Saab (motoryzacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy działu motoryzacyjnego marki Saab. Zobacz też: Saab (samolot).
Saab Automobile AB
Saab Automobile AB
Saab Automobile AB
Fabryka w Trollhättan
Forma prawna spółka
Własność:
General Motors (1990-2010)
Spyker Cars (Swedish Automobile) (2010-2012)
National Electric Vehicle Sweden (od 2012)
Data założenia 1947
ponownie od 2013
Data likwidacji 2011
Państwo  Szwecja
Siedziba Saabvägen 5
SE-461 38 Trollhättan
Prezes Carl-Peter Forste
Kai Johan Jiang (CEO NEVS)
Karl-Erling Trogen (przewodniczący NEVS)
Branża motoryzacyjna
Produkty samochody osobowe
Zatrudnienie 3 355 (2009)[1]
180 (2013)[2]
Położenie na mapie Västra Götalandu
Mapa lokalizacyjna Västra Götalandu
Saab Automobile AB
Saab Automobile AB
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Saab Automobile AB
Saab Automobile AB
Ziemia 58°17′N 12°17′E/58,283333 12,283333
Strona internetowa

SAAB (Svenska Automobile Aktie Bolaget) – oddział motoryzacyjny szwedzkiego przedsiębiorstwa lotniczego SAAB założonego w 1937 roku w Linköping założony w 1947 roku wytwarzający samochody osobowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy samochód prototypowy marki Saab – Ursaab
Saab 92 z 1955 roku
Saab 95 z 1963 roku
Saab Sonett V4 z 1968 roku
Saab 99 z 1982 roku
Saab 900 (krokodyl)
Saab 9-3 I Anniversary cabrio
Saab 9-3 SportSedan II przed liftingiem
Saab 9-5 I po liftingu
Saab 9-3X (Saab 9-3 II po liftingu)
Saab 9-5 II
Koncepcyjny Saab EV-1
Koncepcyjny Saab 9-X Air
Koncepcyjny Saab Aero-X
Koncepcyjny Saab PhoeniX

Historia produkcji samochodów osobowych przez koncern lotniczy Saab wiąże się z II wojną światową po której dział lotniczy stanął w obliczu stagnacji na rynku samolotów, gdyż skończyły się zamówienia wojskowe, dlatego kierownictwo marki postanowiło stworzyć dochodowy dział marki zajmujący się produkcją samochodów osobowych, który nazwany został Saab Automobile AB.

Stworzenie pierwszego w dziejach marki samochodu oraz kierownictwo nad tym zadaniem zlecono projektantowi skrzydeł Gunnarowi Lujunströmowi. W pracach uczestniczył również stylista Sixten Sason[3]. W założeniach producenta auto miało być bardzo tanie i użyteczne[4]

Pierwszym autem marki Saab był prototyp Ursaab z 1946 roku intensywnie testowany w tunelu aerodynamicznym, dzięki czemu pojazd cechował się bardzo dobrym współczynnikiem aerodynamicznym wynoszącym 0,32. 10 czerwca 1947 roku zaprezentowano drugi prototyp pojazdu. W stylistyce auta widać było wpływ doświadczeń lotniczych marki. Karoserię wykonano w kształcie skrzydła samolotu. Prace projektowe, które prowadzono w Linköping kontynuowano od jesieni 1947 roku w Trollhättan, gdzie koncern przeniósł wydział motoryzacyjny[3]. Pojazd trafił do produkcji jako Saab 92 12 grudnia 1949 roku[5]. Pierwsze egzemplarze zjechały z taśm montażowych 16 stycznia 1950 roku.

We wrześniu 1953 roku zaprezentowano kolejny model marki Saab 93 zasilany silnikiem trzycylindrowym. Jednocześnie pracowano nad lekkim pojazdem dwuosobowym Saab Sonett[6]. Auto zasilane dwusuwowym silnikiem zbudowane zostało z włókna węglowego. Po kilku latach twórca modelu Sonett Rolf Mellde dopracował testowe modele rozpoczynając jednocześnie produkcję dwudrzwiowego coupé jako model 97 zwany Sonnet II/III[4]. W 1954 roku przeniesiono produkcję silników oraz skrzyni biegów do Göteborga[6].

W 1960 roku Saab wykupił firmę ANA AB Nykopings Automobilfabrik dzięki której stworzył sieć dystrybucji w Szwecji. W tym samym roku utworzono przedstawicielstwo na rynek brytyjski pod nazwą Saab GB Ltd. W 1965 roku zamieniono nazwę na SAAB Aktiebolag[6].

