Ty23

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tv23)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ty23
Ty23-104 w skansenie w Chabówce
Ty23-104 w skansenie w Chabówce
Producent Polska WSABP Warszawa
Polska Fablok Chrzanów
Polska HCP Poznań
Niemcy BMAG
Belgia Cockerill
Belgia St. Leonard
Belgia Franco-Belge
Lata budowy 1923-1934
Układ osi 1'E
Masa służbowa 95 t + 54,1 t tender[1]
Masa pustego parowozu 87,45 t + 22,6 t tender
Długość parowozu 12 550 mm
Długość z tendrem 20 065 mm
Wysokość 4620 mm
Rozstaw osi skrajnych 9050 mm
Moc znamionowa 1320 KM (970 kW)
Maksymalna
siła pociągowa
21 000 kG
Prędkość maksymalna 60 km/h
Typ tendra 22D23
Ciśnienie w kotle 14 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 227,16 m²[2]
Powierzchnia przegrzewacza 73,5 m²[3]
Powierzchnia rusztu 4,5 m²
Średnica cylindra 650 mm
Skok tłoka 720 mm
Średnica kół napędnych 1450 mm
Średnica kół tocznych 1000 mm
nacisk na oś 17 t
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy

Ty23 – seria polskich parowozów towarowych PKP o układzie osi 1'E (1-5-0).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Projekt parowozu został opracowany w 1923 roku przez inż. Wacława Łopuszyńskiego, a dokumentację techniczną opracowano przy współpracy niemieckich zakładów Schwartzkopff (BMAG). Z powodu braku gotowości nowo powstających polskich zakładów, początkowo produkowano je na zamówienie polskie za granicą – 15 pierwszych maszyn wyprodukowały w 1923 zakłady Schwartzkopff (numery Ty23-1 – 15), dalsze 60 sztuk w latach 1924-1925, oferujące korzystniejszą cenę belgijskie fabryki Cockerill (26 sztuk, Ty23-16 – 41), St. Leonard (19 sztuk, Ty23-42 – 60) i Franco-Belge (15 sztuk, Ty23-61 – 75), a następnie uruchomiono produkcję we wszystkich trzech fabrykach krajowych. W latach 1926–1932 zbudowano 164 parowozy w zakładach H. Cegielski Poznań, w latach 1927–1934 – 266 parowozów w WSABP i w latach 1929–1931 – 106 sztuk w Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Chrzanowie. Łącznie zbudowano 612 sztuk lokomotyw Ty23, wszystkie dla PKP[4].

Parowozy te stanowiły zasadniczy trzon parowozów towarowych w ciężkim ruchu towarowym przed 1939 rokiem. Od 1937 zaczęły być zastępowane przez parowozy Ty37. 106 sztuk zostało wydzierżawione lub sprzedane Francusko-Polskiemu Towarzystwu Kolejowemu na magistrali węglowej Herby-Gdynia.

W czasie II wojny światowej koleje niemieckie przejęły 439 sztuk Ty23 i oznaczyły je jako serię 5823–27. 170 lokomotyw zdobył w 1939 roku ZSRR, a 5 zostały wyewakuowanych do Rumunii (oznaczonych tam jako seria 150). Dalsze 73 lokomotywy zostały przez Niemców zdobyte podczas ataku na ZSRR, z czego do służby kolei niemieckich przyjęto 31, a pozostałe - do kolei wschodniej (Ostbahn)[4]. Część lokomotyw tego typu została później ponownie przejęta przez ZSRR. Po wojnie przez krótki okres 8 lokomotyw służyło w kolejach czechosłowackich jako seria 537.1 (7 z nich zostało zwróconych w 1948).

Po zakończeniu wojny w Polsce było 258 parowozów Ty23. Po rewindykacji dalszych z okolicznych państw, trwającej aż do 1956 roku (najdłużej z NRD), było ich na stanie PKP po wojnie 312[4]. Lokomotywy te wróciły na polskie szlaki, będąc stopniowo wypierane przez nowsze konstrukcje - szczególnie Ty45.

Gdy pojawiła się seria amerykańskich ciężkich maszyn Ty246, a później najcięższych polskich maszyn Ty51, większość Ty23 została wycofana z głównych szlaków. Powodami były m.in. brak mechanicznego podajnika węgla, niższa sprawność z uwagi na niższe ciśnienie pary w kotle, niższy uciąg i naturalne zużycie.

Parowozy Ty23 zakończyły swoją służbę do 1979. Wiele z nich kończyło żywot na bocznicach przemysłowych

W Polsce zachowane są trzy nieczynne parowozy w skansenach: Ty23-104 (budowy HCP) w Chabówce, Ty23-145 (bud. WSABP) w Jaworzynie Śląskiej i Ty23-273 (bud. WSABP, przebudowany na szerokotorowy), który w połowie marca 2012 roku został przewieziony ze skansenu w Karsznicach do parowozowni w Skierniewicach (należącej do Polskiego Stowarzyszenia Miłośników Kolei).

Niektóre właściwości trakcyjne[edytuj | edytuj kod]

Jak to zwykle bywa w wypadku parowozów normalnotorowych maksymalna siła pociągowa maszyny jest ograniczona jej przyczepnością. Tak też jest i w przypadku Ty23. Maksymalna siła pociągowa podczas rozruchu Ty23 wynosi 21 000 kG. Dalszy rozkład siły pociągowej w funkcji prędkości jest gorszy niż np. parowozu Ty37, ale całkiem przyzwoity jak na lata w których Ty23 został skonstruowany. Parowóz ten mógł ciągnąć na torze poziomym składy towarowe ładowne o masie 1460 ton z szybkością 60 km/h przy opalaniu węglem słabszego gatunku. Na dużych wzniesieniach rzędu 20‰ mógł ciągnąć 260 t z prędkością 40km/h lub 105 t z prędkością 60 km/h.

Przypisy

  1. Masa tendra 54,1 t wg B. Pokropiński (1987). W: B. Pokropiński (2007) prawdopodobnie jest pomyłka 51,4 t
  2. B. Pokropiński (2007). W starszym źródle B. Pokropiński (1987) - 191,1 m²
  3. B. Pokropiński (2007). W starszym źródle B. Pokropiński (1987) - 85,9 m²
  4. 4,0 4,1 4,2 B. Pokropiński (2007)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Fijałkowski, W. Kowalewski: Charakterystyki Normalnotorowych Pojazdów Trakcyjnych. Wydawnictwa Komunikacyjne, 1959.
  • Bogdan Pokropiński: Parowozy normalnotorowe produkcji polskiej. Warszawa: WKiŁ, 2007, s. 56, 254. ISBN 978-83-206-1617-0.
  • Bogdan Pokropiński: Parowozy normalnotorowe produkcji polskiej dla PKP i przemysłu. Warszawa: WKiŁ, 1987, s. 23, 25. ISBN 83-206-0483-4.