Wushu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wu3shu4.png
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ogółu chińskich sztuk walki. Zobacz też: film o tej samej nazwie.

Wushuchińskie sztuki walki.

Określenie wushu (chiń. upr.: 武; chiń. trad.: 武術; pinyin: wǔshù wymowa i) oznacza sztuki walki w ogóle, dopiero Zhongguo wushu (chiń. 中国武) oznacza "chińskie sztuki walki". Jednak z uwagi na to, że Chiny posiadają bardzo długą historię rozwoju własnych sztuk walki, stanowiących właściwie dziedzictwo kulturowe tego kraju, na zachodzie samo określenie wushu jest jednoznacznie utożsamiane z ogółem chińskich sztuk walki.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Określenie wushu jest pojęciem współczesnym. W Chinach w rzeczywistości nie istniało pojęcie "sztuk walki" w takim znaczeniu, w jakim używamy tego określenia współcześnie w kulturze zachodniej. Dopiero za sprawą kultury zachodu, a dokładniej za sprawą interakcji kultury japońskiej z zachodnią i jej wsteczny wpływ poprzez język japoński na chiński, pojęcie "sztuki walki" w znanym nam znaczeniu pojawiło się na początku XX wieku w Chinach. Jest nim właśnie wushu[1].

Natomiast to, co określamy współcześnie mianem sztuk walki w Chinach tradycyjnie i nierozerwalnie było elementem wiązanym z wojskowością i walką. Mówiono o "sztukach wojennych" rozumiejąc sztukę wykonywania czynności bojowych żołnierza. W tym sensie, od czasów dynastii Song po czasy współczesne, stosowano określenie wuyi (武藝)[1][2].

Różnice między wuyi a wushu są bardzo drobne, ważą się na poziomie słowa, bowiem na poziomie budujących go ideogramów są jeszcze mniejsze. Oba te słowa zawierają "wojenny" ideogram wu (武). Jest on tworzony przez dwa znaki: "zatrzymać (止) i "włócznia" (戈), oznacza więc dosłownie "zatrzymywanie włóczni" (a szerzej - "powstrzymywanie przemocy") i takie jego znaczenie zawiera już najstarszy chiński rocznik - Kronika Wiosen i Jesieni. W praktyce jednak ideogramem tym odnosi się do spraw wojennych, wojskowych, bojowych. W obu słówkach wuyi i wushu chodzi też o "zdolności", "umiejętności", czy też "talenty" w zakresie wu, przy czym owe zdolności yi (藝) są zdolnościami wzniosłymi, są sztuką, podczas gdy zdolności shu (術) są zdolnościami przyziemnymi, technikami, metodami[3]. Dlatego też niektórzy polscy[4] oraz anglojęzyczni[5] autorzy przekładają termin wushu właśnie jako "techniki walki" a nie "sztuki walki".

Niemniej jednak to właśnie wushu jest współcześnie i oficjalnie w Chinach utożsamiane z zachodnim terminem "sztuki walki", obejmując swym znaczeniem także dyscypliny sportowe jak i dyscypliny odwołujące się do rozwoju osobistego i treści filozoficznych, czy prozdrowotnych, niekoniecznie zaś obejmując swym znaczeniem cały żołnierski fach.

Popularne określenie "kung-fu" (zapisywane w ten sposób w transkrypcji Wade-Gilesa, natomiast w transkrypcji pinyin zapisywane jako jako gōngfū, 功夫) jest rozpowszechnionym na zachodzie kolokwializmem z chińskiego języka kantońskiego oznaczającym jakąkolwiek sztukę walki uprawianą przez wystarczająco utalentowanego adepta[6], choć dosłownie w ogóle nie odnosi się do sztuk walki, oznaczając po prostu uzyskanie wysokiej umiejętności w jakieś dziedzinie[7]: gōng (功) oznacza "sukces", "osiągnięcie", "zaletę", "wyróżnienie", "dobry wynik", zaś (夫) oznacza "człowiek", "mężczyzna", "mąż"[3]. Prawdopodobnie słowo "kung-fu" w zaltynizowanej formie po raz pierwszy na zachodzie pojawiło się w XVIII wieku, użyte przez francuskiego jezuitę, który tym słowem opisał chińską gimnastykę[2][8].

Ale chińskie sztuki walki były (i nadal są) nazywane także jeszcze inaczej[9]:

  • wu kung (pinyin: wǔgōng, 武功) - perfekcyjność w sztuce walki
  • kuoshu (pinyin: guoshu, 國術) - sztuki narodowe
  • chuan shu i chuan fa (pinyin: quanshu, 拳術; quanfa 拳法) - technika i metoda pięści
  • chung-ko chuan bądź chung kuo chuan[10] - chińska sztuka pięści
  • kun tao - (w j. hokkien) oznacza mniej więcej "rozumne" użycie pięści
  • lèi tái - (擂臺) - nazwa tradycyjnej platformy a współcześnie areny, na której rozgrywa się walki sparingowe; pojęciem tym na Tajwanie określano chińskie sztuki walki uprawiane sportowo.

Termin wushu odczytany zgodnie z japońską lekcją brzmi bu-jutsu.

Tradycyjne vs. współczesne wushu[edytuj | edytuj kod]

Chińskie sztuki walki można najogólniej podzielić na:

  • wushu tradycyjne lub ludowe (chiń. 传统武 - chuantong wushu / 民间 - minjian wushu)
  • wushu sportowe lub współczesne (chiń. 赛武 - jingsai wushu / 现代武 - xiandai wushu)

Tradycyjne chińskie sztuki walki, określane na zachodzie mianem "kung-fu", wydają się być rozpowszechnione już w czasie powstania najstarszych źródeł pisanych w Chinach. Tym samym są one nierozerwalnie związane z rozwojem samych Chin, będąc w istocie jednym z najstarszych elementów tej kultury[11]. Sztuki walki rozwijały się w sposób naturalny wraz z rozwojem wojskowości i wymagań stawianych żołnierzom, zaś same sztuki walki rozumiano bardzo praktycznie - jako umiejętność zwyciężania w walce, zdolność do pokonania przeciwnika bronią bądź bez broni, zdolność do przeżycia na polu bitwy. Dopiero współcześnie doszukuje się w nich głębszego znaczenia, jak też nadaje nie-bojowe znaczenia i zastosowania[1][5].. Sztuki walki były w Chinach znane powszechnie i dziś nie ma już wątpliwości, że to z nich wywodzą się np. japońskie sztuki walki[4][12]. Sama nazwa karate oznacza "chińską rękę" (jap. 唐手)[4] i dopiero całkiem współcześnie rozpowszechniono interpretację pierwszego ideogramu tej nazwy jako oznaczającego nie "chińską" lecz "pustą" rękę (tj. interpretując słowo karate nie jako chińską sztukę walki lecz jako po prostu umiejętność walki wręcz bez broni).

Swoisty renesans chińskie sztuki walki przeżywały w czasach Republiki Chińskiej (1911-1949), po upadku cesarstwa a przed powstaniem Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL): otwarto ogromną liczbę publicznych szkół walki, dzięki czemu już każdy w sposób całkowicie swobodny mógł je trenować, powstały też państwowe instytucje zajmujące się gromadzeniem i porządkowaniem wiedzy na temat tradycyjnych sztuk walki, wydawano książki dokumentujące techniki walki różnymi stylami, istniały nawet państwowe egzaminy certyfikacyjne. W tym okresie chińskie sztuki walki nazywano "narodowymi", guoshu.

