Stavanger

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stavanger
Stavanger
Stavanger
Herb
Herb Stavangeru
Państwo  Norwegia
Region Vestlandet
Okręg Rogaland
Gmina Stavanger
Data założenia 1125 r.
Burmistrz Christine Sagen Helgø
Powierzchnia 71 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

124 511
1 753,7 os./km²
Położenie na mapie Rogalandu
Mapa lokalizacyjna Rogalandu
Stavanger
Stavanger
Położenie na mapie Norwegii
Mapa lokalizacyjna Norwegii
Stavanger
Stavanger
Ziemia 58°57′48″N 5°43′08″E/58,963333 5,718889Na mapach: 58°57′48″N 5°43′08″E/58,963333 5,718889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Norwegia

Stavanger (wym. [stɑˈʋɑŋjær]) – norweskie miasto portowe (założone w 1125 roku) i gmina leżąca w okręgu Rogaland, położone na południowo-zachodnim wybrzeżu Norwegii.

Historia Rady Okręgu sięga roku 1837, ale dopiero w roku 1976 odbyły się lokalne wybory do rządu okręgowego.

W Stavanger warto zobaczyć Muzeum Konserw (Norsk Hermetikkmuseum) znajdujące się w najstarszej części miasta Gamle Stavanger. Niegdyś funkcjonowało w mieście kilkadziesiąt zakładów produkujących konserwy i przetwarzających ryby. Miasto znane jest również z połowów szprotek.

Do najcenniejszych zabytków należą m.in: katedra romańska z przełomu XI i XII w., dwór Ledal z XVIII w. oraz pałac Biskupi, zawierający bogate zbiory archeologiczne, zwłaszcza z epoki brązu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady osadnictwa w regionie Stavangeru pochodzą z momentu cofnięcia się lądolodu po ostatniej epoce lodowcowej (ok. 10 000 lat temu). Wielu historyków uważa, że już w wiekach IX-X północny Jæren był ekonomicznym i militarnym centrum. Około 1100-1300 r. Stavanger stał się centrum administracji kościelnej i ważnym miastem handlowym na południowo-zachodnim wybrzeżu Norwegii[1].

Katedra w Stavangerze

Zanim w 1125 roku Stavanger zyskał prawa miejskie, pełnił rolę miasta, podczas, gdy biskupstwo Stavangeru powstało w latach 20-tych XII wieku. Około 1100 roku Biskup Reinald, który najprawdopodobniej przybył tam z Winchesteru w Anglii, rozpoczął budowę katedry (Stavanger domkirke)[2]. Została ona ukończona ok. 1125 roku, przez co ten rok uważa się za datę założenia miasta[3].

Przez reformację w 1536 roku, rola Stavangeru jako centrum religijne spadła, a powstanie miasta Kristiansand na początku XVII wieku doprowadziło do przeniesienia biskupstwa. Jednak, bogate połowy śledzi na początku XIX w. odnowiły znaczenie miasta. 1 stycznia 1838 powstała gmina Stavanger. Następnie 1 stycznia 1965, wtedy wiejskie gminy Hetland i Madla zostały włączone do Stavangeru.

Historia miasta jest ciągłą alternacją pomiędzy boomami, a recesją[4]. Przez długi okres najważniejszymi gałęziami przemysłu miasta były żegluga, przemysł stoczniowy i produkcja konserw rybnych.

W 1969 r. rozpoczął się nowy boom, kiedy to po raz pierwszy odkryto złoża ropy naftowej na Morzu Północnym[5]. Po wielu dyskusjach, Stavanger został wybrany na centrum lądowe dla przemysłu naftowego na norweskiej części Morza Północnego.

Herb[edytuj | edytuj kod]

Hallvard Trætteberg (1898–1987), specjalista w heraldyce, dostał zlecenie stworzenia oficjalnego herbu miasta. Pracował on nad nią od 1920 r. a w 1939 oficjalnie zatwierdzono jego pomysł. Jego konstrukcja została użyta w herbie miasta, na fladze i na pieczęci.

Herb opiera się na pieczęci z 1591 roku. Znajduje się na nim gałąź winorośli. Odbyła się dyskusja na temat, dlaczego to właśnie winorośl, ale jej prawdziwe znaczenie na herbie pozostaje nieznane[6].

