SKOT

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
SKOT-2AP
SKOT-2AP, Lubuskie Muzeum Wojskowe
SKOT-2AP, Lubuskie Muzeum Wojskowe
Dane podstawowe
Państwo  Polska
 Czechosłowacja
Producent Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja kołowa 8x8
Załoga 2+10 (wersja 2A i 2AP)
Historia
Produkcja 1963 - 1971
Dane techniczne
Silnik Silnik wysokoprężny, 4-suwowy, widlasty, 8-cylindrowy Tatra T-928-14, pojemność - 11 762 cm³, stopień sprężania 16,5, moc - 132,4 kW (180 KM) przy 2000 obr./min., chłodzony powietrzem
Transmisja mechaniczna z półautomatyczną, preselekcyjną skrzynią biegów
Poj. zb. paliwa 350
Pancerz Spawany z płyt walcowanych
Długość 744 cm
Szerokość 255 cm
Wysokość 283 cm
Prześwit 40 cm
Masa 12,9 t
Osiągi
Prędkość na szosie - 95 km/h
na wodzie - 8-9 km/h
Zasięg 650-740 km
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) Pływa
Dane operacyjne
Uzbrojenie
wersja 2AP - 1 wkm 14,5 mm KPWT sprzężony z 7,62 mm km PKT, kąty ostrzału w poziomie 360°, w pionie -4° +89,5°
Wyposażenie
Falochron, ogrzewanie, filtrowentylacja, odśrodkowa pompa wodna
Użytkownicy
World operaotrs of the SKOT.png
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
SKOT S-260 Inz Wojska Polskiego holujący przyczepę z ładunkami wydłużonymi

SKOT (Střední Kolový Obrněný Transportér - Średni Kołowy Opancerzony Transporter) – kołowy, czteroosiowy transporter opancerzony

Historia konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Pojazd został opracowany w Czechosłowacji pod koniec lat 50. XX w. Do jego budowy wykorzystano podzespoły samochodu ciężarowego Tatra T-138 oraz prototypowego terenowego samochodu ciężarowego S-360 będącego następcą znanej ciężarówki Praga V3S. W 1961 zbudowano kilka prototypów oznaczonych jako Praga S-260. W tym okresie transporterem zainteresowała się Polska, czego rezultatem było porozumienie o jego wspólnej produkcji.

Wprowadzony w 1963 roku na uzbrojenie Wojska Polskiego (jako SKOT) i armii czechosłowackiej (jako OT-64), pod tym drugim oznaczeniem znany na świecie, ponadto eksportowany do kilku krajów, głównie arabskich.

SKOT ze względu na wysokie właściwości trakcyjne i możliwości bojowe zaliczany był do najlepszych transporterów opancerzonych na świecie. Nowoczesny układ napędowy z planetarną półautomatyczną skrzynią biegów systemu Wilson (z wstępnym wybieraniem biegów), niezależne zawieszenie kół oraz centralny układ pompowania zapewniały mu dużą manewrowość w terenie. Wodoszczelny kadłub oraz śruby do napędu w wodzie umożliwiały pokonywanie przeszkód wodnych bezpośrednio z marszu. Opancerzenie chroniło załogę przed pociskami broni strzeleckiej oraz odłamkami granatów i pocisków artyleryjskich. Transporter posiadał wyposażenie zapewniające ochronę załogi przed bronią masowego rażenia (pył radioaktywny, skażenia chemiczne i biologiczne).

Uzbrojone wersje transportera SKOT-2A (OT-64-2A) i 2AP pozwoliły na wykorzystanie go do bezpośredniego wsparcia piechoty na polu walki oraz współdziałania z czołgami w różnych rodzajach działań bojowych. W rezultacie wóz ten stał się obok czołgów podstawowym środkiem walki polskich i czechosłowackich wojsk zmechanizowanych. Opracowanie na bazie SKOT-a wersji specjalnych, jak wozy: inżynieryjne, artyleryjskie, łączności, techniczne i medyczne zapewniły wysoki poziom standaryzacji sprzętu pancernego ułatwiając jego zabezpieczenie logistyczne.

Na początku lat 90. XX w. SKOT-y stopniowo wycofywano z Wojska Polskiego. Wobec małych nakładów na wyposażeniu Wojska Polskiego jest obecnie (2010 r.) ok. 300-400 transporterów SKOT, m.in. w wersjach R-2AM/AMT (dowodzenia pododdziałem artylerii) i R-3M (dowodzenia) oraz inżynieryjnej.

Modernizacją transportera SKOT jest KTO Ryś przygotowany przez Wojskowe Zakłady Mechaniczne nr 5 z Poznania.