Tymczasem współcześnie w ChRL, po okresie traktowania ich jako niepoprawnych politycznie, po okresie zakazu uprawiania sztuk walki, tę prastarą tradycję zamieniono na "upaństwowione" i kontrolowane centralnie sportowe wushu, zainicjowane i skodyfikowane ostatecznie przez instytucje rządowe i państwowe wyższe szkoły sportowe w latach 80 XX wieku. Sport ten uprawiany jest w dwóch konkurencjach:

Taolu to wykonywane najczęściej bardzo szybko i w sposób perfekcjonistyczny skomplikowane układy choreograficzne, nawiązujące do ruchów wyprowadzonych z tradycyjnych sztuk walki, pełne pięknych i widowiskowych akrobacji. Właściwie jest to jednak forma wyczynowej gimnastyki i ma więcej wspólnego z teatrem niż z autentyczną walką wręcz. Sanda zaś to pełnokontaktowy sparing przypominający kick-boxing, boks tajski, czy nawet mieszane sztuki walki, aczkolwiek przeciwnie do tych ostatnich, nie zezwala na walkę w parterze. Obie konkurencje traktowane są rozłącznie, tj. zawodnicy szkolą się bądź w wushu/taolu, bądź w sanda. Zawodnicy szkolący się w zawodowym sanda praktycznie również nie przechodzą treningu tradycyjnych chińskich sztuk walki. Sportowe, zawodowe wushu swoich adeptów, czy też zawodników, określa jako atletów.

Historia chińskich sztuk walki[edytuj | edytuj kod]

Czasy najdawniejsze[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza strona Zapisków Historyka

Kronika Wiosen i Jesieni, najstarsza zachowana kronika chińska, opisująca okres 722 do 481 p.n.e., zawiera wzmianki na temat sztuk walki, ich filozofii oraz technik "twardych" (takich jak uderzenia) i "miękkich" (takich jak dźwignie i rzuty). Co więcej, Księga rytuałów Liji (niektóre jej części datuje się na X wiek p.n.e., aczkolwiek ostateczna redakcja miała miejsce w III wieku p.n.e.) wspomina na temat systemu walki, na który składają się uderzenia, chwyty, skręty stawów, oraz naciski na kluczowe punkty ciała przeciwnika. Wymienia pięć podstawowych broni: łuk, klasyczną włócznię, włócznię z kolcem, klasyczną halabardę oraz halabardę (戈; starożytna broń używana w czasach dynastii Shang do Han). Wspomina, że walki z włócznią uprawiano w jesieni, zaś zapasy w zimie. Wspomina także o tańcu wojennym wykonywanym w zbroi i z bronią, charakteryzującym się choreografią ruchów przypominających walkę. Powstałe ok. 100 p.n.e. Zapiski historyka wspominają jedynie o zapasach, aczkolwiek z Księgi Hanów wiadomo, że w czasach dynastii Han (206 p.n.e. - 25 n.e.) istniał rozdział między sportowymi zapasami (角力; juélì) a walką wręcz (手搏; shǒubó), która, co ciekawe, posiadała już wówczas pisane podręczniki[2].

Współcześnie znany element "duchowy" w chińskich sztukach walki - ćwiczenia qwazi medytacyjne, oddechowe i koncentracji uwagi - również mają starożytny rodowód. Zestaw ćwiczeń ruchowo-oddechowych imitujących ruchy zwierząt, tzw. "ćwiczenia pięciu zwierząt" Wuqinxi (五禽戲) - żurawia, małpy, jelenia, niedźwiedzia i tygrysa - został opracowany przez lekarza Hua Tuo (140–208 n.e.), który propagował stosowanie gimnastyki w celach zdrowotnych[13].

Rola armii[edytuj | edytuj kod]

Społeczność Chin zorganizowana była w system bliski feudalizmowi i podzielona na klasy społeczne o różnym stopniu prestiżu. Inaczej jednak niż w średniowiecznej Europie, chłopi - choć w zasadzie reprezentowali niską klasę społeczną - w hierarchii swojej klasy stali wysoko. Niższą rangę posiadali rzemieślnicy, a jeszcze niższą kupcy. Najniżej zaś w hierarchii ulokowani byli żołnierze. Mimo to, rozwój, kultywowanie i nauczanie sztuk walki niewątpliwie jest związany właśnie z tą warstwą społeczną.

We wczesnym okresie armia była poborowa i każdy młody mężczyzna miał obowiązek odsłużyć dwa lata. Jeżeli ktoś nie miał innej możliwości, z przyczyn finansowych mógł się ostatecznie też zaciągnąć do wojska, aczkolwiek było to traktowane jako hańba. Co więcej, jedną z kar stosowanych w ówczesnym systemie sprawiedliwości było przymusowe wcielenie do wojska i oddelegowanie do pilnowania granic. Począwszy jednak od czasów dynastii Tang (618-907) większe znaczenie zaczęła odgrywać armia zawodowa, zaś w wielu rejonach Chin zawód żołnierza stał się dziedziczny. Powstały całe rodziny zajmujące się działalnością wojskową[14]. Ma to znaczenie dość istotne, bowiem zazwyczaj rodziny chińskie były liczne, tworzyły wręcz klany, zaś z uwagi na dziedziczenie zawodu żołnierza, z pewnością kultywowano w nich i trenowano umiejętności przydatne w tym zawodzie, zwłaszcza przygotowywano do niego młode pokolenie. Ponadto w całej historii Chin nieustannie trwały wojny domowe i walki polityczne, tak więc istniało ogromne zapotrzebowanie na zawodowych żołnierzy i najemników.

Istnieją dowody wskazujące, że już stosunkowo wcześnie żołnierze poddawani byli regularnym, cyklicznym szkoleniom w zakresie posługiwania się każdą z głównych broni, również w trakcie jazdy konnej, zaś walka wręcz była uważana za umiejętności podstawowe. Ponieważ początkowo armia była poborowa, szkolenie wojskowe przechodzili prawie wszyscy chłopi i mieszczanie, co było dodatkowym czynnikiem rozpowszechniającym sztuki walki. W roku 702 wprowadzono system egzaminów wojskowych, w których oceniano zdolności żołnierza w wielu kategoriach, od pływania, przez podnoszenie ciężkich obiektów, po strzelanie z łuku konno. Najlepsi żołnierze byli nagradzani za utrzymywanie wysokiego poziomu siły i wytrwałości. W trakcie dynastii Song (960-1279) utworzono nawet akademię wojskową w której adepci mogli w sposób usystematyzowany trenować wszelkie sztuki walki[2]. W czasach tej dynastii armia zawodowa była też najliczniejsza, przekraczając stan miliona żołnierzy[14]. W tym też okresie sztuki walki zyskały określenie wuyi, odnoszące się wprost do umiejętności wymaganych w zawodzie żołnierza[2].