W 1969 roku Saab Aktiebolag połączył się ze szwedzkim producentem samochodów ciężarowychAktiebolaget Scania Vabis nosząc do rozwodu w 1995 roku nazwę oraz logo Saab-Scania Aktiebolag[7]. Wszystkie działania związane z samochodami ciężarowymi, osobowymi oraz autobusami przejęte zostały przez Departament Pojazdów z kierownictwem w Sodertalje. W tym samym roku Saab przejął 50 procent akcji fińskiej firmy Valmet Automotive mieszczącej się w Uusikaupunki, gdzie następnie rozpoczęto produkcję pojazdów. W lipcu tego samego roku zmieniona została nazwa ANA na Saab-ANA AB[6].

W 1970 roku jako pierwszy producent na świecie Saab wprowadził do swoich pojazdów wycieraczki oraz spryskiwacze reflektorów przednich, a rok później dzięki bólowi pleców jednego z menadżerów marki[8] wprowadzono elektrycznie podgrzewany fotel kierowcy. W 1972 roku Saab Scania Automotive Division został podzielony na Scania i Saab Division, z kierownictwem tego ostatniego przeniesionym do Nykoping. Rok później otwarto nową fabrykę podzespołów w belgijskim Mechelen[6]. W 1977 roku doszło do pertraktacji przedstawicieli firmy Saab i Volvo Car Corporation na temat ewentualnej fuzji przedsiębiorstw, której powodem miała być duża konkurencja zagranicznych koncernów oraz obniżenie kosztów produkcji. Jednak kierownictwo Volvo wycofało się z głosowania, które miało przesadzić o całej sprawie[9]. W 1978 roku Saab jako pierwszy producent na świecie zaprezentował pierwszy seryjnie produkowany samochód rodzinny wyposażony w turbosprężarkęSaab 900[4], a także podpisał umową z koncernem FIAT oraz marką Lancia o współpracę przy realizacji nowego projektu – 9000[6].

Na przełomie lat 70. i 80. do standardowego wyposażenia pojazdów wprowadzono filtry przeciwpyłkowe oraz zmieniono numerację modeli[4]. Rozpoczęto produkcję najpopularniejszego modelu marki Saab 900, a następnie w zaprojektowanym w 1984 roku przez Giorgetto Giugiaro modelu 9000 wprowadzono system ABS[4]. W 1983 roku podczas targów motoryzacyjnych we Frankfurcie zaprezentowano nowy model koncepcyjny – 900 Convertible[6], który następnie został wprowadzony do produkcji.

W latach 70. nastąpił zastój w produkcji samochodów spowodowany słabą opłacalnością. Sytuacja poprawiła się dopiero w latach 80., kiedy to firma zaczęła odnosić sukcesy na amerykańskim rynku. Jednak w końcu lat 80. sytuacja ekonomiczna firmy znów się pogorszyła. W 1989 roku dział zajmujący się produkcją samochodów został nabyty (połowa akcji) przez amerykański koncern General Motors, który dziesięć lat później dokupił resztę akcji, stając się jedynym właścicielem marki. General Motors w ostatniej chwili wyprzedziło w przejęciu Saaba włoski koncern FIAT[10]. W 1990 roku utworzono Saab Automobile AB z kierownictwem w Trollhättan.

W wyniku współpracy z General Motors w 1993 roku wprowadzono bazującą na Oplu Vectrze A drugą generację modelu 900, a w 1997 roku bazujący na modelu Vectra B model 9-5[6]. W 2003 roku wprowadzono na rynek bazującą na Vectrze C drugą generację modelu 9-3[10], a w 2010 roku bazującą na modelu Opel Insignia drugą generację 9-5.

W 1993 w modelu 900 zaprezentowano znany z kokpitów samolotów system Night Panel, który umożliwia kierowcy wyłączenie podświetlenia deski rozdzielczej za wyjątkiem prędkościomierza, w celu ograniczenia ilości punktów świetlnych rozpraszających wzrok podczas jazdy nocą[11]. W 1997 roku wprowadzono do wyposażenia standardowego pojazdów system aktywnych zagłówków SAHR, cztery poduszki powietrzne, pirotechniczne napinacze pasów bezpieczeństwa oraz kontrolowane strefy zgniotu[6]. W 1999 roku koncern General Motors zmusił zarząd Saaba do restrukturyzacji nierentownych zakładów firmy[12].

