Metro w Londynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Metro londyńskie
Metro londyńskie
Pociąg linii Central Line na stacji Lancaster Gate
Dane ogólne
Lokalizacja Wielka Brytania Londyn
Rodzaj transportu metro
Data uruchomienia 1863
Dane techniczne
Całkowita
długość linii
408 km
Liczba linii 12
Liczba stacji 275
Inne informacje
Operator Transport for London
Underground.svg

Metro w Londynie (ang. London Underground, potocznie the Tube) – system lokalnych linii kolejowych przebiegających w podziemnych tunelach oraz na powierzchni, obsługujących większość obszaru Wielkiego Londynu. Jest najstarszym metrem na świecie, pierwsi podróżni skorzystali z niego 10 stycznia 1863 roku. Pomimo angielskiej nazwy, wskazującej na podziemne położenie, jedynie ok. 45% długości tras znajduje się pod ziemią.

System liczy 12 linii, 275 stacji (w tym 14 poza administracyjnymi granicami Wielkiego Londynu) oraz 408 km tras. Codziennie korzysta z niego ok. 3 milionów podróżnych. Począwszy od 2003, w sensie organizacyjnym podporządkowany jest ciału zwanemu Transport for London, zarządzającemu w imieniu władz Wielkiego Londynu całą komunikacją miejską.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Farringdon - jedna ze stacji pierwszego odcinka metra
Tunel łączący stację metra King's Cross St. Pancras ze stacją kolejową King's Cross Thameslink

Pierwsze połączenie podziemnej kolejki w Londynie zostało uruchomione 10 stycznia 1863 przez spółkę z Metropolitan Railway. Decyzja o budowie tuneli zapadła w 1854. Początkowo operatorem każdej linii była inna, prywatna spółka. Do końca XIX wieku spółek i linii było już sześć. Nie współpracowały one ze sobą i pasażerowie w każdej z nich musieli posiadać inne bilety. Nawet sąsiadujące ze sobą stacje różnych linii nie miały podziemnych połączeń, przez co przesiadki między nimi były uciążliwe. Na początku XX wieku rozpoczął się proces konsolidacji spółek. Było to związane z przypływem do metra nowego kapitału, m.in. amerykańskiego. Dodatkowe środki były niezbędne w związku z koniecznością przedłużania linii na przedmieścia oraz elektryfikacji linii.

W 1933 całe metro stało się własnością państwową i wraz z liniami autobusowymi i tramwajowymi zostało podporządkowane nowo utworzonemu Londyńskiemu Zarządowi Transportu Pasażerskiego (potocznie zwanemu London Transport). Wyjątkiem była jedynie Waterloo & City Line, która przeszła pod miejską administrację dopiero w 1994 (wcześniej administrowało nią British Rail). W dniu wybuchu II wojny światowej działało 10 linii.

Nowoczesne rozwiązania na początku XX wieku:

  • W 1921 roku w metrze londyńskim zastosowano automatycznie rozsuwane drzwi - nowość i udogodnienie dla podróżnych. Dotychczas pasażerowie musieli otwierać drzwi ręcznie.
  • W 1928 roku w metrze londyńskim pojawił się pierwszy automat do sprzedaży biletów.
  • Pod koniec lat 30. XX wieku, w pociągach metra zainstalowano przyczepione do sufitu rączki do trzymania się dla stojących pasażerów.

W czasie II wojny światowej, podczas bombardowań Londynu, mieszkańcy zaczęli spontanicznie wykorzystywać niektóre stacje jako schrony. Władze były temu początkowo przeciwne, ale później zmieniły zdanie i same wyposażały stacje m.in. w infrastrukturę sanitarną. Na ośmiu z nich zbudowano dodatkowe, zanurzone jeszcze głębiej w ziemi, poziomy, aby zagwarantować mieszkańcom większy poziom bezpieczeństwa. Część stacji służyła także jako siedziby urzędów państwowych, np. na stacji Down Street odbywały się posiedzenia brytyjskiego gabinetu wojennego. W niektórych tunelach metra chroniono zbiory z muzeów np. tunele przy stacji Aldwych służyły jako składowisko eksponatów z Muzeum Brytyjskiego.

W drugiej połowie lat 40. i w latach 50. prowadzono remonty mające zatrzeć ślady wojny. Później przyszedł czas na poważniejsze inwestycje - część linii została rozbudowana, dodano także dwie nowe (ostatnią w 1979). Od 2003 metro jest zarządzane metodą partnerstwa publiczno-prywatnego. Tabor i infrastruktura pozostają własnością komunalną, operatorem sieci jest również organ władz samorządowych. Utrzymanie zarówno linii, jak i pociągów, zostało jednak przekazane na mocy 30-letnich kontraktów dwóm prywatnym firmom: Metronet i Tube Lines.