Szczytowym okresem w rozwoju sztuk walki była zaś dynastia Ming. Dynastia ta panowała po obaleniu dynastii mongolskiej a Chiny przechodziły okres rozkwitu w wielu dziedzinach. Żyjący wówczas generał Qi Jiguang (1528-1587) w roku 1553 objął urząd odpowiedzialny za tworzenie oddziałów milicji (złożonych z ochotników i rezerwistów), które miały walczyć w szczególności przeciw japońskim piratom wōkòu (倭寇). Wymyślił wiele nowych rodzajów broni (w walkach z piratami użył dział-amfibii poukrywanych na całej linii wybrzeża). W celu szkolenia swoich żołnierzy, Qi Jiguang opublikował ilustrowany podręcznik walki na morzu i lądzie, który zachował się po dziś dzień[2]. W swej książce opisuje m.in. różne rodzaje broni, od tradycyjnych lanc, halabard, noży i szabl, po całkiem nowe. Opisuje różne techniki walki przy użyciu tych broni, ale również techniki walki wręcz bez użycia broni. Pisze: "walka bez broni nie wydaje się być przygotowaniem do wojny, jednakże poznawanie walki bez broni sprawia, iż ciało pracuje, a to jest podstawą dalszego treningu". Dalej prezentuje 32 pozycje formy - układu kolejno wykonywanych ruchów - z których każda jest zilustrowana, poetycko nazwana i krótko opisana. Współcześnie niekiedy wspomina się o Qi Jia Quan, stylu chińskich sztuk walki bazującym na tych technikach[5].

Tajne organizacje[edytuj | edytuj kod]

Omawiając historię chińskich sztuk walki warto zwrócić uwagę na rolę tajnych organizacji. Na przestrzeni całej historii Chin istniało wiele różnych tajnych organizacji, z których większość miała charakter filozoficzno-religijny i głosiła mesjanistyczne przesłania. Bodaj najdłużej działającą (przez wiele wieków!) i najbardziej znaną był Biały Lotos. Organizacje te współcześnie nazywane są "sektami", choć w wielu przypadkach miały one również jasno określone cele działalności politycznej.

Po zajęciu Chin przez Mongołów (Dynastia Yuan, 1279–1368; to po niej tron objęła chińska dynastia Ming) obca władza zakazała chińczykom demonstrowania umiejętności bojowych, uprawiania sztuk walki i posiadania broni. Broń, gdy nie była używana w walce czy szkoleniu, często służyła celom dekoracyjnym - mongołowie nakazali zastąpić posiadane jej egzemplarze drewnianymi replikami[2]. W tym okresie najprawdopodobniej utworzyły się pierwsze zakonspirowane grupy paramilitarne, o silnie określonej działalności politycznej wymierzonej przeciw Mongołom. Niewątpliwie rebelianci musieli znać fach wojenny (tj. sztuk walki). W późniejszym czasie przyczynkiem do rozwoju kolejnych tajnych organizacji była druga obca dynastia, mandżurska dynastia Qing, która przejęła tron cesarski po dynastii Ming i była już ostatnią dynastią Cesarstwie Chińskim. Tym razem również powstawały, przez cały czas trwania tej dynastii, różne tajne organizacje społeczno-polityczne, które miały na celu obalenie obcej władzy. Nauczanie sztuk walki w tych organizacjach miało znaczną podbudowę mitologiczną, jak również - jako że sztuki walki stanowiły istotny element kultury Chin - ich nauczanie pozwalało na znalezienie wspólnej płaszczyzny między rekrutowanymi członkami organizacji wywodzącymi się z wszelkich środowisk i warstw społecznych[12].

Oczywiście im bliżej czasów współczesnych, tym działalność takich sekt jest lepiej udokumentowana. W XIX wieku, w schyłkowym okresie dynastii mandżurskiej, różnice kulturowe (w tym i w mentalności, podstawach filozoficznych) oraz w organizacji państwa, między imperialną Europą a Chinami były tak ogromne, że przy braku chęci zrozumienia drugiej strony (każda uważała się za cywilizowaną a w drugiej widząc barbarzyńców) i braku większej wiedzy drugiej stronie, nie można było uniknąć narastających napięć. W szczególności Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska w coraz większym stopniu dominowała Chiny, te zaś nie były w stanie poradzić sobie z tą dominacją. Budziło to sprzeciw zwykłych chińczyków i obok niechęci do mandżurskiej dynastii, wzrastały postawy nacjonalistyczne.

I tak, jedna z sekt - Niebiańskie Królestwo Wielkiego Pokoju - bazująca na chrześcijaństwie, której przywódca twierdził, iż jest bratem Jezusa Chrystusa i musi wyzwolić Chiny spod mocy szatana, wznieciła potężne powstanie tajpingów trwające w latach 1850-1864, które prawie obaliło dynastię. Z kolei niedługo później, w latach 1899-1901, organizacja "Pięść w imię sprawiedliwości i pokoju" wznieciła powstanie bokserów. Tym razem organizacja ta bazowała na wierzeniach buddyjskich i kierowała się nie tylko przeciw dynastii, ale też przeciw cudzoziemcom i ich ideom, takim jak chrześcijaństwo. Postawa antychrześcijańska jednakże była bardzo mile widziana na dworze cesarskim i co zdumiewające, władze Chin potajemnie wsparły to powstanie, które w efekcie obróciło się nie przeciw dynastii, lecz prawie wyłącznie przeciw chrześcijanom. Ta druga organizacja odwoływała się wprost, jawnie, do sztuk walki, rozumianych zarówno jako tradycja narodowa (coś, co jednoczy chińczyków), rozumianych praktycznie (powszechne treningi w ramach przygotowań do powstania), jak i magicznie (głosili, że tradycyjne chińskie rytuały ochronią powstańców przed bronią palną cudzoziemców)[15].

Legenda Shaolin[edytuj | edytuj kod]

Shaolin: treść legendy[edytuj | edytuj kod]

Ta niezwykle popularna legenda przypisuje buddyjskim mnichom rolę twórców sztuk walki w ogóle, rolę zapoczątkowania kung-fu. Legenda ta jest wciąż żywa i bardzo często powielana w literaturze, filmach i na stronach internetowych[16] nawiązujących do sztuk walki.

Legenda głosi, że w celu rozwoju buddyzmu w Chinach (a właściwie w celu rozwoju buddyjskiej sekty chan (zen), skoncentrowanej przede wszystkim na medytacji a w mniejszym stopniu na treściach filozoficzno-religijnych, której później wierzenia w Chinach zostały dodatkowo silnie przekształcone i powiązane z chińską filozofią taoistyczną przez mnicha Huineng, 618-713, z Kantonu[14]), cesarz północnej dynastii Wei Xiaowen (Tuoba Hong 拓拔宏; 467 – 499 n.e.), nakazał utworzenie świątyni - buddyjskiego klasztoru - na górze Shao, jednej z siedmiu gór tworzących pasmo górskie Song w prowincji Henan. Świątynia ta otrzymała nazwę "klasztoru w lasach Shao" - nazwa góry to Shào (少)[17], las to lín (林), zaś klasztor to (寺) - Shàolín Sì (少林寺). Klasztor powstał w 446 roku[18] i rozpoczęto w nim przekład pism religijnych z sanskrytu na chiński.

Niedługo potem, w celach misyjnych z Indii przybył mnich Bodhidharma, najpierw odwiedził cesarza a następnie udał się z wizytacją do tejże świątyni. Stwierdził jednak, że miejscowi mnisi są senni i chorobliwi, dlatego też wprowadził obowiązkową i codzienną gimnastykę, opartą po części na indyjskim tańcu wojennym imitującym ruchy wojowników w trakcie walki, po części na ćwiczeniach indyjskiej jogi. Legenda z tej właśnie gimnastyki wywodzi całą filozofię podpatrywania zwierząt w walce w celach rozwoju kolejnych zestawów ćwiczeń fizycznych zaś niespokojne dzieje Chin upatruje w potrzebie rozwoju praktycznych umiejętności samoobrony mnichów.