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Plan miasta

Staronordyjska forma nazwy miasta brzmiała Stafangr. Pochodzenie nazwy przez dekady podlegało dyskusji, a najbardziej popularna wersja jest taka, że pierwotnie miasto nosiło nazwę wlotu, który obecnie nazywa się Vågen, który jest początkiem miasta na wschodnim brzegu zatoki.

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice w Stavanger

Stavanger dzieli się na 7 dzielnic:[3]

  • Hundvåg
  • Tasta
  • Eiganes og Våland
  • Madla
  • Storhaug
  • Hillevåg
  • Hinna

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone na półwyspie na południowo-wschodnim wybrzeżu Norwegii. Panuje tu klimat umiarkowany ciepły morski. Jest on łagodny, wietrzny, a średnie miesięczne temperatury są powyżej zera, z opadami ok. 1200 mm rocznie. Lata są tu przyjemne, a na terenach nizinnych oraz dookoła Stavangeru okres wegetacji roślin trwa najdłużej w całej Norwegii.

Średnia temperatura i opady dla Stavangeru
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 3 3 5 9 14 16 18 18 15 11 7 5 10,3
Średnie najniższe temperatury [°C] -1 -1 0 3 7 9 12 12 10 7 4 2 5,3
Opady [mm] 92 66 75 50 68 73 91 115 156 148 136 110 1180
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 48 79 140 168 226 222 197 159 141 80 45 33 1538
Źródło: Climatedata[7] 2011-04-04

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł naftowy jest podstawą gospodarki Stavangeru

Od lat 80 XIX wieku w Stavangerze kwitnie przemysł, oparty przede wszystkim na eksporcie ryb i produktów rybnych. Po II Wojnie Światowej, przemysł konserwowy napotkał się z wieloma trudnościami takimi jak wzrost konkurencji czy przestarzałe maszyny, co doprowadziło do spadku, który został tylko częściowo zrekompensowany zyskami z budowy statków.

W latach 60-tych XX wieku wydobycie ropy naftowej na Morzu Północnym zmieniło sytuację gospodarki Stavangeru. Ponieważ miasto jest położone blisko miejsca wydobywania ropy, może ją transportować poza Stavanger.

Port Stavanger

Po tym, jak w połowie lat 70-tych odnajdywanie i produkcja ropy stały się najważniejszym przedsiębiorstwem w okolicy Stavangeru, biznes i kultura się bardzo zmieniły.

Stavanger jest stolicą norweskiego przemysłu naftowego. Najważniejsze światowe koncerny naftowe mają tam swoje biura, które nadzorują wydobycie ropy naftowej na Morzu Północnym. Swoją siedzibę ma tutaj firma Statoil.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Do i od Stavanger
Port lotniczy Stavanger
Stavanger nocą - prom kursujący między Tau, a Stavangerem

Dojazd do Stavengeru jest możliwy poprzez przez kolej Sørlandsbanen oraz przez drogę E39 z Kristiansand i E39 z północnej części zachodniego wybrzeża. Port lotniczy Stavanger oddalony o 15 km na południowy zachód od miasta, ma połączenie z krajowymi i Europejskimi miejscami, wliczając Frankfurt, Amsterdam, Londyn, Aberdeen, Manchester i Kopenhagę. Ponadto, poza Stavangerem znajduje się port obsługujący promy do Hirtshals w Danii. Są zwolennicy pomysłu, aby prom Smyril Line między Wyspami Owczymi, a Danią zatrzymywał się w Stavangerze w nowym porcie Risavika dodając tylko jedną godzinę do całkowitego czasu żeglugi. Lokalne promy żeglują do Tau i Kvitsøy, podczas gdy szybkie łodzie pasażerskie płyną do wielu wsi i wysp między głównymi szlakami ze Stavangeru do Haugesund i Saudy. Flaggruten obsługując katamaranu kursuje do Bergen z licznymi przystankami po drodze, m.in. w Haugesund. Autobusy ekspresowe są obsługiwane przez NOR-WAY Bussekspress i jeżdżą ze Stavangeru do Kristiansand, Bergen i Haugesund, a także są obsługiwane przez Lavprisekspressen jeżdżąc z Oslo do Kristiansand.