Zamachy terrorystyczne w metrze[edytuj | edytuj kod]

Londyńskie metro było celem wielu ataków terrorystycznych. Pierwszy z nich odbył się w 1885, kiedy eksplodowała bomba na stacji Gower Street (obecnie Euston Square). Od 1939 do 1993 metro kilkukrotnie było celem ataków IRA. 7 lipca 2005 r. doszło do ataku terrorystycznego w londyńskim metrze. W wyniku eksplozji zginęło 56 osób, a co najmniej 700 osób zostało rannych. Wśród ofiar były 3 Polki.

Wybuchy nastąpiły w tunelach pomiędzy stacjami:

21 lipca 2005 r. ponownie doszło do ataku terrorystycznego. Tym razem nie było zabitych, jedna osoba została ranna. Wybuchy nastąpiły na stacjach:

Linie[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczny kształt tunelu widoczny na stacji Angel

Linie dzielą się na dwa zasadnicze typy: sub-surface oraz deep line. Linie typu sub-surface budowane były metodą odkrywkową, zaś oba tory są w nich ułożone w jednym tunelu. Znajdują się one średnio 5 metrów pod ziemią. Z kolei linie deep line składają się z dwóch równoległych tuneli wydrążonych średnio 20 metrów pod ziemią przy pomocy specjalnej tarczy. Linie sub-surface posiadają skrajnię nieznacznie większą od standardu brytyjskich kolei. Na trasach deep line jest ona znacznie mniejsza. Podziemne odcinki tras (w tym stacje) deep line mają półkolisty kształt, przypominający rurę (stąd potoczna nazwa Tube, czyli właśnie rura). Niemal wszystkie linie (z wyjątkiem Victoria Line, oraz Waterloo & City Line) posiadają odcinki zarówno podziemne, jak i naziemne. Każdej z nich przypisano też na stałe kolor, którym oznaczana jest na wszystkich mapach i we wszelkich materiałach. Na kolor ten są też pomalowane poręcze w pociągach danej linii.


Linie londyńskiego metra
Nazwa Kolor na mapie Data otwarcia Typ Długość
Bakerloo Line Brązowy 1906 Deep level 23 km / 14 mil
Central Line Czerwony 1900 Deep level 74 km / 46 mil
Circle Line¹ Żółty 1884 Sub-surface 22 km / 14 mil
District Line² Zielony 1868 Sub-surface 64 km / 40 mil
East London Line³ Pomarańczowy 1869 Sub-surface 8 km / 5 mil
Hammersmith & City Line4 Różowy 1864 Sub-surface 14 km / 9 mil
Jubilee Line Srebrny 1979 Deep level 36 km / 23 mil
Metropolitan Line Magenta 1863 Sub-surface 67 km / 42 mil
Northern Line Czarny 1890 Deep level 58 km / 36 mil
Piccadilly Line Ciemnoniebieski 1906 Deep level 71 km / 44 mil
Victoria Line Jasnoniebieski 1969 Deep level 21 km / 13 mil
Waterloo & City Line5 Morski 1898 Deep level 2 km / 1.5 mili

London Underground Zone 1 with street map.jpg

  1. Circle Line została stworzona poprzez wykorzystanie i połączenie części dwóch innych linii: District i Metropolitan.
  2. Oryginalnie linia ta nosiła nazwę Metropolitan District Railway.
  3. 22 grudnia 2007 East London Line została zamknięta i zastąpiona tymczasową komunikacją autobusową. Po remoncie i rozbudowie, w 2010 zostanie otwarta ponownie, jednak nie jako część metra, lecz London Overground.
  4. Początkowo część linii Metropolitan. Osobna linia stworzona pod obecną nazwą zaczęła funkcjonować w 1900 roku.
  5. Pod kontrolą London Transport od 1994.


Tabor[edytuj | edytuj kod]

Skład klasy 1995 Stock na Northern Line

Ze względu na znaczące różnice skrajni obu typów linii, każdy z nich posiada własny typ taboru (stock). Pociągi przeznaczone dla linii deep line oznaczane są zwykle rokiem ich zamówienia (np. 2009 Stock). Z kolei tabor dla linii sub-surface ma w nazwach litery oraz ewentualnie ich liczbowe rozwinięcia (np. D Stock). Najstarsze używane obecnie składy pochodzą z roku 1960 roku.

Bilety[edytuj | edytuj kod]

Metro funkcjonuje w ramach zintegrowanego systemu biletów londyńskiej komunikacji miejskiej, które umieszczane są na plastikowych kartach wielkości karty kredytowej (Oyster card). Bilety zakodowane na tej karcie ważne są zarówno w metrze jak i innych usługach Transport for London: autobusach, tramwajach, DLR, London Overground a także na niektórych liniach kolei krajowej (National Rail). Akceptowane są również Travelcard. Miasto podzielone jest na 9 koncentrycznych stref biletowych. Opłata za przejazd uzależniona jest od liczby stref przez które chcemy przejechać oraz od tego czy podróżujemy w godzinach szczytu czy poza nimi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]