Dalej legenda stwierdza, że klasztor pewnego razu miał zostać spalony przez władze, przy czym pięciu mnichom udało się uciec z pogromu. Każdy z nich osiadł w innej części Chin, przyjął tam na naukę nowych uczniów i w ten właśnie sposób niezwykły wynalazek - "boks z Shaolin" - rozprzestrzenił się po całych Chinach. Legenda stwierdza też, że każdy z tych pięciu mnichów miał specjalizować się w nieco innym rodzaju sztuki walki, w czym legenda podejmuje się wyjaśnienia różnorodności stylów chińskich sztuk walki[12]. Ponadto, poprzez stwierdzenie, jakoby dany styl sztuk walki był właśnie przekazanym przez jednego z tych pięciu ocalałych mnichów, uzasadnia się "wyższość" danego stylu nad innymi.

Shaolin: fakty[edytuj | edytuj kod]

O tym, że legenda nie mówi prawdy, stwierdzają jedne z najstarszych tekstów języka chińskiego, które w sposób bezsprzeczny wskazują, że sztuki walki były dobrze znane w Chinach na długo zanim pojawił się tam buddyzm. Natomiast autentyczne źródła historyczne wiążą klasztor ze sztukami walki w dwóch etapach[18]:

  • Lata 605-620: na ten okres datuje się kamienną tablicę, stojącą na terenie klasztoru, na której zapisano, że mnisi odparli atak bandytów na świątynię, która doznała wówczas znacznych uszkodzeń, oraz że mnisi pomogli schwytać Wang Shichong (王世充), generała upadłej wówczas dynastii Sui, zagrażającemu nowej dynastii Tang. Zagrożeniem były aspiracje: skądinąd wiadomo, że w spadku po Sui a przed Tangami Wang Shichong na krótko objął tron cesarski. Dzięki temu czynowi, klasztor miał pozostać nierozwiązany, podczas gdy inne klasztory nowa władza zamykała. Współcześnie przyjmuje się tutaj, że jeżeli istotnie w tym czasie mnisi tego klasztoru umieli skutecznie walczyć, to najpewniej nabyli tych umiejętności nim zostali mnichami - wszak sztuki walki były już dobrze znane od bardzo dawna.
  • XVI wiek: pomijając epizodyczne informacje o udziałach konkretnych mnichów w walkach politycznych, dopiero od tego czasu pisze się - i to w cale nie mało - o wojujących mnichach z klasztoru Shaolin wprost, całkiem bezpośrednio, aż po dzień dzisiejszy. Przeważająca większość tej literatury to fikcja, różnej maści opowiadania, oraz mityczne odwołania. Wszystko wskazuje jednak na to, że mnisi autentycznie brali udział w operacjach wojskowych na zaproszenie generałów, jako najemna milicja.

Mnisi na pewno posiadali opracowany do perfekcji zestaw ćwiczeń z kijem, bowiem generał Qi Jiguang, który napisał znany powszechnie podręcznik technik walki, zamieścił w nim opis technik z kijem, pochodzący właśnie od mnichów[5]. Jednakże inne umiejętności w sztukach walki mnichów były w rzeczywistości przez wojskowych oceniane nisko. Generał Yu Dayou (大猷; 1503-1580) wizytując klasztor był tak rozczarowany umiejętnościami mnichów, że zabrał ze sobą kilku z nich aby ich specjalnie szkolić i by mogli następnie wrócić do klasztoru i podnieść poziom wszystkich mnichów[18].

Lecz jak właściwie interpretować te opowieści o mnichach? Zasadniczo, kierując się faktami i źródłami historycznymi, nie ma powodu podejrzewać, aby ta świątynia różniła się specjalnie od innych buddyjskich świątyń. To, że mnisi brali udział w operacjach wojskowych w imię cesarza, nie oznacza, że walczyli jako żołnierze w pierwszej linii. Propozycja powołania w do walki w imię cesarza była czymś powszechnym, zaś wiele klasztorów utrzymywało własne milicje, których celem była obrona świątyń i majątków zakonnych. Milicja taka ćwiczyła przede wszystkim musztrę piechoty, a więc marsz i formowanie szeregów, ewentualnie proste techniki walki bronią typową dla piechoty (stąd też zapewne ćwiczyli posługiwanie się kijem)[5].

Zdaniem współczesnego niezależnego historyka chińskich sztuk walki, Stanleya Henninga, określenie "boks Shaolin" pojawiające się w chińskiej literaturze od XVI do XVIII wieku, miało raczej charakter symboliczny, jako zbiorcza nazwa pewnych popularnych sposobów uprawiania sztuk walki[19]. Niewątpliwie wraz z upływem czasu następował też proces mitologizacji Shaolin i piętrzenia się fantastycznych opowieści i legend. Idea, jakoby ten klasztor był miejscem, w jakim narodziły się sztuki walki, została po raz pierwszy wyrażona dopiero w roku 1784 w podręczniku sztuk walki napisanym przez Zhang Kongzhao. Natomiast na przestrzeni dziejów nie ma ani jednego słowa odnośnie Bodhidharmy. W roli inicjatora sztuk walki w klasztorze pojawia się on dopiero w niezwykle popularnej powieści "Podróże Lao Ts'ana", która ukazywała się w latach 1904-1907 w ilustrowanym czasopiśmie. Mit o Bodhidharmie i klasztorze został następnie utrwalony w książce cieszącej się jeszcze większym wzięciem, wydanej w 1910 roku pod tytułem "Metody Szkoleniowe Shaolin" a w 1915 roku pod tytułem "Tajemnice Boksu Shaolin". Autor nie został wymieniony z imienia ani nazwiska, jej treść wyraża sprzeciw dynastii mandżurskiej i nie można wykluczyć, że książka ta była jedynie stylizowana na klasyczny podręcznik sztuk walki z czasów dynastii Qing[19].

Mit o powstaniu chińskich sztuk walki w klasztorze Shaolin przy udziale Bodhidharmy (oraz podobny mit o stworzeniu taijiquan przez Zhanga Sanfenga w taoistycznej świątyni ulokowanej na paśmie górskim Wudang), został formalnie obalony przez Tang Hao w wydanej przez niego w 1930 roku książce o tytule "Studia/badania nad Shaolin i Wudang"[5][19][20].

Okres republikański[edytuj | edytuj kod]

Złoty okres rozwoju sztuk walki[edytuj | edytuj kod]

Ok. roku 1621 Cheng Zongyou opublikował książkę poświęconą metodom treningowym sztuk walki, w jakiej twierdził, że przez wiele był uczniem mnichów z Shaolin i jego książka demonstruje metody treningowe stosowane właśnie przez tych mnichów. Od tego czasu można datować coraz większą liczbę publikacji poświęconych sztukom walki, powstających coraz częściej, zaś od XVII, XVIII wieku można datować krystalizowanie się współcześnie znanych stylów tradycyjnych sztuk walki, przekazywanych z pokolenia na pokolenie przez członków danej rodziny i ich najbardziej zaufanych uczniów. W tych stylach chińskich sztuk walki można obecnie prześledzić wstecz historię ich rozwoju, dzięki zachowanym rękopisom tworzonym przez kolejne pokolenia, a niekiedy nawet i całą linię przekazu wstecz, przynajmniej w obrębie kluczowych dla rozwoju i dokumentowania danego stylu rodzin[2]. Ten galopujący rozwój sztuk walki osiągnął następnie apogeum w latach 1911-1949 w okresie Republiki Chińskiej.

