Ziemia sieradzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ziemia sieradzka
Terra Siradiae
Herb
Herb
Państwa

 Polska

Stolica

Sieradz

Ważniejsze miasta

Piotrków Trybunalski, Radomsko

Ziemia sieradzka (łac. Terra Siradiae, dawniej także Warcja lub Wiercza[1]) – region historyczny i geograficzny, a także jednostka terytorialna dawnej Polski. Leży między rzeką Wartą a Pilicą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ziemia sieradzka od czasów najdawniejszych była zamieszkiwana przez różne plemiona. W czasach przedpiastowskich mieszkali tu Wierzyczanie (lub też Wiercanie), będący najprawdopodobniej spokrewnieni z Wiślanami lub z południowymi Mazowszanami. Po upadku plemienia, jego ziemie stały się częścią składową państwa Polan, dla którego stanowiły ważny element w związku ze znajdującymi się tu szlakami handlowymi a także ze względu na tutejsze lasy.[1]

W latach 1305/1306 Władysław I Łokietek, jeszcze przed śmiercią czeskiego Wacława III, opanował wraz z Małopolską, Kujawami i cząstką Wielkopolski także dzielnice łęczycką i sieradzką, które weszły w skład zasadniczego zrębu odbudowywanego Państwa Polskiego. Od tego czasu dzielnice te zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczyna zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczyna się używać terminu „ziemia”.[1]

Początkowo terminów tych używano wymiennie. S. Zajączkowski przywołuje przykład przywilejów Łokietka z lat 1296 i 1308 dla klasztoru w Sulejowie, gdzie są wymienione wsie „in ducatu Syradie” (w Księstwie Sieradzkim). Jednakże w innych dokumentach, tak książęcych, jak i biskupich, z lat 1296, 1298, 1314 i 1331 występuje określenie „terra”. Staje się ono wkrótce częścią składowa tytulatury Łokietka, którego kancelaria jednak, nawet już po koronacji w 1320 r., w wydawanych dokumentach używała preambuły następującej treści: „Rex Poloniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Lanciciae, Cujaviae, Siradiaeque dux”. Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” wskazują na coraz większą integrację państwa, które dawne udzielne księstwa zaczęło traktować jako części składowe swego terytorium. W XV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami, np. dotyczyło to ziemi wieluńskiej, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ziemie te znalazły się na obszarze województwa łódzkiego i kieleckiego. 1 września 1939 roku, kiedy to rozpoczął się atak na Polskę przez III Rzesze, został zbombardowany nieodległy Wieluń oraz zajęty obszar pomiędzy granicą niemiecką, a rzeką Wartą. Ostatecznie ziemie te znalazły się częściowo w Generalnym Gubernatorstwie, a częściowo w zasięgu administracji III Rzeszy Niemieckiej.[1]

Obecnie większość historycznej Ziemi Sieradzkiej wchodzi w skład województwa łódzkiego, a niewielka jej część do województwa wielkopolskiego i śląskiego.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Lp. Miasto Populacja Powierzchnia Dawny powiat[2] Województwo
1. POL Piotrków Trybunalski COA.svg Piotrków Trybunalski 72 250 67,24 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
2. POL Radomsko COA.svg Radomsko 45 353 51,43 km² radomszczański POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
3. POL Sieradz COA.svg Sieradz 41 390 51,22 km² sieradzki POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
4. POL Tomaszów Mazowiecki COA.svg Tomaszów Mazowiecki[a] 61 338 41,3 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
5. POL Koniecpol COA.svg Koniecpol 5 846 36,52 km² radomszczański POL województwo śląskie flag.svg śląskie
6. POL Bełchatów COA.svg Bełchatów 56 419 34,64 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
7. POL Pabianice COA.svg Pabianice 63 945 32,99 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
8. POL Sulejów COA.svg Sulejów 6 130 26,26 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
9. POL Zduńska Wola COA.svg Zduńska Wola 41 288 24,58 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
10. POL Tuszyn COA.svg Tuszyn 7 237 23,25 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
11. POL Pajęczno COA.svg Pajęczno 6 651 20,23 km² radomszczański POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
12. POL Szadek COA.svg Szadek 1 898 17,93 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
13. POL Rzgów COA.svg Rzgów 3 382 16,80 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
14. POL Turek COA.svg Turek 26 441 16,17 km² sieradzki POL województwo wielkopolskie flag.svg wielkopolskie
15. POL Łask COA.svg Łask 16 925 15,33 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
16. POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz 2 301 15,18 km² piotrkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
17. POL Złoczew COA.svg Złoczew 3 340 13,79 km² sieradzki POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
18. POL Uniejów COA 1.svg Uniejów 2 957 12,23 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
19. POL Kamiensk COA.svg Kamieńsk 2 703 11,99 km² radomszczański POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
20. POL Warta COA.svg Warta 3 208 10,85 km² sieradzki POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
21. POL Zelów COA.svg Zelów 7 459 10,75 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
22. POL Przedbórz COA.svg Przedbórz[b] 3 458 6,13 km² radomszczański POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
23. POL gmina Lutomiersk COA.svg Lutomiersk 1 578 5,20 km² szadkowski POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie
24. POL Dobra (powiat turecki) COA.svg Dobra 1 352 1,84 km² sieradzki POL województwo wielkopolskie flag.svg wielkopolskie
25. POL Błaszki COA old.svg Błaszki 2 047 1,62 km² sieradzki POL województwo łódzkie 1 flag.svg łódzkie

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Do ziemi sieradzkiej należy część Tomaszowa Mazowieckiego położona na zachód od Pilicy i na południe od Wolbórki, zawierająca centrum miasta oraz dzielnicę Nagórzyce z przyległymi osiedlami[2].
  2. Do ziemi sieradzkiej należy część Przedborza położona na zachód od Pilicy[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Ziemia sieradzka – Wikipodróże, wolny przewodnik turystyczny, pl.wikivoyage.org [dostęp 2022-03-30] (pol.).
  2. a b Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Henryk Rutkowski (red.). T. 5: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2: Komentarz, indeksy. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, 1998. ISBN 83-86301-75-9. [dostęp 2022-01-19]. (pol.).
  3. Paweł Grabalski: Zamek królewski w Przedborzu. przedborz.com.pl, 2011-08-30. [dostęp 2021-08-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-11)]. (pol.).