Ciąża człowieka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ciąża kobiet)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ciąży u kobiet. Zobacz też: ciąża u ssaków innych niż ludzie.
Ciąża człowieka
Kobieta w ciąży
Kobieta w ciąży
ICD-10 Z.33
Ciąża stwierdzona przypadkowo
ICD-10 Z.34
Nadzór nad ciążą prawidłową
Z.34.0 Nadzór nad prawidłową pierwszą ciążą
Z.34.8 Nadzór nad inną, prawidłową ciążą
Z.34.9 Nadzór nad ciążą prawidłową, nie określoną
DiseasesDB 10545
MedlinePlus 002398
MeSH D011247

Ciąża, brzemienność – okres od zapłodnienia do porodu oraz całokształt zmian zachodzących w tym okresie w organizmie zapłodnionej kobiety.

U ludzi moment zapłodnienia uznawany jest za trudno uchwytny i dlatego za początek ciąży przyjmuje się pierwszy dzień ostatniej miesiączki. I tu wartość obliczeń może być problematyczna, gdyż nie każda kobieta dzień ten sobie notuje, dlatego dziś lepsze wyniki uzyskuje się na podstawie badań ultrasonograficznych płodu. Statystycznie rzecz ujmując ciąża człowieka trwa 281 dni ± 22. W tym okresie rodzi się 95% normalnie rozwiniętych dzieci[1]. Termin porodu najłatwiej obliczyć metodą Naegellego przy pomocy kalendarza: do daty pierwszego dnia ostatniej miesiączki dodajemy 7 dni (pierwsze dni niepłodne cyklu), jeśli średni cykl miesiączkowy był dłuższy niż 28 dni to należy jeszcze dodać liczbę dni ponad 28, dodajemy 1 rok i od otrzymanej daty należy cofnąć się o 3 miesiące.

Okres ciąży ze względu na stopień rozwoju dziecka dzieli się na zarodkowy i płodowy lub bardziej utylitarnie na trymestry, czyli okresy po 3 miesiące (w pierwszych 3 miesiącach ciąża często była niezauważana, a dawniej do 3. miesiąca była dopuszczalna aborcja, następne miesiące były łatwiejsze do utrzymania i diagnozowania). Niektórzy naukowcy okres ciąży liczą od momentu zagnieżdżenia zarodka w ściance macicy[2], co uzasadniają w ten sposób, że wcześniejsze etapy (od zapłodnienia) zachodzą samoistnie dzięki właściwościom samego cyklu miesiączkowego (brak jakichkolwiek specyficznych zmian), a ok. 50%[3]-70%[4] zapłodnionych komórek nie ulega zagnieżdżeniu (ginie w sposób niezauważalny).

Nawet po zagnieżdżeniu, na 1000 ciąż ok. 300 zakończy się przedwcześnie, resorpcją lub poronieniem samoistnym wskutek niezgodności immunologicznej, wad genetycznych i rozwojowych powodowanych przez różne czynniki np. zatrucie alkoholem lub nikotyną. Spośród tych 300 przypadków w pierwszym miesiącu zginie ok. 112 zarodków, w 2 miesiącu – 72, w trzecim – 43, w czwartym – 24 reszta w pozostałych miesiącach ciąży[5].

Przygotowanie do ciąży[edytuj | edytuj kod]

O zdrowie swoje i przyszłego potomstwa należy zadbać już na etapie planowania ciąży, a najpóźniej – w momencie, kiedy ciąża zostanie potwierdzona. Wówczas przyszła matka powinna[6]:

  • zgłosić się do ginekologa – zbada on ją, wykona badanie USG narządu rodnego i wykluczy obecność infekcji dróg rodnych,
  • zgłosić się do lekarza rodzinnego, który przeprowadzi badanie ogólne oraz zleci podstawowe badania laboratoryjne,
  • zgłosić się do dentysty – zęby ciężarnej są szczególnie narażone na rozwój próchnicy i stać się źródłem ogniska zakaźnego,
  • wykonać badania w kierunku zakażeń, stanowiących zagrożenie dla rozwijającego się płodu: toksoplazmozy, różyczki, zakażenia wirusem cytomegalii, HIV, zapalenia wątroby typu B, wirusem opryszczki, kiłą oraz ospą wietrzną,
  • zadbać o swoją dietę i kondycję fizyczną oraz relacje z partnerem.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Porównanie rozmiarów brzucha w 26 i 40 tygodniu ciąży.

