Ziemia sieradzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ziemia sieradzka
Terra Siradiae
Herb
Herb
Państwa

 Polska

Stolica

Sieradz

Ważniejsze miejscowości

Piotrków Trybunalski, Radomsko

Położenie na mapie
Mapa ziemi sieradzkiej

Ziemia sieradzka (łac. terra Siradiae) – region historyczny i geograficzny, a także jednostka terytorialna dawnej Polski. Leży między rzeką Wartą a Pilicą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ziemia sieradzka od czasów najdawniejszych była zamieszkiwana przez różne plemiona. Kazimierz Tymieniecki wiąże ją z Wiercanami[1], co pozwalałoby na określanie tej części kraju mianem „Warcja” lub „Wiercza”.

W latach 1305–1306 Władysław I Łokietek, jeszcze przed śmiercią czeskiego Wacława III, opanował wraz z Małopolską, Kujawami i cząstką Wielkopolski także dzielnice łęczycką i sieradzką, które weszły w skład zasadniczego zrębu odbudowywanego państwa polskiego. Od tego czasu dzielnice te zaczęły zmieniać swój charakter, co przejawiało się również w sposobie ich określania. Zaczyna zanikać dotychczasowa nazwa „księstwa”, a w to miejsce zaczyna się używać terminu „ziemia”.

Początkowo terminów tych używano wymiennie. S. Zajączkowski przywołuje przykład przywilejów Łokietka z lat 1296 i 1308 dla klasztoru w Sulejowie, gdzie są wymienione wsie „in ducatu Syradie” (w księstwie sieradzkim). Jednakże w innych dokumentach, tak książęcych, jak i biskupich, z lat 1296, 1298, 1314 i 1331 występuje określenie „terra”. Staje się ono wkrótce częścią składowa tytulatury Łokietka, którego kancelaria jednak, nawet już po koronacji w 1320 r., w wydawanych dokumentach używała preambuły następującej treści: „Rex Poloniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Lanciciae, Cujaviae, Siradiaeque dux”. Stopniowe zanikanie określenia „księstwo” i coraz częstsze pojawianie się terminu „ziemia” wskazują na coraz większą integrację państwa, które dawne udzielne księstwa zaczęło traktować jako części składowe swego terytorium. W XV w. dawne księstwa dzielnicowe, nad którymi w imieniu króla władał wojewoda, nazwano województwami, natomiast mniejsze nazywano w dalszym ciągu ziemiami, np. dotyczyło to ziemi wieluńskiej, która ok. 1420 r. weszła w zależność od wojewody sieradzkiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ziemie te znalazły się na obszarze województwa łódzkiego i kieleckiego. 1 września 1939 roku, kiedy to rozpoczął się atak na Polskę przez III Rzesze, został zbombardowany nieodległy Wieluń oraz zajęty obszar pomiędzy granicą niemiecką, a rzeką Wartą. Ostatecznie ziemie te znalazły się częściowo w Generalnym Gubernatorstwie, a częściowo w zasięgu administracji III Rzeszy Niemieckiej.

Obecnie większość historycznej Ziemi Sieradzkiej wchodzi w skład województwa łódzkiego, a niewielka jej część do województwa wielkopolskiego i śląskiego.

Miasta ziemi sieradzkiej[edytuj | edytuj kod]

W ziemi sieradzkiej leżą następujące miasta:

Lp. Miasto Liczba mieszkańców[2] Dawny powiat[3] Obecne województwo
1. Łódź[a] 658 444 szadkowski łódzkie
2. Piotrków Trybunalski 67 264 piotrkowski łódzkie
3. Pabianice 61 353 szadkowski łódzkie
4. Tomaszów Mazowiecki[b] 58 089 piotrkowski łódzkie
5. Bełchatów 52 851 piotrkowski łódzkie
6. Radomsko 43 417 radomszczański łódzkie
7. Sieradz 39 158 sieradzki łódzkie
8. Zduńska Wola 38 848 szadkowski łódzkie
9. Turek 24 788 sieradzki wielkopolskie
10. Łask 16 191 szadkowski łódzkie
11. Tuszyn 7173 piotrkowski łódzkie
12. Zelów 7152 szadkowski łódzkie
13. Pajęczno 6410 radomszczański łódzkie
14. Sulejów 5985 piotrkowski łódzkie
15. Koniecpol[c] 5449 radomszczański śląskie
16. Rzgów[d] 3442 piotrkowski łódzkie
17. Złoczew 3417 sieradzki łódzkie
18. Przedbórz[e] 3226 radomszczański łódzkie
19. Warta 2969 sieradzki łódzkie
20. Uniejów 2950 szadkowski łódzkie
21. Kamieńsk 2608 radomszczański łódzkie
22. Wolbórz 2275 piotrkowski łódzkie
23. Błaszki 2022 sieradzki łódzkie
24. Szadek 1768 szadkowski łódzkie
25. Rozprza 1614 piotrkowski łódzkie
26. Lutomiersk 1581 szadkowski łódzkie
27. Dobra 1341 sieradzki wielkopolskie

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Do ziemi sieradzkiej należy południowo-zachodni obszar Łodzi, zawierający części miasta Chocianowice, Łaskowice i Ruda Pabianicka[3][4].
  2. Do ziemi sieradzkiej należy obszar Tomaszowa Mazowieckiego położony na południe od Wolbórki i na zachód od Pilicy, zawierający części miasta Bocian, Brzóstówka, Duże Nagórzyce, Józefów, Karpaty, Laski, Małe Nagórzyce, Nagórzyce, Nowy Port, Podgórze, Rolandówka, Wola-Wiaderno i Zapiecek[3][4][5].
  3. Do ziemi sieradzkiej należy obszar Koniecpola położony na zachód od Pilicy, zawierający części miasta Dąbrówka, Koniawy-Podstoczek, Magdasz, Podstocze i Przysieka[3][4][6].
  4. Do ziemi sieradzkiej należy obszar Rzgowa położony na południe od Neru[3][4][7].
  5. Do ziemi sieradzkiej należy obszar Przedborza położony na zachód od Pilicy, zawierający części miasta Chałupki, Kępa i Widoma[4][8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tymieniecki K. 1954-1956. Kim byli Uerizane Geografa Bawarskiego?. Slavia Antiqua 5: 84-102
  2. Główny Urząd Statystyczny: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku. stat.gov.pl, 2023-07-20. [dostęp 2024-01-19]. (pol.).
  3. a b c d e Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Henryk Rutkowski (red.). T. 5: Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2: Komentarz, indeksy. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN, 1998. ISBN 83-86301-75-9. [dostęp 2024-01-19]. (pol.).
  4. a b c d e Geoportal krajowy. mapy.geoportal.gov.pl. [dostęp 2024-01-19]. (pol.).
  5. Sławomir Fałek: Początki osady i miasta Tomaszowa w pierwszych publikacjach (1788–1830). muzeumtomaszow.pl, 2020-07-06. [dostęp 2024-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-01-14)]. (pol.).
  6. Położenie. radkow.pl. [dostęp 2024-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-01-14)]. (pol.).
  7. Jan Korytkowski: Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych. T. 3. Gniezno: Drukarnia J. B. Langiego, 1883, s. 238. OCLC 721861647. [dostęp 2024-01-19]. (pol.).
  8. Paweł Grabalski: Zamek królewski w Przedborzu. przedborz.com.pl, 2011-08-30. [dostęp 2024-01-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-11)]. (pol.).