W 2004 roku Saab nawiązał współpracę z Fuji Heavy Industries – producentem aut Subaru której efektem jest model 9-2X powstały na bazie modelu Subaru Impreza. W 2007 roku zaprezentowano ekologiczny silnik BioPower przystosowany do spalania benzyny oraz bioetanolu o zwartości do 85% etanolu (E85)[6].

17 lutego 2009 roku firma Saab złożyła wniosek do sądu w Vänersborgu o restrukturyzację[13]. Wcześniej General Motors poprosiło szwedzki rząd o pomoc w wysokości 5 miliardów koron, aby utrzymać produkcję w zakładzie do 2010 roku. Rząd jednak nie wyraził chęci zajęcia się wnioskiem General Motors[14]. Szwedzki premier Fredrik Reinfeldt powiedział ponadto, że wniosek GM jest „pułapką”, mającą zmusić rząd do dotowania upadających przedsiębiorstw[15].

18 grudnia 2009 roku koncern GM ogłosił, że fiaskiem zakończyły się rozmowy z firmą Spyker Cars o przejęciu Saaba. Z powodu braku nowego inwestora dla szwedzkiej spółki oznaczało to zakończenie działalności i likwidację marki. Wcześniej z podpisanej już w lecie 2009 roku umowy przejęcia spółki wycofał się szwedzki producent samochodów sportowych Koenigsegg[16]. W tym samym roku chiński Beijing Auto kupił od Saaba prawa do produkcji II generacji modelu 9-3 z 2003 roku oraz II generacji modelu 9-5 z roku 2005. Produkcyjna wersja auta produkowana jest jako BAIC C60 (Saab 9-3) oraz BAIC C71 (Saab 9-5)[17].

26 stycznia 2010 roku wiceprezydent GM John Smith oświadczył, że General Motors i Spyker Cars uzgodniły warunki sprzedaży Saaba Spykerowi[18]. Spyker miał zapłacić General Motors 74 miliony dolarów. 326 milionów w tzw. preferowanych udziałach nowopowstającej firmy zastrzeżone było dla GM. Smith dodał, że rząd szwedzki zagwarantował pożyczkę z European Investment Bank wartości około 563,5 miliona dolarów, która musiała zostać jeszcze zatwierdzona przez Komisję Europejską. Spyker podał, że otrzymał również tzw. „backup loan”, czyli wspierającą pożyczkę z Global Emerging Markets Global Yield Fund Ltd z Wielkiej Brytanii w wysokości 211,3 miliona dolarów. Zaś 12 lutego 2010 roku akcjonariusze Spykera wyrazili zgodę na przejęcie Saaba[19].

W październiku 2010 roku Saab podpisał umowę z niemieckim koncernem BMW Group na dostarczanie jednostek napędowych, które montowane były w nowych modelach koncernu. Silniki to czterocylindrowe motory benzynowe[20].

19 grudnia 2011 roku Szef holenderskiej grupy Swedish Automobile, która jest właścicielem firmy Saab, złożył w sądzie w szwedzkim Vaenersborgu wniosek o ogłoszenie bankructwa, które oznacza koniec marki. Bezpośrednio po ogłoszeniu bankructwa szwedzkie salony, oferujące sprzedaż nowych i używanych samochodów tej firmy, odnotowały rekordowy popyt. Produkcję wszystkich samochodów zakończono w 2012 roku. Ostatnie egzemplarze marki Saab (9-3, 9-4X, 9-5) sprzedane zostały 22 marca 2013 roku[21].

W czerwcu 2012 roku markę SAAB wykupiła firma NEVS (National Electric Vehicle Sweden). 2 grudnia 2013 roku rozpoczęto seryjną produkcję odrodzonego Saaba modelem 9-3 II generacji po face liftingu[22]. 19 września 2013 roku z linii fabryki w Trollhättan zjechał pierwszy Saab wyprodukowany po wykupieniu przez NEVS. Wyprodukowane auto otrzymało nadwozie ostatnio produkowanego Saaba 9-3, a pod maską turbodoładowany benzynowy silnik[23].

W maju 2014 roku ze względu na chińskiego inwestora firmę Qingbo, która zwlekała z płatnościami wstrzymano produkcję modelu 9-3[24], a w czerwcu tego samego roku indyjski koncern motoryzacyjny Mahindra & Mahindra Limited ujawnił zainteresowanie zakupem marki Saab[25]. W sierpniu 2014 roku dostawca urządzeń do testowania, firma Labo Test zgłosiła do szwedzkiego sądu wniosek o odzyskanie pieniędzy, których winne jest firmie NEVS[26]. We wrześniu 2014 roku koncern zbrojeniowy SAAB AB, do którego do 1990 roku należała marka Saab Automobile wycofał zgodę na używanie nazwy Saab w stosunku do samochodów produkowanych przez NEVS[27].