Związane z ciążą objawy można podzielić na:

Objawy domyślne[edytuj | edytuj kod]

Objawy prawdopodobne[edytuj | edytuj kod]

  • zatrzymanie miesiączki
  • powiększenie macicy i rozpulchnienie
  • powiększenie piersi, wydzielanie siary
  • zasinienie pochwy i przedsionka pochwy
  • rozstępy na brzuchu
  • przyrost masy ciała
  • powiększenie obwodu brzucha

Objawy subiektywne[edytuj | edytuj kod]

Są wynikiem reakcji organizmu na produkowane hormony (gonadotropinę kosmówkową oraz progesteron)

Objawy obiektywne[edytuj | edytuj kod]

Linea nigra

Związane z obecnością jaja płodowego

Objawy pewne[edytuj | edytuj kod]

Do objawów pewnych, umożliwiających definitywne stwierdzenie obecności ciąży należą:

  • stwierdzenie ruchu płodu przez lekarza,
  • wysłuchanie tętna płodu przez lekarza,
  • wyczuwanie części płodu,
  • uwidocznienie płodu w badaniu USG.

Testy ciążowe[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Test ciążowy.
Przykład domowego testu ciążowego. Wynik pozytywny.

Ogólnodostępne testy ciążowe pozwalają na stwierdzenie z dużym prawdopodobieństwem istnienia ciąży. Opierają się one na oznaczaniu gonadotropiny kosmówkowej. Wynik ujemny nie wyklucza w 100% ciąży, natomiast wynik dodatni świadczy o aktywności trofoblastu, która poza ciążą może występować w przypadku zaśniadu groniastego.

Zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki jajowej w błonie śluzowej macicy wywołuje szereg zmian miejscowych i ogólnych w organizmie kobiety. Pojawiają się zasadnicze zmiany w wytwarzaniu hormonów. Łożysko wytwarza gonadotropiny, estrogeny, progesteron i kortykosterydy, przejmuje hormonalną kontrolę nad rozwojem płodu i zmianami ciążowymi w organizmie ciężarnej. Macica ulega średnio dwudziestokrotnemu rozrostowi. Układ włókien mięśniowych macicy ulega zmianie: przesuwają się one w kierunku dna, trzon macicy grubieje a dolna część, zwana cieśnią macicy, staje się coraz cieńsza i przekształca się w tzw. dolny odcinek. Następuje przekrwienie sromu i pochwy. Tkanki tej okolicy stają się bardziej rozciągliwe. Stawy miednicy ulegają rozluźnieniu. Gruczoły sutkowe powiększają się już w 2. miesiącu i zawierają siarę.

Równolegle z rozwojem płodu nasila się i zmienia jakościowo przemiana materii. Wzrasta ilość tłuszczów w krwi, następuje zatrzymanie sodu i wody w ustroju, wzrasta zapotrzebowanie na witaminy. Zwiększają się pojemność klatki piersiowej i wentylacja płuc, zwiększa się pojemność minutowa serca i szybkość krążenia krwi, objętość krwi krążącej, masa krwinek czerwonych i liczba krwinek białych. Schorzenia wątroby i nerek w czasie ciąży mogą ulec nasileniu.

Leki a ciąża[edytuj | edytuj kod]

Ciąża to okres w życiu kobiety, w którym powinna unikać, o ile to tylko możliwe, przyjmowania leków. Obowiązujące w Polsce przepisy nakazują dodanie do każdego sprzedawanego leku tzw. ulotki przylekowej, która musi zawierać dane o leku, o jego mechanizmie działania, wskazaniach, przeciwwskazaniach, działaniach niepożądanych, dawkowaniu. Bezpieczeństwo stosowania leków w ciąży określają tzw. kategorie bezpieczeństwa, jednak podawane są one najczęściej bez dodatkowych opisów. Poniżej opis kategorii bezpieczeństwa leków w ciąży:

Kategoria A – leki, które w badaniach na zwierzętach oraz w odpowiednio liczebnych i kontrolowanych obserwacjach u ludzi nie wykazały działania szkodliwego dla płodu, lek może być stosowany bez przeszkód w czasie ciąży.