W tym czasie, zapoczątkowany w schyłkowym okresie dynastii mandżurskiej nacjonalizm, będący wyrazem obawy o zatracenie wartości narodowych pod wpływem zachodu, oraz wolą uzyskania mocnego i samodzielnego kraju, obrał wymiar współczesnej polityki. Taki duch wyrażał też tymczasowy rząd jak i walcząca z nim Komunistyczna Partia Chin[15]. Sztuki walki zaś były idealnym kandydatem na tradycyjny, oryginalny chiński, powszechny i mogący być powodem dumy, koncept.

Chociaż scena polityczna i gospodarcza była wówczas świadkiem dramatycznych wydarzeń, dla sztuk walki nastał wyjątkowo pomyślny okres. Sztuki walki okrzyknięto dziedzictwem narodowym - guoshu - i stały się powszechnie dostępne dla ogółu. Już w roku 1915 Ministerstwo Edukacji oświadczyło, że edukacja wojskowa powinna być powszechna a sztuki walki powinny być nauczane we wszystkich szkołach jako powszechny przedmiot rozwijający kulturę fizyczną, w dodatku o silnych, narodowych walorach. Nauczający zaś sztuk walki powinni się legitymować profesjonalnym wykształceniem z zakresu wychowania fizycznego[1] (dotychczas wielu nauczycieli było niepiśmiennych). Powstawały wówczas liczne szkoły sztuk walki, działające jawnie i publicznie, w jakich nauczano każdego chętnego. Działały centralne komisje egzaminacyjne dla instruktorów i adeptów. Tworzono grupy pokazowe, które wykonywały pokazy sztuk walki po całym świecie[2][5].

Powstały też liczne podręczniki demonstrujące filozofię walki różnych stylów i ilustrujące wykonanie rożnych technik z mniej bądź bardziej szczegółowymi komentarzami. Wiele z tej literatury mogło być mistifikacjami, mającymi na celu przede wszystkim cele nacjonalistyczne, ich treść bazowała najczęściej na luźnych przekazach ustnych, obarczonych mitami i legendami i nie popartych żadnymi badaniami, ale pojawiała się też fachowa literatura. W tym też czasie zbierano historyczne rękopisy i zajmowano się ich analizą oraz ponownym, współczesnym wydaniem. Obecnie część z tych książek została zdigitalizowana, przetłumaczona na język angielski i jest przedrukowywana w większych opracowaniach[5], a nawet w jakimś stopniu oferowana jest w sprzedaży w postaci e-booków[21].

To właśnie w tym okresie chińskie sztuki walki ukształtowały się w sposób taki, jak je znamy obecnie pod mianem "kunkg-fu". Jednak dobre czasy dla sztuk walki nie trwały długo. Zaczęły odchodzić wraz z wojną domową, jaka rozpętała się między obozem narodowym, komunistami i dominującymi w wielu prowincjach warlordami (w j. polskim niekiedy nazywa się ich militarystami[15]) - lokalnymi dowódcami wojskowymi, nie bardzo umiejącymi się odnaleźć po upadku cesarstwa. Złote czasy zakończyły się ostatecznie wydarzeniami II wojny światowej (które dla Chin oznaczały przede wszystkim wojnę z Japonią) i utworzeniem Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL).

Centralny Instytut Guoshu i badania historyczne[edytuj | edytuj kod]

W 1928 roku władze utworzyły Centralny Instytut Guoshu, który miał zająć się sztukami walki na najwyższym poziomie[2][5].

W celu wyłonienia najlepszych instruktorów, jakich mógłby Instytut zatrudnić, jeszcze w tym samym roku armia zorganizowała pierwsze krajowe zawody sztuk walki w pojedynkach pełnokontaktowych. Ponieważ tradycyjnie w walkach pełnokontaktowych od wieków nie stosowano żadnych regulacji, ochraniaczy ani kategorii wagowych, zawody te były brutalne. Kiedy pozostało 12 zawodników, zawody przerwano nie rozstrzygając kolejnych walk prowadzących do finałów. Do tego czasu dwóch zawodników zmarło a wielu innych doznało poważnych urazów. Obawiano się, że kontynuacja zawodów doprowadzi pozostałych zawodników do zgonów bądź inwalidztwa, a tym samym świat chińskich sztuk walki bezsensownie utraciłby zbyt wielu mistrzów. Posady instruktorów we wspomnianym powyżej instytucie objęła większa część z pozostałej na ringu dwunastki[22].

Instytut zajmował się badaniem i rozwijaniem sztuk walki dzieląc je na dwie kategorie[2]:

  • "Shaolin" - trening stylów walki opartych na strategii użycia własnej siły, po przez szybkie zadawanie ciosów, kopnięć, wykonywanie chwytów, dźwigni, ataków na stawy i punkty witalne, rzutów itd. (tzw. style zewnętrzne)
  • "Wudang" - trening stylów walki opartych na strategii wykorzystania, w celu pokonania przeciwnika, jego własnej energii i siły, przy równoczesnym używaniu własnej siły jedynie w minimalnym zakresie (tzw. style wewnętrzne, których formy ćwiczy się po przez powolne wykonywanie ruchów)

Te dwie kategorie odwoływały się do popularnych mitów i legend, jednakże wydawały się logicznie różnicować dwie odmienne kategorie sztuk walki. Problemem jednak był fakt, że stylów "Wudang" znano niewielką liczbę, zaś stylów "Shaolin" było bardzo dużo[2].

W tym okresie działał także Tang Hao (1897-1959), uważany za "najwybitniejszego historyka chińskich sztuk walki, jaki się kiedykolwiek urodził"[5]. Intensywnie trenował sztuki walki tak w Chinach, jak i przez pewien czas w Japonii, odwiedzał niezliczoną liczbę mistrzów mieszkających w różnych miejscach, eksplorował różne warianty technik. Przez pewien czas pracował w Centralnym Instytucie Guoshu odpowiadając za publikacje Instytutu. Zasłynął z nad wyraz dużej dociekliwości i profesjonalizmu w zgłębianiu historii sztuk walki. Efektem były publikacje podważające często powielane wówczas mity na temat magicznych mocy wyzwalanych przez mistrzów sztuk walki dzięki umiejętnościom skupiania i uwalniania energii Qi (chi), na temat nieśmiertelności zyskiwanej dzięki praktykom treningowym (mity taoistyczne), czy wreszcie na temat genezy stylów zewnętrznych (boksu Shaolin) w klasztorze Shaolin przy udziale Bodhidharmy, a stylów wewnętrznych w klasztorze Wudang. Swoimi pracami jednakże zdobył sobie wielu wrogów, głównie wśród autorów popularnych wówczas i masowo wydawanych książek o sztukach walki, o niskiej merytorycznie jakości. Do innych, równie wybitnych historyków i teoretyków sztuk walki, jacy pozostawili z tego okresu po sobie nie mniej cenne prace, aczkolwiek nie aż tak rewolucyjne, należą: Xu Zhen, Chou Chi Chun, Ma Ming Da, czy Kang Ge Wu.