Transport publiczny[edytuj | edytuj kod]

Kolumbus

Lokalne autobusy w Stavangerze są administrowane przez Rogaland Kollektivtrafikk (RKT) pod nazwą Kolumbus[8], a autokary są obsługiwane przez Veolia Environnement. RKT zarządza wszystkimi autobusami w Rogalandzie.

12 stycznia 2009 Kolumbus wprowadził ekspresowy autobus kursujący do dzielnicy handlowej Forus na południu miasta. Usługa ta składa się z siedmiu bezpośrednich dróg ekspresowych, które działają w godzinach porannych i popołudniowych[9]. Te ekspresowe autobusy jeżdżą z różnych dzielnic miasta bezpośrednio do Forus, nie przejeżdżając przez centrum miasta, jak inne trasy.

Od 13 grudnia 2009 r. niedawno zmodernizowany Jærbanen pomiędzy Stavanger i Sandnes obsługiwany jest przez pociągi kursujące z częstotliwością 4 wyjazdy na godzinę[10].

Miasto posiada wiele linii autobusowych i taksówek. Ponadto w planach jest budowa dwóch tuneli: Ryfast i Rogfast.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Widok na centrum miasta z lotu ptaka
Widok na Breiavatnet w kierunku portu Vågen w Stavangerze
Europejska stolica kultury 2008 - parada otwarcia

Europejska Stolica Kultury 2008[edytuj | edytuj kod]

Stavanger i jego region, wraz z Liverpoolem został wybrany na Europejską Stolicę Kultury na 2008 rok. Wizja Stavanger2008 jest oparta na koncepcji "Otwartego Portu". Region i jego mieszkańcy mają być jeszcze bardziej otwarci na sztukę, pomysły i możliwości.

Każdego maja Stavanger jest gospodarzem MaiJazz, międzynarodowego konkursu jazzowego. Oprócz tego, każdego sierpnia odbywa się tu Międzynarodowy Festiwal Muzyki Kameralnej. Ponadto w 1997 i 2004 roku ze Stavangeru ruszał Tall Ships' Races.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Największy lokalny klub piłkarski Viking FK gra w norweskiej Premier League (2010). Klub gra mecze domowe na Viking Stadion otwartym w 2004 roku.

Stavanger Idrettsforening (znany jako SIF) obecnie gra w piłkę nożną w norweskiej pierwszej dywizji

Stavanger Oilers gra w norweskiej elitarnej lidze hokejowej, GET-ligaen. StavangerHåndball gra w piłkę ręczną w norweskiej drugiej dywizji.

Stavanger był gospodarzem Mistrzostw Świata w siatkówce plażowej w 2010 roku. Gra tu również UiS Stavanger - klub piłki siatkowej kobiet.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Ze Stavanger pochodzą zespoły gothic metalowe takie, jak Theatre of Tragedy, Tristania, Sirenia i piosenkarka Liv Kristine oraz black metalowy zespół Gehenna między innymi. Również tutaj mieszkali Janove Ottesen i Geir Zahl, członkowie zespołu rockowego Kaizers Orchestra.

Film[edytuj | edytuj kod]

W Stavangerze były kręcone sceny do norweskich filmów takich, jak Mongoland czy The Man Who Loved Yngve, które zyskały uznanie przez magazyn Variety[11].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Aktywny wypoczynek[edytuj | edytuj kod]

Lysefjord jest popularny dla turystyki pieszej. Turyści zazwyczaj odwiedzają miejsca takie jak Preikestolen i Kieragbolten. Preikestolen to ogromna skała wystająca ponad fiord (604 metrów wyżej). Natomiast Kjeragbolten to skała zaklinowana w klifie ok. 1000 metrów ponad fiord. Prosty spadek 1000 metrów w dół sprawia, że Kjerag to bardzo popularne miejsce na BASE jumping.

Niedaleko Stavengeru, są gotowe ośrodki wysokogórskie dla narciarzy i snowboardzistów przez cały sezon zimowy[12].

Wzdłuż południowego wybrzeża Stavangeru jest wiele dużych, piaszczystych plaż, z czego Sola jest najbliżej miasta[13].

Centrum miasta[edytuj | edytuj kod]

Gamle Stavanger

Stary Stavanger (Gamle Stavanger) znajduje się tuż obok centrum miasta i posiada kolekcję XVIII i XIX-wiecznych konstrukcji drewnianych.