Kategoria B – badania na zwierzętach nie wskazują na istnienie ryzyka dla płodu, ale nie przeprowadzono badań z grupą kontrolną u ludzi, lub badania na zwierzętach wykazały działanie niepożądane na płód, ale badania w grupie kobiet ciężarnych nie potwierdziły istnienia ryzyka dla płodu

Kategoria C – oznacza, że leki te w badaniach na zwierzętach wykazały szkodliwość dla płodu, bądź też takich badań nie wykonano oraz brak jest odpowiednio wiarygodnych danych z obserwacji stosowania tego leku u ludzi. Lek z tej grupy można zastosować w przebiegu ciąży jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza spodziewana korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu.

Kategoria D – to leki, o których wiadomo na podstawie wcześniejszych obserwacji, że wskazują na zagrożenie dla płodu. Stosowanie takiego leku podczas ciąży jest dopuszczone jedynie w sytuacji gdy jest to bezwzględnie konieczne ze względu na dobro matki, a podanie bezpieczniejszego alternatywnego leku jest niemożliwe lub przeciwwskazane.

Kategoria X – to grupa leków o których niewątpliwie wiadomo, że stanowią bezpośrednie zagrożenie dla płodu. Takie leki są bezwzględnie niedopuszczone do stosowania podczas ciąży.

Rozwój prenatalny w obrazowaniu ultrasonograficznym[edytuj | edytuj kod]

Przebieg ciąży (wg miesięcy).
Względne rozmiary w 1 miesiącu Względne rozmiary w 2 miesiącu Względne rozmiary w 3 miesiącu Względne rozmiary w 4 miesiącu Względne rozmiary w 5 miesiącu Względne rozmiary w 6 miesiącu Względne rozmiary w 7 miesiącu Względne rozmiary w 8 miesiącu Względne rozmiary w 9 miesiącu Przed porodem
1 m-c 2 m-c 3 m-c 4 m-c 5 m-c 6 m-c 7 m-c 8 m-c 9 m-c 9 m-c
przed porodem

Powikłania ciążowe i poporodowe[edytuj | edytuj kod]

Naturalny poród jest dla kobiety bardzo bolesny, co spowodowane jest stosunkowo dużą czaszką człowieka. Podstawową operacją położniczą podczas naturalnego porodu jest kontrolowane nacięcie krocza, bardzo korzystne zarówno dla płodu jak i matki. Zapobiega to m.in. przed pęknięciem tkanek wewnętrznych oraz uszkodzeniem mięśni przepony moczowo-płciowej i późniejszymi zaburzeniami statyki narządów płciowych, prawidłowo wykonane zapobiega pęknięciu zwieracza odbytu, dzięki czemu kobieta nie jest narażona na nietrzymanie stolca i przetoki kałowe[7].

Ciąża i poród w znacznym stopniu obciążają organizm kobiety, co wiąże się z prawdopodobieństwem wystąpienia wielu dolegliwości i powikłań, do których należą zwiększone ryzyko nadwagi i otyłości oraz cukrzycy i miażdżycy, niektórych rodzajów raka. Obniżenia nastroju doświadcza 80% matek, natomiast choroby/zaburzenia psychiczne takie, jak depresja, psychoza, demencja, tokofobia, zabójstwo noworodka doświadcza do 25% rodzących kobiet[potrzebne źródło].

Śmiertelność[edytuj | edytuj kod]

Ryzyko zgonu matki z powodu ciąży koreluje z jej wiekiem. Kobieta zachodząca w ciążę w wieku 15 lat jest 5 razy bardziej narażona na zgon w jej wyniku, niż kobieta w wieku 20 lat. Ciąża i jej powikłania są główną przyczyną śmierci nastolatek (15-19 rok życia) na świecie[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło ciąża w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii klinicznej pod redakcją Z. Traczyka i A. Trzebskiego, PZWL Warszawa 1980
  2. Seksuologia biologiczna pod red. Kazimierza Imielińskiego, Warszawa 1980
  3. Rozród ssaków t. 5, Sztuczna kontrola rozrodu pod redakcją K. Tarkowskiego, Warszawa 1979
  4. Czy to bezpłodność? - Pytania i odpowiedzi | abcantykoncepcja.pl
  5. Antropologia pod redakcją A. Malinowskiego i J. Strzałko, Warszawa-Poznań 1985
  6. Zdrowa ciąża – przygotowania do ciąży
  7. Grzegorz Bręborowicz: Położnictwo i ginekologia. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, s. 401-402. ISBN 978-83-200-3540-7.
  8. Early marriage strips children, especially girls, of their childhood