Okres ChRL[edytuj | edytuj kod]

1949-1956: wushu zakazane[edytuj | edytuj kod]

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej Mao Zedong ogłosił czasy "Nowej Demokracji": "(...) naszym celem jest zbudowanie nowego społeczeństwa dla narodu Chińskiego. Nowe społeczeństwo będzie mieć nie tylko nową politykę i ekonomię, ale także nową kulturę. (...) Mówiąc zaś krótko, chcemy zbudować nowe Chiny"[1]. Wyrażano hasła, że "Kultura Fizyczna Nowej Demokracji" będzie narodowa, naukowa i powszechna i przeciwstawiono ją "Starej Kulturze Fizycznej"[1][23]

W 1950 roku Xu Yingchao, precyzując koncepcję "Nowej Kultury Fizycznej" twierdził, że sport amerykański uważa siebie za najlepszy i domaga się, aby inni też tak o nim myśleli. Skrytykował "Starą Kulturę Fizyczną", bowiem, jego zdaniem, wówczas myślano w takich imperialistycznych kategoriach i dochodzono do wniosku, że chiński sport jest gorszy niż amerykański. Zdaniem Xu Yingchao, sport amerykański był "rozprzestrzeniany w Chinach nie z troski o kondycję fizyczną chińczyków, lecz dlatego, że stanowił narzędzie kulturowego imperializmu". Wynikiem tej doktryny było uznanie wielu dyscyplin sportowych jako imperialistycznych i ich uprawianie stało się politycznie niepożądane. Inne dyscypliny określone zostały jako feudalne i spotkał je los jeszcze gorszy. Tak też stało się ze sztukami walki, na których zaciążyła historia tajnych organizacji a w szczególności zaś schyłkowy okres dynastii mandżurskiej[1][23]: "sztuki walki uważano za narzędzie kontrrewolucjonistów, którzy zakładali antyrewolucyjne organizacje zagrażające stabilności społeczeństwa, w których nauczali młodych ludzi jak być złodziejami i gwałcicielami oraz które dawały schronienie wrogom ludu"[24]

Komunistyczna Partia Chin uważała, że istniejące organizacje zajmujące się sztukami walki należy rozwiązać, grupy treningowe działające od czasów republikańskich w szkołach i zakładach pracy należy wyciszyć i przeorganizować, zaś w żadnych mediach i ośrodkach sportowych nie wolno promować sztuk walki. Jeżeli wushu pojawiało się, to jako oskarżenie - eksperci sztuk walki mogli zostać oskarżeni o zapędy kontrrewolucjyjne i używanie sztuk walki w ataku przeciwko Partii i nowym Chinom[1][23].

1956-1966: wushu dozwolone[edytuj | edytuj kod]

W ChRL wielokrotnie występowały nagłe zwroty polityki, głównie na skutek działalności Mao Zedonga[15]. Wraz z chwilowym wycofaniem się tego człowieka z polityki wewnętrznej, niespodziewanie też nastąpiła zmiana zapatrywania się na sztuki walki. W 1956 roku Liu Shaoqi, który przejął ster od Mao Zedonga, w rozmowie z Ministrem Sportu stwierdził, że należy rozwinąć badania naukowe nad sztukami walki, Qigong i tradycyjnymi chińskimi dziedzinami sportu, oraz że te dyscypliny należy promować. Wkrótce też zezwolono na wykonywanie pokazów sztuk walki i w dniach od 1 do 7 listopada 1957 roku w Pekinie odbyły się pierwsze w powojennych Chinach oficjalne pokazy sztuk walki, na których równocześnie zastosowano nowatorskie zasady oceny zawodników. Następnie Minister Sportu organizował "spotkania edukacyjne" na których znawcy sztuk walki uczyli się, jak należy rozumieć sztuki walki zgodnie z poglądami Komunistycznej Partii Chin i jak je należy nauczać. Pod koniec września 1958 roku utworzono Chińskie Towarzystwo Wushu, rok później odbyły się pierwsze zawody sportowe. Prowadzono badania nad tradycją sztuk walki i udokumentowano publikacjami wiele różnych stylów chińskich sztuk walki[1][23].

Niemniej jednak, zgodnie z wolą partyjnych teoretyków, sztuki walki rozwijano w sposób selekcyjny, tzn. nie rozwijano poszczególnych stylów, lecz na podstawie różnych stylów walki, tworzono jeden, uniwersalny i poddający się standaryzacji oraz sportowym regulacjom system[23], w którym jednakże wyróżniono trzy kategorie[2]:

  • "długa pięść" (長拳, chángquán) - wystandaryzowany zbiór technik "boksu Shaolin" operujących w długim dystansie
  • "południowa pięść" (南拳, nánquán) - wystandaryzowany zbiór technik "boksu Shaolin" operujących w krótkim dystansie
  • "pięść taiji" (太極拳, taijiquán) - wystandaryzowane formy stylów "Wudang"

1966-1976: wushu zakazane[edytuj | edytuj kod]

Niestety, nagle ponownie zmieniła się polityka. Podczas Rewolucji kulturalnej (1966 - 1976) przestały funkcjonować szkoły, uniwersytety, organizacje sportowe a wielu intelektualistów, ludzi z wyższym wykształceniem, specjalistów, w tym trenerów oraz zawodników sportowych, prześladowano. Posiadanie ubiorów w stylu zachodnim, książek, posiadanie kontaktów na zachodzie, nawet jeżeli były one niezbędne w wykonywanej pracy (takiej jak np. badania naukowe, czy zawodowy sport) czyniło osobę podejrzaną i narażało - jako "wroga ludu" - na więzienie bądź śmierć z rąk bojówek Mao, nazywanych czerwonogwardzistami, które swobodnie poruszały się po miastach i wsiach, plądrowały instytucje, niszczyły zabytki, włamywały się do domów. Władze, które objęły ster w państwie po wycofaniu się Mao, teraz "poddano krytyce" oskarżając o odejście od komunizmu i promowanie kapitalizmu, zdradę, o bycie agenturą burżuazji i imperialistów itp.[15] "Krytyka" nie ominęła też Liu Shaoqi i jego ministra sportu za rewizjonizm w kulturze fizycznej. Nie odbywały się w tym czasie żadne zawody sportowe ani nawet treningi, zaś programy sportowe ponownie zastąpiono hasłami o "Nowej Kulturze Fizycznej". Rozwój sztuk walki został ponownie zahamowany[23].

1979-obecnie: wushu dozwolone[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Mao Zedonga ster objął Deng Xiaoping, poddał wyczyny Mao "krytyce" i zainicjował szereg dość liberalnych reform. Sztuki walki zostały po raz kolejny zrehabilitowane politycznie. Sale treningowe wypełniły się uczniami i trenerami. Trenowano w szkołach średnich, na uczelniach, w klubach sportowych. Powrócono do prac nad organizacją i klasyfikowaniem posiadanej wiedzy na temat sztuk walki. Ruszyły programy badawcze, w których poszukiwano żyjących jeszcze mistrzów tradycyjnych sztuk walki i dokumentowano reprezentowane przez nich techniki. W ten sposób, z całego zebranego tak pokaźnego zbioru wybierano te techniki, jakie uznano za najbardziej interesujące, rozbudowując oficjalne programy treningowe[25].

Podczas gdy tradycyjne sztuki walki, jako określone style, z zachowaniem tradycji bojowych, są nauczane w prywatnych szkołach sztuk walki, tak obecnie w państwowych szkołach sportowych, w programach wushu przy uniwersytetach oraz w licznych innych programach treningowych, praktykowane są wystandaryzowane przez państwowe komisje kultury fizycznej zestawy ćwiczeń i technik, w którym tradycje bojowe zastąpione zostały rywalizacją sportową, zaś wola przeżycia w walce - wolą stworzenia precyzyjnego i zapierającego dech w piersiach widowiska. Sportowe wushu uprawiane jest właściwie wyłącznie w postaci bezkontaktowej, jako pokaz układu choreograficznego, niezwykle atrakcyjnego wizualnie, mającego jednak więcej wspólnego z gimnastyką i akrobacjami niż z walką i często tylko luźno nawiązującego do ruchów pochodzących z tradycyjnych sztuk walki. Układ choreograficzny nazywany jest formą, taolu.