W grudniu 2014 roku ogłoszono, że obecny właściciel marki – NEVS, planuje na początku roku 2015 sprzedać pakiet większościowy udziałów indyjskiej firmie Mahindra & Mahindra Limited[28]. W lutym 2015 roku NEVS po raz kolejny rozpoczął produkcję modelu 9-3[29]. W kwietniu 2015 roku decyzją Sądu uznano, że reorganizacja marki została ukończona i przyszedł czas na spłatę długów. Marka została ponownie wystawiona na sprzedaż[30].

Logo marki[edytuj | edytuj kod]

Lata Logo Opis
1947-1965 Emblem Saab Sonett.jpg Pierwsze zarejestrowane logo firmy; Napis Saab oraz nawiązanie do lotniczej historii marki poprzez umieszczenie pod napisem pokazanego od przodu dwusilnikowego samolotu
1949-1974 1971 Saab Sonnett III V4 photo-14.JPG Napis Saab identyczny jak pierwsze logo umieszczony na niebieskim tle w kwadracie otoczonym srebrną ramką
1974-1984 Saab wordmark grey.svg Proste logo marki Saab złożone z czterech drukowanych liter
1984-2000 Saabscanialogo.jpg Logo marki Saab-Scania; pierwsze logo z charakterystycznym gryfem pochodziło z firmy Vadis-Scania, która w 1982 roku połączyła się z marką Saab
2000-2012 Logo Saab.jpg Logo marki Saab po rozstaniu z marką Scania i przejęciu przez koncern General Motors
od 2012 NEVS Saab Logo.png Logo marki po przejęciu przez NEVS

Samochody[edytuj | edytuj kod]

Modele samochodów[edytuj | edytuj kod]

Modele prototypowe[edytuj | edytuj kod]

Inne produkty[edytuj | edytuj kod]

Innowacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1952 – umieszczenie baku paliwa nisko pomiędzy tylnymi kołami
  • 1958 – trzypunktowe pasy bezpieczeństwa oferowane w standardzie
  • 1967 – kolumna kierownicy z podwójnym przegubem oraz strefy zgniotu z przodu i tyłu samochodu
  • 1969 – automatycznie włączające się światła wraz z silnikiem na rynki skandynawskie oraz umieszczenie stacyjki obok skrzyni biegów[6]
  • 1970 – spryskiwacze i wycieraczki przednich reflektorów[6]
  • 1971 – zderzaki pochłaniające siły zderzenia do prędkości 8 km/h
  • 1972 – podgrzewane siedzenia oraz belki wzmacniające w drzwiach[6]
  • 1972 – Saab 99 EMS – manualna skrzynia biegów + automatyczne sprzęgło
  • 1976 – zastosowanie sondy Lambda wraz z trójdrożnym katalizatorem
  • 1978 – filtr powietrza przedziału pasażerskiego
  • 1980 – Automatic Performance Control (APC) – funkcja regulacji turbosprężarki pozwalająca na używanie niskooktanowej benzyny
  • 1981 – Saab wprowadza dzielone na strefy lusterko boczne, co eliminuje martwy punkt
  • 1982 – Saab rezygnuje z używania materiałów zawierających azbest w klockach i tarczach hamulcowych[31]
  • 1983 – Saab prezentuje turbodoładowany 16-zaworowy silnik
  • 1985 – system sterowanego zapłonu (DI) ułatwiający rozruch przy niskich temperaturach
  • 1991 – Saab Trionic – system sterowania silnikiem
  • 1991 – Eliminacja z układu klimatyzacji freonu
  • 1993 – Saab Safeseat – siedzenia pozbawione niebezpiecznych elementów
  • 1993 – Night Panel – sustem wygaszania niepotrzebnego oświetlenia deski rozdzielczej
  • 1997 – Saab Active Head Restraint (SAHR) – aktywne zagłówki
  • 1997 – Saab wprowadza elektroniczny rozdział siły hamowania oraz wentylowane fotele
  • 2000 – Saab Variable Compression (SVC) – prototyp silnika benzynowego o zmiennym stopniu sprężania
  • 2002 – Saab wprowadza system aktywnej osi tylnej (Saab ReAxs) oraz drugą generację aktywnych zagłówków SAHR2
  • 2006 – Saab opracował jednostkę flex-fuel zasilaną czystym paliwem E100
  • 2006 – Saab rozpoczyna testy innowacyjnego klucza Alcokey, który nie pozwala uruchomić samochodu nietrzeźwemu kierowcy
  • 2007 – Saab wprowadza innowacyjny napęd na cztery koła (XWD)
  • 2007 – Saab wprowadza na rynek ekologiczny silnik BioPower zasilany benzyną oraz bioetanolem

