ORP Grom (1937)

ORP Grom
Historia
Położenie stępki	17 lipca 1935
Wodowanie	20 lipca 1936
Wejście do służby	11 maja 1937
Wycofanie ze służby	4 maja 1940
Los okrętu	zatopiony przez lotnictwo niemieckie
Stocznia	J. Samuel White & Co. Ltd., Cowes, Wielka Brytania
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	standardowa: 1975 t normalna: 2183 t pełna: 2400 t
Długość	114,0 m
Szerokość	11,3 m
Zanurzenie	3,3 m
Napęd	2 zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładnią o mocy łącznej 54 000 KM (40 000 kW), 3 kotły wodnorurkowe walczakowe opalane mazutem, 2 śruby
Prędkość	39,5 węzłów (72 km/h)
Zasięg	3500 Mm (6500 km) przy prędkości 15 węzłów (28 km/h)
Załoga	192 ludzi
Uzbrojenie	7 dział kalibru 120 mm wz. 34/36 Bofors (3 x II i 1 x I); 2 podwójnie sprzężone działka przeciwlotnicze 40 mm wz 36 Bofors, 4 podwójnie sprzężone nkm przeciwlotnicze 13,2 mm wz 30 Hotchkiss, 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III), 2 podpokładowe wyrzutnie bomb głębinowych (20 bomb wz BH 200) i 44 miny (stan na 1937)
Galeria w Wikimedia Commons

ORP "Grom" podczas "Święta Morza" w Gdyni w dniu 17 lipca 1937 roku

ORP Grom – niszczyciel (według polskiej przedwojennej nomenklatury kontrtorpedowiec) typu Grom, pełniący służbę w Marynarce Wojennej RP w latach 1937-1940. Zatopiony 4 maja 1940 przez samolot niemiecki.

Historia

Zamówienie, budowa i konstrukcja

ORP "Grom" został zamówiony i zbudowany w brytyjskiej stoczni J. Samuel White & Co. Ltd. w Cowes w Wielkiej Brytanii. Stępkę pod okręt położono 17 lipca 1935, zaś wodowanie nastąpiło 20 lipca 1936, a podniesienie bandery 11 maja 1937. "Grom" był dużym niszczycielem, podobnym do liderów flotylli. "Grom" oraz jego siostrzany okręt "Błyskawica" miały wspierać zbudowane we francuskich stoczniach niszczyciele "Wicher" i "Burza" w roli rdzenia Marynarki Wojennej II RP. Ponieważ Polska posiadała zaledwie jeden główny port morski, głównym zadaniem polskich sił morskich było zapewnienie eskorty dla transportów zaopatrzenia do lub z innych państw alianckich. Niszczyciele typu Grom zostały zaprojektowane, aby spełniać zarówno działania osłonowe polskiego wybrzeża jak i konwojów z zaopatrzeniem i związku z tym musiały być silniejsze od każdego nieprzyjacielskiego niszczyciela. Dwie turbiny parowe Parsonsa o mocy łącznej 54 000 KM razem z trzema kotłami i dwoma wałami zapewniały ORP "Grom" prędkość 39,5 węzłów, szybszą w porównaniu do standardowych prędkości innych niszczycieli jak np. amerykańskich typu Farragut lub typu Porter, brytyjskich typu Tribal lub niemieckich typu 1934. Ponadto, ponieważ nie było jasne, czy niszczyciele tego typu będą wykorzystywane do eskortowania konwojów do portu w Gdyni lub do portu w Konstancy w Rumunii, to możliwy zasięg był znacznie większy niż w przypadku innych niszczycieli operujących na Morzu Bałtyckim. Zasięg ORP "Grom" wynosił 3500 mil morskich (6500 km) przy prędkości 15 węzłów (28 km/h).

Służba operacyjna

30 sierpnia 1939 roku polskie niszczyciele OORP "Burza", "Błyskawica" i "Grom" otrzymały rozkaz rozpoczęcia planu "Peking" i skierowania się w kierunku Wielkiej Brytanii, skąd miały eskortować konwoje zaopatrzeniowe do Polski. 1 września 1939 roku polskie niszczyciele napotkały brytyjskie niszczyciele HMS "Wanderer" i "Wallace". Brytyjskie okręty poprowadziły polską flotyllę do portu w Leith, a w nocy polskie niszczyciele wpłynęły do portu Rosyth. Nigdy jednak nie przeprowadzono żadnych konwojów zaopatrzeniowych, w celu pomocy dla Polski podczas kampanii wrześniowej i z tego powodu polskie okręty wspomagały głównie alianckie operacje morskie.

Podczas operacji morskich w czasie kampanii norweskiej ORP "Grom" został uznany przez niemieckich żołnierzy za prawdopodobnie najbardziej znienawidzony ze wszystkich okrętów alianckich w rejonie Narwiku. W niemieckich wspomnieniach z tych walk przewijają się określenia: "wielki polski niszczyciel", "przeklęty Polak", "łowca ludzi" czy "polski diabeł". "Grom" dał się we znaki Niemcom, tropiąc i ostrzeliwując dostrzeżonych nieprzyjaciół w trakcie patroli w pobliżu Rombakken, gdzie południowym brzegiem fiordu przebiegała ważna linia kolejowa, którą docierało zaopatrzenie.

Tablica na pomniku w Narwiku

Tragedia wydarzyła się 4 maja 1940 roku, gdy "Grom" przygotowywał się do odcumowania z miejsca postoju. Zmieniała się właśnie wachta, gdy kmdr ppor. Aleksander Hulewicz otrzymał meldunek z dalmierza –

"Samolot nad nami, 5400 metrów"

i – w chwilę później –

"rzucił bomby".