Stavanger domkirke (katedra św. Swithuna) została wybudowana w 1125 roku przez angielskiego biskupa, Reinalda w anglo-normandzkim stylu, a pod koniec XIII wieku dodano nowy chór w stylu gotyckim ze sklepieniem. Jest to jedyna katedra w Norwegii, która praktycznie od XIV wieku pozostaje niezmieniona.

Centrum miasta samo w sobie jest małe i kameralne, z wąskimi uliczkami i otwartymi przestrzeniami wolnymi od ruchu samochodowego. Tutejszy targ z warzywami jest jednym z niewielu takich w Norwegii, gdzie sprzedawane są produkty bezpośrednio od miejscowych rolników w każdy dzień roboczy w ciągu roku. Niestety targ w ostatnich latach się zmniejszył, przez co teraz jest mało stoisk.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Stavangeru znajdujące się w Starym Stavangerze upamiętnia dawną chwałę miasta jako stolicę śledzia Norwegii[14].

Muzeum archeologii jest jednym z pięciu archeologicznych muzeów w Norwegii. Według samego muzeum to następujący profil środowiska archeologii i badania interdyscyplinarne z kadrą naukową, która obejmuje przedstawicieli archeologii, nauk przyrodniczych i współczesnej historii kultury.

Norweskie Muzeum Ropy Naftowej znajduje się w porcie. Muzeum odzwierciedla fakt, że Stavanger został norweską stolicą ropy od początku jej wydobywania w 1966 roku[15].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Gmina Stavanger[edytuj | edytuj kod]

Stavanger
Stavanger
Herb
Herb
Państwo  Norwegia
Region Rogaland
Siedziba Stavanger
Kod statystyczny 1103
Powierzchnia 71 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności

124 511
• gęstość 1753,7 os./km²
Adres urzędu:
Haakon VII's gt. 11
4068 STAVANGER
Położenie na mapie okręgu
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Norwegia

Gmina Stavanger jest 407. norweską gminą pod względem powierzchni.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2010 gminę zamieszkuje 113 991 osób, średnio na 1 km² wypada 1 627,51 osób.

Pod względem zaludnienia Stavanger plasuje się na 4. miejscu wśród norweskich gmin.

ludność
stan na 1 stycznia 2005
kobiety mężczyźni razem
osób 56 261 57 730 113 991
% 49,36% 50,64% 100%
wykształcenie
stan na 1 października 2004
podst. średnie wyższe niezn.
osób 12 917 45 880 26 657 3707
% 14,49% 51,46% 29,9% 4,16%

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 października 2004:

  • liczba szkół podstawowych (norw. grunnskolar): 44
  • liczba uczniów szkół podst.: 15209
  • Uniwersytet w Stavanger – jeden z najmłodszych Uniwersytetów w Norwegii (otwarty oficjalnie przez króla Norwegii Haralda V w styczniu 2005 roku): około 8000 studentów realizujących edukację w ramach instytutów:

Historii i religii (historia, religia, migracja i stosunki między kulturami), Hotelarstwa i turystyki (hotelarstwo, turystyka, gastronomia), Zdrowia (pracownik socjalny, pielęgniarstwo i opieki dziecięcej), Mediów, kultury i nauk społecznych (dziennikarstwo, media i produkcja multimedialna, kulturoznawstwo), Muzyki i tańca (muzyka poważna, jazz, produkcja), Filologii i literatury (filologia angielska, francuska, niemiecka, hiszpańska, nordycka oraz studium norweskiego dla obcokrajowców), Ekonomii i zarządzania (ekonomia i administracja, ekonomia i informatyka, księgowość), Technicznego i nauk przyrodniczych (biologia, chemia, elektronika i informatyka, matematyka, fizyka, maszynoznawstwo, technologie wydobywcze, geologia wydobywcza ropy naftowej, bezpieczeństwo publiczne, ekonomia przemysłowa, budownictwo) oraz Kształcenia kadry nauczycielskiej.

Władze gminy[edytuj | edytuj kod]

Wg danych na rok 2011 administratorem gminy (norw. rådmann) jest Inger Østensjø, natomiast burmistrzem (norw. ordfører, d. borgermester) jest Leif Johan Sevland.

Ludzie związani z Stavanger[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

http://szkolawstavanger.no/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]