Do produkcji nie udało się wprowadzić m.in. termicznego akumulatora gromadzącego ciepło celem szybszego rozgrzania zimnego silnika oraz specjalnego pojemnika na spaliny z funkcją gromadzenia i obiegu zamkniętego zamkniętego gazów wydechowych, służący szybszemu rozgrzaniu katalizatora do temperatury jego pracy.

Oryginalne rozwiązania[edytuj | edytuj kod]

Deska rozdzielcza modelu 900 z wyłączonym systemem Night Panel
Deska rozdzielcza modelu 900 z wyłączonym systemem Night Panel

Skrzynia biegów Sensonic dostępna była wyłącznie w silnikach z turbodoładowaniem. Podobnie jak w zwykłej skrzyni biegów zastosowano klasyczną dźwignię zmiany biegów, wprowadzono jednak automatyczne, komputerowo sterowane sprzęgło. Sensonic zdobył wiele nagród, z czasem Saab wycofał się jednak z produkcji, ze względu na wysokie koszty napraw i dużą awaryjność.

  • Night Panel

System pozwalający na wygaszenie niepotrzebnego oświetlenia na desce rozdzielczej oprócz prędkościomierza, które rozprasza uwagę kierowcy.

  • SID (Saab Information Display)

Wyświetlacz komputera pokładowego wyświetlający zegar, zużycie paliwa, zasięg na zbiorniku, temperaturę zewnętrzną, wyświetlacz firmowego zestawu audio oraz pokładowego systemu samodiagnozowania.

System pasywnego kierowania kół tylnych montowany w drugiej generacji modelu 9-3.

Sukcesy sportowe[edytuj | edytuj kod]

Erik Carlsson w Saabie 96

Szwedzki zawodnik Erik Carlsson prowadząc Saaba 96 wygrał m.in. Rajd 1000 jezior, brytyjski RAC oraz Rajd Monte Carlo[3].

Fabryki produkcyjne[32][edytuj | edytuj kod]

Muzeum Saaba[33][edytuj | edytuj kod]

Saab Car Museum

W 1975 roku w Trollhättan z inicjatywy Alberta Trommera, legendarnego dyrektora Saab-Scania otwarto Muzeum Marki Saab (ang. Saab Car Museum), gdzie znajdują się 123 pojazdy, w tym m.in. cenne pojazdy koncepcyjne (Ursaab, EV-1, Aero-X itp.)[34].

Pierwsze muzeum umieszczono w piwnicy byłej sieci dealerskiej ANA. W 1987 roku z okazji 50-lecia istnienia marki Saab muzeum przeniesiono do starej parowozowni. Dziesięć lat później muzeum doczekało się gruntownej przebudowy[34].

Z powodu bankructwa marki w 2012 roku planowano wyprzedać całą kolekcję. Dzięki władzom Trollhättan oraz Saab AB i Fundacji Wallenberg udało się uratować w 2012 roku muzeum marki przed wyprzedaniem wszystkich eksponatów[35].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • 14 konstruktorów pojazdu Ursaab nie posiadało prawa jazdy
  • Z badań Top Gear wynika, że kierowcy pojazdów marki Saab znajdują się na pierwszym miejscu listy najinteligentniejszych zmotoryzowanych[36].
  • Do 1952 roku model 92 produkowany był jedynie w kolorze butelkowej zieleni z powodu posiadania nadwyżek barwników do produkcji sprzętu wojskowego[6].
  • Pojazdy marki SAAB wyposażane były do 2012 roku i ponownie od 2013 roku są w produkowane od 2011 roku w Poznaniu akumulatory firmy Exide Technologies, która do 1999 roku produkowała je w Szwecji, a od 1999 do 2011 w innych europejskich krajach[37].
  • W Polsce fanatycy marki Saab zrzeszeni są w Stowarzyszeniu „Saab Klub Polska” oraz licznych regionalnych klubach lub teamach.
  • W 2012 roku spekulowano jakoby Saaba przejąć miał niemiecki koncern motoryzacyjny BMW, który od 2010 roku dostarczał marce silniki benzynowe[38].