Atakującego Heinkla He 111 pilotował por. Gerd Korthals. Dwie z sześciu zrzuconych bomb okazały się celne. Pierwsza wybuchła w rejonie maszynowni, uszkadzając poszycie burty na długości 20 m. Druga trafiła w śródokręcie. Tak wspomina to świadek wydarzenia, Karol Wizner:

"Nagle wybuch, bomba trafiła w sąsiednie pomieszczenie. Poczułem straszliwe uderzenie pędu powietrza, który rzucił mnie o burtę. Nie straciłem przytomności, słyszałem jęk rannych, czułem dym. Chciałem się podnieść i nie mogłem wykonać ruchu. Z drugiego pomieszczenia wypełzł bosman Józef Drąg. Miał obciętą stopę. Krzyknąłem o pomoc. Czułem, że okręt pogrąża się w wodzie, woda już wlewała się do pomieszczenia. Rufa przechylała się na bok. To nam bardzo ułatwiło wydostanie się z tej pułapki, ponieważ okręt wyrzucał nas ze swojego wnętrza. Józef Drąg, mimo że sam ciężko ranny, ciągnął mnie do krawędzi burty. Znaleźliśmy się w wodzie, tam straciłem przytomność".

Bomba trafiła w załadowaną wyrzutnię torped, których wybuch dopełnił dzieła zniszczenia. "Grom" zatonął w ciągu trzech minut, a wraz z nim na wieczną wachtę odeszło 59 członków załogi (w tym 1 oficer, 25 podoficerów i 33 marynarzy). Rozbitków z okrętu ostrzelali Niemcy obserwujący wydarzenia ze stanowisk na brzegu. Uciszył ich dopiero ogień brytyjskiego niszczyciela HMS "Bedouina" biorącego udział w akcji ratunkowej.

6 października 1986 przeprowadzono pierwsze badanie wraku spoczywającego na głębokości 105 m. Kolejne badanie wraku miało miejsce w sierpniu 2010 i brało w niej udział 10 nurków z Polski i Szwecji. Uściślono wtedy, że okręt znajduje się na głębokości 115 m, a jego wrak spoczywa pionowo na ścianie skały i jest przełamany na pół. Podczas badań powstał film dokumentalny, a nurkom nie wolno było nic dotykać ani wyławiać.

Dane

• Zapas paliwa: normalny 130 t, maksymalny 350 t
• Znaki taktyczne: "G", "H 71"

Załoga okrętu

Dowódcy:

• kmdr por. Stanisław Hryniewiecki (25 I 1937-20 VI 1938)
• kmdr ppor. Aleksander Hulewicz (20 VI 1938-4 V 1940)

Oficerowie:

• ppor. mar. Kazimierz Wnorowski

Ofiary zatonięcia:

Aleksy Leszek Krąkowski – kpt. mar., II of. mech. Edmund Domicz – st. bosman Jan Hojło – st. bosman Władysław Jarczyński – st. bosman Mieczysław Kołakowski – st. bosman Wacław Perkowski – st. bosman Michał Wojdyło – st. bosman Stefan Baumert – bosman Wiktor Borek – bosman Kazimierz Januszewski – bosman Jerzy Jurkowski – bosman Józef Kucharski – bosman Józef Kurek – bosman Stanisław Leszczyński – bosman Józef Pniak – bosman Józef Borkowski – bosmanmat Kazimierz Dmochowski – bosmanmat Wacław Kamiński – bosmanmat Józef Łuszczewski – bosmanmat Marcin Łyskawa – bosmanmat Stanisław Mejdus – bosmanmat Paweł Noga – bosmanmat Dominik Żyźniewski – bosmanmat Jan Adamczyk – mat Jan Bednarz – mat Edmund Bielak – mat Edward Czechowski – mat Tadeusz Dwornicki – mat Stefan Köhna – mat Ryszard Książonek – mat

Franciszek Pauka – mat Roman Press – mat Jerzy Skorski – mat Stanisław Zegartowski – mat Władysław Zieliński – mat Henryk Boryczko – st. marynarz Wacław Cytowicz – st. marynarz Tadeusz Dziak – st. marynarz Jan Fornalik – st. marynarz Jerzy Głażewski – st. marynarz Władysław Głowacki – st. marynarz Tadeusz Górzycki – st. marynarz Władysław Kostecki – st. marynarz Edward Kubalski – st. marynarz Mieczysław Materka – st. marynarz Piotr Misztal – st. marynarz Zdzisław Owczarek – st. marynarz Tadeusz Podstolak – st. marynarz Stanisław Ruszkiewicz – st. marynarz Józef Więzewski (?) – st. marynarz Leon Chylewski – marynarz Teodor Ebertowski – marynarz Zbigniew Gąsiorowski – marynarz Kazimierz Major – marynarz Zygmunt Muchar – marynarz Jan Nowak – marynarz Bronisław Peissert – marynarz Jan Sejbuk – marynarz Józef Szwechtowicz – marynarz

Zobacz też

• ORP Grom (1957)
• ORP Grom (1995)

Bibliografia

• Encyklopedia II wojny światowej nr 6. Wydawca: Oxford Educational sp. z o.o. ISBN 83-7425-611-7.
• Jerzy Pertek: Mała flota wielka duchem. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989. ISBN 83-210-0697-3. 
• Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1976
• M.J. Whitley: Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia, Naval Instutute Press, Annapolis 2002, ISBN 0-87021-326-1