Dodatkowo dopuszczono też organizowanie walk pełnokontaktowych sanshou/sanda zaś nazwa tej konkurencji - "wolna ręka" (散手; sǎnshǒu) lub "wolna walka" (散打, sǎndǎ; choć tym pojęciem określa się raczej MMA[3]), nawiązuje do minimum ograniczeń w zakresie stosowanych w walce technik. Chociaż na sportowe wushu składają się obie konkurencje, w praktyce jednak wielu zawodników traktuje je rozłącznie, trenując i startując na zawodach albo w konkurencji taolu/wushu albo w konkurencji walk pełnokontaktowych. Zawody są regulowane zasadami określanymi przez międzynarodowe organizacje, takie jak np. Międzynarodowa Federacja Wushu[26].

Władze bardzo aktywnie wspierają ten sport. Organizowane są regularne i prestiżowe zawody ogólnokrajowe, gromadzące dużą widownię i transmitowane w telewizji. Podjęto też starania o wpisanie wushu na listę dyscyplin olimpijskich. Aktualnie konkurentami wushu w tym zakresie są m.in. karate, baseball, softball czy wspinaczka sportowa. Prawdopodobnie podczas sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego planowanej w Buenos Aires w 2013 odbędzie się głosowanie nad włączeniem jednej z tych dyscyplin do programu igrzysk olimpijskich w 2020 roku[27].

Różnorodność tradycyjnych chińskich sztuk walki[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjne sztuki walki rozwijały się w sposób dość różnorodny, tworząc różne style. Współcześnie opisuje się je umownie klasyfikując do jednej z poniższych kategorii:

  • style wewnętrzne (chiń. 内家 neijia) - nakierowane przede wszystkim na filozofię i religię, gdzie główny trening koncentruje się na pracy z oddechem i wizualizacji (wyobrażaniu sobie) przepływu energii qi (chi) przez ciało i poszczególne, kluczowe punkty koncentrujące tę energię, w synchronizacji z oddechem i powolnym ruchem
  • style zewnętrzne (外家 waijia) - nakierowane przede wszystkim na rozwój sprawności fizycznej i koordynacji ruchowej, gdzie główny trening koncentruje się na rozwoju masy mięśniowej, wytrzymałości na ból oraz dynamicznym wykonywaniu technik walki i sparingów
    • style północne - kładące większy nacisk na techniki wykonywane w rozległym polu walki w dalekim dystansie, co umożliwia na częste zmiany pozycji, szybkie przemieszczanie się, wyprowadzanie uderzeń i kopnięć z pracy całego ciała i skomplikowane techniki nożne
    • style południowe - kładące nacisk na techniki wykonywane w ograniczonym polu walki w bliskim dystansie i zwarciu, gdzie nie ma ani miejsca ani czasu na przemieszczanie się czy skomplikowane techniki nożne zaś siła uderzeń i kopnięć płynąć może nie z pracy ciałem, lecz siły mięśni

Należy mieć na uwadze umowność tych podziałów. Rzeka Changjiang (chiń. 长江, Długa Rzeka) dzieli Chiny na północne i południowe oraz ułatwia klasyfikowanie danego stylu jako pochodzącego z południa bądź z północy. W rzeczywistości jednak nie jest prawdą, jakoby na na północ od tej rzeki wyłącznie kopano z wyskoku, zaś na południe od tej rzeki wyłącznie uderzano pięściami i to z bliska. Faktycznie większość stylów zawiera techniki zarówno długo- jak i krótkodystansowe, różnice między stylami w tym zakresie polegają raczej na tym, że na treningach, zwłaszcza treningach dla początkujących, nacisk położony jest na inny zbiór technik i inne strategie walki. W ten sposób zamierza się przekazać uczniom pewną oryginalną filozofię walki, przekazywaną w obrębie danego stylu, już od samego początku jego nauki.

Podobnie jest w przypadku stylów zewnętrznych i wewnętrznych - w obu przypadkach istnieją zarówno techniki medytacyjne jak i techniki bojowe, główna różnica polega jednak na metodyce treningu i przekazywanym zasadom walki. I tak w stylach zewnętrznych w pierwszej kolejności zmierza się uzyskać u ucznia przyrost masy mięśniowej, zwinność w ruchach i unikach, znajomość technik walki a w dalszej kolejności dopiero wykształcenie w obrębie myśli religijno-filozoficznej, medytacji, rozumieniu przepływu energii chi w ludzkim ciele i wykorzystaniu tej wiedzy do jeszcze większych osiągnięć. Tymczasem w stylach wewnętrznych zakłada się, że uczeń już posiada "twarde" przygotowanie, bądź zmierza się już zawczasu przygotować "poprawny" sposób jego myślenia i rozumienia pracy ciała (energia chi) w celu poprawnego dalszego treningu.

Innym podziałem chińskich sztuk walki jest zatem podział w zależności od stopnia kompletności przekazu danego stylu. Jedne style wydają się bowiem przekazywać jedynie ograniczone treści, np. zbiór technik krótkodystansowych (uczniowie chcący się rozwijać muszą wówczas poszukać innych nauczycieli, bądź też szkoła sztuk walki wprowadza dodatkowe elementy z innych systemów walki), inne zaś zawierają dobrze udokumentowany i odpowiednio też nauczany zbiór zarówno technik krótko- jak i dalekodystansowych, ćwiczeń kondycyjnych, jak i medytacyjnych.

Idea[edytuj | edytuj kod]

Sparing wushu z użyciem broni

Obecnie podstawową formą rywalizacji w wushu są zawody sportowe, organizowane zarówno w wushu sportowym jak i tradycyjnym. Różnica między tradycją sportem polega jednak na tym, że w chuantong wushu od strony wizualnej (estetyki wykonania formy) ważniejsza jest znajomość znaczenia technik i umiejętność zastosowania ich w walce/samoobronie. W wushu sportowym ten element jest również obecny, lecz zwykle mniej istotny. Głównym celem treningu wushu sportowego jest osiągnięcie mistrzowskiego (poprawnego formalnie i estetycznego) wykonania formy, start w zawodach i prezentacja swoich umiejętność w formie pokazu w formie bezkontaktowej – taolu. W wushu sportowym występuje również formuła kontaktowa, czyli sanda (chiń. 散打, czyli wolna walka). W odróżnieniu od wushu tradycyjnego, zawodnicy sportowi nie uprawiają jednak tych dwóch formuł jednocześnie, specjalizując się tylko w formach lub tylko w sandzie.