Przypisy

  1. Saab.com.
  2. http://www.caradvice.com.au/246971/saab-factory-re-opened-for-nevs-production-report/.
  3. 3,0 3,1 3,2 Robert Rybicki: Historia Saaba. auto-swiat.pl, 2009-05-21. [dostęp 2014-03-13].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Piotr Wielgus: Tak hartował się Saab [geneza motoryzacji]. autokult.pl, 2011-05-12. [dostęp 2014-11-24].
  5. Historia koncernu Saab. samochody.mojeauto.pl. [dostęp 2013-07-27].
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 Historia marki Saab. saaby.w.tkb.pl, 2014. [dostęp 2014-11-24].
  7. Historia Scania.
  8. Saab: Ciekawostki Saaba. speed-zone.pl, 2007-02-06. [dostęp 2014-12-16].
  9. Paweł: Historia Marki SAAB. saabklub.pl, 2008-05-26. [dostęp 2014-03-13].
  10. 10,0 10,1 Jacek Bereźnicki: Dlaczego Saab był skazany na upadek? Lista powodów jest długa.... biztok.pl, 2011-12-24. [dostęp 2014-05-31].
  11. Saab: Ciekawostki Saaba. speed-zone.pl, 2007-02-06. [dostęp 2014-12-16].
  12. Kochasz Saaba? Jedyna taka okazja!. chceauto.pl, 2012-12-04. [dostęp 2014-09-18].
  13. bbc.co.uk z 20 lutego 2009.
  14. timesonline.pl z 18 lutego 2009.
  15. bloomberg.com z 18 lutego 2009.
  16. Wyborcza.biz z 19 grudnia 2009.
  17. Robert Rybicki: Saab 9-3 w nowym wydaniu gotowy do produkcji. auto-swiat.pl, 2011-04-27. [dostęp 2014-11-25].
  18. Nowa historia Saaba – Onet.pl Moto – 26.01.2010.
  19. Spyker-Aktionäre stimmen Übernahme von Saab zu.
  20. Tomasz Popławski: Saab z silnikami BMW od 2012 r.. autogaleria.pl, 2010-10-04. [dostęp 2014-05-14].
  21. pp: Saab Sonett – tak miał wyglądać rywal Audi A5. motofakty.pl, 2013-04-16. [dostęp 2014-09-18].
  22. A. Ruciński: Saab wznawia produkcję. Pierwsze auta zjadą z taśm już w poniedziałek. v10.pl, 2013-11-30. [dostęp 2013-12-01].
  23. http://www.bytbil.com/nyheter/uv5tvkyg/?cmpid=37.
  24. A. Ruciński: Saab wstrzymał produkcję z powodu problemów finansowych. v10.pl, 2014-05-21. [dostęp 2014-05-21].
  25. Lesław Sagan: SAAB w rękach Hindusów. auto-swiat.pl, 2014-06-19. [dostęp 2014-06-19].
  26. Mariusz Zmysłowski: Właściciel Saaba zbankrutuje?. autokult.pl, 2014-08-13. [dostęp 2014-08-14].
  27. Saab przestał być Saabem – kolejny akt dramatu. motoryzacja.interia.pl, 2014-09-02. [dostęp 2014-09-03].
  28. Saab trafi w ręce Mahindra&Mahindra – zdjęcia. topgear.com. [dostęp 2014-12-05].
  29. Nevs builds cars in Trollhatan again. saabsunited.com, 2015-02-05. [dostęp 2015-02-05].
  30. Saab znów na sprzedaż. auto-swiat.pl, 2015-04-16. [dostęp 2015-04-17].
  31. Saab: Ciekawostki Saaba. speed-zone.pl, 2007-02-06. [dostęp 2014-12-16].
  32. Zakłady produkcyjne. pl.saab.wikia.com. [dostęp 2013-09-27].
  33. Strona internetowa Saab Car Museum.
  34. 34,0 34,1 Historia Saab Car Museum na stronie internetowej.
  35. Bartosz Pokrzywiński: Muzeum Saaba ponownie otwarte. [dostęp 2015-01-18].
  36. MAK: Produkcja Saaba wznowiona. autokrata.pl, 2013-02-02. [dostęp 2014-03-13].
  37. Bawo: Szwedzkie Saaby z polską baterią. trojmiasto.pl, 2014-02-06. [dostęp 2014-03-13].
  38. Michał Dek: BMW kupi Saaba?. moto.pl, 2012-02-22. [dostęp 2015-01-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]