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Produkcja seryjna transportera rozpoczęta została w FSC w Lublinie 12 października 1963 roku w dwudziestą rocznicę Bitwy pod Lenino[1]. Polski zakład pełnił rolę montowni. Z Czechosłowacji importowane były podzespoły układu napędowego i przeniesienia mocy (Zakłady Tatra). W Polsce produkowano pancerne kadłuby i wieże (Huta w Ostrowcu Świętokrzyskim i Huta Częstochowa), elementy układu zawieszenia (Huta Stalowa Wola) i uzbrojenie pokładowe (Zakłady Mechaniczne w Tarnowie). Produkcję zakończono 22 lipca 1971 roku[1]. Łącznie wyprodukowano 4,5 tys. egzemplarzy, z czego 2,5 tys. dla Wojska Polskiego i 2 tys. dla armii czechosłowackiej. W późniejszym okresie, po wprowadzeniu na uzbrojenie bojowych wozów piechoty BMP-1, transportery SKOT eksportowano do innych krajów.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Wersje polskie[edytuj | edytuj kod]

  • SKOT - wersja bazowa pozbawiona uzbrojenia
    • SKOT S-260 Art (artyleryjski) - ciągnik i pojazd do transportu moździerzy lub ciężkich granatników ppanc SPG-9 i ppk Malutka
    • SKOT S-260 Inż (inżynieryjny) - pojazd przystosowany do mechanicznego ustawiania pól minowych lub jako wóz torujący z wyrzutnią ładunków wybuchowych ŁWD przewożonych w specjalnej przyczepie
    • SKOT-WPT - wóz pogotowia technicznego
  • SKOT-1A - wersja z nadbudówką nad przedziałem desantowym
    • SKOT R-2AM - wóz dowodzenia ogniem dla artylerii
    • SKOT R-3 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3A - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3M - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-3Z - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-4 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-6 - wóz łączności i dowodzenia
  • SKOT-2 - wersja z zamontowanym km 7,62 mm lub wkm 12,7 mm
  • SKOT-2A - z wieżyczką z BRDM-2, nazywany w Czechach OT-64-2A.
    • SKOT-2AM - uzbrojony dodatkowo w ppk 9M14 Malutka na bokach wieży[potrzebne źródło]
    • SKOT R-2 - wóz łączności i dowodzenia
    • SKOT R-2A - wóz łączności i dowodzenia
  • SKOT-2AP - wersja z tzw. wieżą przeciwlotniczą opracowaną w WAT uzbrojoną w wkm 14,5 mm i km 7,62 mm
  • KTO WR-02 „Ryś” (kołowy transporter opancerzony) - zmodyfikowany SKOT z silnikiem IVECO Cursor 8

Wersje czechosłowackie[edytuj | edytuj kod]

  • OT-64A - wersja podstawowa (odpowiednik SKOT bazowego)
  • OT-64-2A - z wieżą z BRDM-2 (odpowiednik SKOT-2A)
  • OT-64R-2 - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-3 - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-3MT - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64R-4MT - wóz łączności i dowodzenia
  • OT-64UMU - samobieżny układacz min
  • OT-64 Zdrav - wóz sanitarny
  • DTP-64 - wóz zabezpieczenia technicznego (odpowiednik SKOT-WPT)
  • OT-93 - pojazd eksportowy uzbrojony w km 7,62 mm i granatnik T-21 Tarasnica

Charakterystyka techniczna transportera opancerzonego SKOT 2AP[edytuj | edytuj kod]

Kadłub i wieża - wykonane ze stalowych płyt o zróżnicowanej grubości. Przednie płyty pancerne kadłuba miały grubość: górna - 8 mm, dolna - 12 mm. Płyty boczne - 9 mm, przy zbiornikach paliwa - 10 mm. Płyta tylna - 8 mm, strop kadłuba - 6 mm. Wieża tzw. przeciwlotnicza w kształcie stożka, umożliwiała podniesienie broni pokładowej pod kątem 87°. Kadłub transportera podzielono na cztery przedziały: kierowania, napędowy, bojowy i desantowy (dwa ostatnie są ze sobą połączone). Przedział napędowy znajdował się w środkowej części kadłuba. Był on oddzielony od przedziałów kierowania i bojowego ścianami grodzącymi z otworami zamykanymi pokrywami i drzwiami. W przedziale tym rozmieszczono silnik z układami zasilania, smarowania i chłodzenia. Za przedziałem napędowym znajdował się przedział bojowy obejmujący środkowa część kadłuba i wnętrze wieży. Pod podłoga przedziału bojowego umieszczono pomieszczenie zespołów układu przeniesienia mocy. Tylna część pojazdu zajmował przedział desantowy z miejscami dla 10 żołnierzy. W burtach kadłuba, drzwiach tylnych i pokrywach włazu przedziału desantowego rozmieszczone były otwory strzeleckie dla żołnierzy (4 w kadłubie, 2 w drzwiach i 4 w pokrywach włazów).