W Wushu (zwłaszcza odmianie tradycyjnej) przywiązuje się wagę nie tylko do rozwinięcia umiejętności walki wręcz, z bronią, lub doskonałości formalnej wykonania formy ale także do wszechstronnego rozwoju adepta. Wzorcem jest tu ktoś, kto nie tylko potrafi walczyć, ale posiada szeroką wiedzę i umiejętności z innych dziedzin (stąd częste stosowanie terminu kung fu). Dla adeptów spoza Chin nauka wushu to często także poznawanie bogatej kultury Kraju Środka. W wielu szkołach tradycyjnych naucza się, oprócz sztuki walki, także tradycyjnych metod leczenia (akupresura, akupunktura, ziołolecznictwo) bądź ćwiczeń służących kultywowaniu zdrowia (neigong, qigong). Niektóre systemy kung-fu słyną z walorów zdrowotnych, np. taijiquan i yiquan, w których te same metody treningowe służą zarówno rozwojowi umiejętności walki jak i zdrowiu ćwiczącego. Wielki nacisk kładzie się także na postawę etyczną adepta – wude (chiń. 武德 cnoty wojownika). Mówi się: "Ucząc się sztuki walki, przede wszystkim uczysz się być dobrym człowiekiem". Z pojęciem wude wiąże się też termin xiayi (chiń. 侠义prawość, rycerskość).

Odpowiednią formułę oraz styl wushu można dobrać w zależności od indywidualnych upodobań, predyspozycji i warunków fizycznych. Oba rodzaje wushu, tradycyjne i sportowe mogą być uprawiane zawodowo lub rekreacyjnie. Zawodowstwo oznacza odpowiednio cięższy trening, w chuantong wushu oparty na z tradycyjnych metodach nauczania, w wushu sportowym podporządkowany również zasadom teorii współczesnego sportu. Trening rekreacyjny służy głównie celom zdrowotnym i można go kontynuować zarówno w sporcie jak i tradycji do późnej starości.

Wushu sportowe[edytuj | edytuj kod]

Wushu sportowe (chiń. 现代武术 xiandai wushu lub 竞赛武术 jingsai wushu) to przede wszystkim dyscyplina sportowa o aspiracjach olimpijskich. W konkurencjiach form (taolu) stosuje się podział na changquan (długa pięść – formy zwykle bardzo akrobatyczne, o ruchach stosunkowo płynnych i dużej dynamice), nanquan (południowa pięść – bardziej stabilne pozycje, mniej akrobacji, dużo fizycznej siły) i taijiquan (ruchy miękkie, pełne gracji, w większości wykonywane powoli). Uprawiana jest także konkurencja Sanda (chiń. 散打,wolna walka), czyli rodzaj walki w rękawicach i ochraniaczach (m.in. na korpus) zbliżona do kick-boxingu, ale z szerokim wykorzystaniem rzutów i zepchnięć z podestu na którym odbywają się walki. W wariancie zawodowym, stosuje się mniej ochraniaczy, natomiast wykorzystuje się uderzenia kolanami. Obecnie w wariancie zawodowym dopuszcza się często także uderzenia łokciami (formuła zbliżona do boksu tajskiego).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Grant Jarvie, Dong-Jhy Hwang, Mel Brennan: "Sport, Revolution and the Beijing Olympics". Oxford, New York: Berg, 2008. ISBN 1845201000.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Stanley Henning: "China: Martial Arts". W: Thomas A. Green, Joseph R. Svinth (red). Martial Arts of the World: An Encyclopedia of History and Innovation. Vol. 2. Santa Barbara: ABC-CLIO, LCC, 2010: 92-99. ISBN 978-1-59884-244-9
  3. 3,0 3,1 3,2 za internetowym słownikiem MDBG Chinise-English Dictionary.
  4. 4,0 4,1 4,2 Edward Kajański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2011. Hasło "wushu" - str. 370.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 Brian Kennedy, Elizabeth Guo: "Chinese Martial Arts Training Manuals: A Historical Survey". Berkeley: North Atlantic Books, 2005. ISBN 1-55643-557-6.
  6. Bucksam Kong, Eugene H. Ho: Hung Gar Kung fu. Los Angeles: Ohara Publications Inc., 1973.
  7. Janusz Szymankiewicz, Jaromir Śniegowski: Kung fu, wu shu: chińska sztuka walki. Szczecin: Wydawnictwo Glob, 1987, s. 10. ISBN 87-7007-58-2
  8. Jerzy Miłkowski: Encyklopedia sztuk walki. Toruń: Algo, 2008. ISBN 978-83-89683-23-7
  9. Khek Kiong Toja, Donn F. Draeger, Quintin T.G. Chambers: Shantung Black Tiger. A Shaolin fighting art of North China. Nowy Jork: John Weatherhill, Inc., 1976. ISBN 0-8348-0122-1
  10. chungkuochuan.angelfire.com, www.dragonsway.net/CKC.htm, www.whitedragonimages.com/LeungPo/CBII.html
  11. Stanley E. Henning. Academia Encounters the Chinese Martial arts. China Review International 1999; 6(2): 319–332.
  12. 12,0 12,1 12,2 Jerzy Miłkowski: Sztuki i sporty walki dalekiego wschodu. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1987.
  13. Dingbo Wu, Patrick D. Murphy: Handbook of Chinese Popular Culture. Greenwood Press, 1994.ISBN 0-313-27808-3
  14. 14,0 14,1 14,2 Jaqcques Pimpaneau: Chiny. Kultura i tradycja. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2001. ISBN 83-88238-77-9
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 W. Scot Morton, Charlton M. Lewis: "Chiny. Historia i kultura." Kraków: Wydawnictwo UJ, 2005. ISBN 978-83-233-2329-7
  16. Zob. np. notatki opisujące legendę: notatka na stronie Szkoły Chińskich Sztuk Walki "SHAOLIN", notatka na stronie Poznańskiego Klubu Karate Kyokushin, czy notatka na stronie Shaolin Gung Fu Institute; dostęp: 08.09.2012
  17. Pełna nazwa tej góry jako góry to Shàoshi - "góra Shao" - 少室山. Poza tym "Shào" (少) oznacza też w j. chińskim "mało", "kilka".
  18. 18,0 18,1 18,2 Stanley Henning. Martial Arts Myths of Shaolin Monastery Part I: The Giant with the Flaming Staff (PDF). Journal of the Chenstyle Taijiquan Research Association of Hawaii, 1999; 5(1).
  19. 19,0 19,1 19,2 Stanley Henning. Ignorance, Legend and Taijiquan (PDF). Journal of the Chenstyle Taijiquan Research Association of Hawaii, 1994; 2(3): 1–7. (nieformalne polskie tłumaczenie autorstwa R. Jarzyny)
  20. Stanley Henning. On Politically Correct Treatment of the Myths in the Chinese Martial Arts. (PDF). Journal of the Chenstyle Taijiquan Research Association of Hawaii 1995; 3(2).
  21. Zob. www.kungfulibrary.com. Uzyskanie próbnych wersji książek wymaga rejestracji adresu e-mail w bazie danych tej firmy.
  22. Yang Jwing Ming, Jefferey A. Bolt: "Shaolin Long Fist Kung Fu". Unique Publications, Inc. 1982. ISBN 0-86568-020-5
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Tony Dong-Jhy Hwang. "Sport, Socialism and the Chinise Cultural Revolution, 1947-1978". Chung Juan Journal, 2005; 33(4): 783-800.
  24. Fan Hong. "Two Roads to China: The Inadequate and Adequate". The International Journal of the History of Sport, 2001; 18(2): 148-167. Cytowanie za: Tony Dong-Jhy Hwang (2005).
  25. Liang Shou Yu, Wu Wen Ching. "Tai Chi Chuan. 24 i 48 postaw z zastosowaniami." Wydawnictwo YMAA, Kraków, 2000. ISBN 8388175009
  26. Regulamin form (taolu) oraz regulamin walk Sanshou/Sanda wg Międzynarodowej Federacji Wushu
  27. Athletes Bulletin Nr 17. Plik PDF.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]