj | edytuj kod]

W mieście odbywają się następujące cykliczne imprezy:

  • "Festyn Nad Popradem"
  • "Noc Świętojańska nad Popradem"
  • "Święto Wód Mineralnych"
  • "Jesień Popradzka"

Uzdrowisko muszyńskie oferuje turystom możliwość pobytu w sanatoriach, zakładach przyrodoleczniczch, pensjonatach i licznych domach wypoczynkowych. Niewątpliwą atrakcją jest możliwość bezpłatnego korzystania z ogólnodostępnych pijalni wód mineralnych, jak również z sezonowych punktów czerpalnych wód mineralnych.Poza tymi atrakcjami w Muszynie znajduję się kompleks basenów oraz lodowisko w dzielnicy uzdrowiskowej "Zapopradzie" oddane zostały różnego typu spacerniki ławki przy nich oraz nowy plac zabaw

Nieomal w centrum miasta znajduje się rezerwat lipowy "Obrożyska" o powierzchni 100,38 ha, utworzony w 1957.

W 2008 Muszyna została połączona systemem 10 wyciągów narciarskich z ośrodkiem w Wierchomli Małej.

Szlaki turystyczne (piesze)[edytuj | edytuj kod]

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

  • "Turystyczna Pętla Muszyńska"

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Znane osoby pochodzące z Muszyny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Panorama Muszyny z góry Baszty
Panorama Muszyny z góry Baszty