Napęd i układ przeniesienia mocy - jednostkę napędowa stanowił ośmiocylindrowy silnik o typu TATRA T-928-14. pojemności 11.762 cm3 . Maksymalna moc silnika przy 2000 obr./min. wynosiła 132,5 kW (180 KM). Chłodzenie silnika powietrzne, wymuszone za pomoc dmuchawy. Pojemność zbiorników paliwa: w pierwszych seriach - 180 l w zbiorniku metalowym + 100 l w kanistrach; w późniejszych seriach - 330 l w zbiorniku gumowym. Zużycie paliwa podczas jazdy po szosie - 50 l/100 km, w terenie - 65 l/100 km. Układ przeniesienia mocy - mechaniczny, składający się z: przekładni pośredniej, sprzęgła, planetarnej skrzyni biegów, skrzyni rozdzielczej, przekładni międzymostowych, przekładni głównych mostów oraz wałów napędowych. Skrzynia biegów półautomatyczna, systemu Wilson z wstępnym wyborem biegów (preselekcja) o 5 przełożeniach do przodu i 1 do tyłu, sterowana pneumatycznie.

Układ jezdny - zawieszenie kół niezależne. Do tłumienia drgań zastosowano 10 amortyzatorów, po 2 w zawieszeniu pierwszej pary kół i po 1 w pozostałych. Ogumienie o wymiarach 13,00 - 18" z regulowanym ciśnieniem powietrza w każdym kole. Układ kierowniczy wspomagany hydraulicznie. Główny układ hamulcowy typu bębnowego, dwuobwodowy (jeden obwód na 1 i 3 parę kół, drugi na 2 i 4 parę kół) z pneumatyczno-hydraulicznym- układem uruchamiającym. Pomocniczy układ hamulcowy typu bębnowego zamontowany na wale napędowym między skrzynią rozdzielczą a tylną przekładnią międzymostową.

Uzbrojenie - transporter uzbrojony był w najcięższy czołgowy karabin maszynowy KPWT kalibru 14.5 mm oraz sprzężony z nim karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm. Karabin KPWT, służył do zwalczania celów naziemnych na odległości do 2000 m i celów powietrznych na wysokości do 1500 m. Prędkość początkowa pocisku 998 m/sek., szybkostrzelność praktyczna 100-120 strz./min. Jednostka ognia 500 szt. Karabin maszynowy PKT przeznaczony był do niszczenia celów na odległościach do 1500 m. Prędkość początkowa pocisku 855 m/sek. Szybkostrzelność praktyczna do 250 strz./min. Jednostka ognia - 2000 szt.

Przyrządy celownicze i obserwacyjne - strzelec broni pokładowej posiadał peryskopowy celownik dzienny typu PP-61 B o powiększeniu 2,6 x i polu widzenia 23° lub celownik przegubowy typu OCS-90 o powiększeniu 1x (przy strzelaniu do celów powietrznych) i 3,11x (do celów naziemnych) oraz polu widzenia odpowiednio 90° i 22°. Dowódca pojazdu dysponował peryskopowym przyrządem obserwacyjnym TPKU-2B, który umożliwiał rozpoznawanie celów, określanie odległości a także wskazywanie celów i korygowanie ognia w broni pokładowej. Kierowca transportera do prowadzenia obserwacji wykorzystywał 3 okna z szybami pancernymi. W nocy w miejsce środkowego okna montowano noktowizor kierowcy typu PWN-105. W przedziale desantowym po lewej stronie za wieżą znajdował się peryskop dowódcy drużyny typu Mk-4W.

Środki łączności - wóz posiadał radiostację UKF średniego zasięgu typu R-113 umieszczoną w przedziale kierowania. Do porozumiewania się członków załogi służył czołgowy telefon wewnętrzny R-124.

Urządzenia i wyposażenie specjalne - transporter SKOT-2AP posiadał: urządzenie filtrowentylacyjne, ogrzewacz 12BKN-5, układ regulacji ciśnienia w kołach, zestaw do dezaktywacji EŻT. Urządzenie filtrowentylacyjne umożliwiało pokonywanie przez transporter terenu skażonego środkami chemicznymi, biologicznymi i radioaktywnymi. Ogrzewacz 12BKN-5 służył do ogrzewania wnętrza pojazdu oraz do podgrzewania silnika w okresie zimowym. Układ regulacji ciśnienia powietrza w kołach pozwalał na dostosowywanie ciśnienia do warunków terenowych. SKOT był przystosowany do pływania. Napęd w wodzie zapewniały dwie śruby umieszczone z tyłu wozu.

W muzeach[edytuj | edytuj kod]

Transportery opancerzone SKOT są eksponowane w następujących muzeach:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Czesław Matuszek: Historia fabryki samochodów : od Lublina ...do Lublina. Lublin: Wydawnictwo Polihymnia, 2008, s. 235-238. ISBN 978-83-7270-589-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kajetanowicz, Prace nad rozwojem sprzętu pancernego w Polsce-przegląd lat 1955-1990, Poligon 2010, nr 5
  • Jerzy Kajetanowicz, Wozy bojowe i pojazdy wsparcia produkowane w Polsce w okresie powojennym, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Oficerskiej im. T. Kościuszki, Wrocław 1998
  • Kołowe wozy bojowe, Wydawnictwo Lampart, Warszawa 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]