A-100

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
A-100
Dane podstawowe
Państwo  Rosja
Producent Berijew
Typ Lotniczy System Ostrzegania i Kontroli
Historia
Data oblotu 18 listopad 2017
Dane techniczne
Napęd 4 silniki turboodrzutowe PS-90A-76
Wymiary

A-100 – prototypowy, rosyjski samolot wczesnego ostrzegania budowany na bazie Ił-76.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Korzenie projektu A-100 sięgają 1999 roku, gdy Chiny rozpoczęły program budowy samolotu Xi’an KJ-2000. Był on efektem fiaska samodzielnej próby wybudowania efektywnego systemu ostrzegania i kontroli powietrznej, którą był projekt Shaanxi KJ-1. Porażka skłoniła chińskich decydentów do sięgnięcia po pomoc z zagranicy. Do współpracy zaproszono izraelską firmę ELTA Systems Ltd. Jej radar Elta EL/M-205 Phalcon z anteną typu AESA (radar z aktywnym skanowaniem fazowym) miał stać się sercem nowego systemu wykrywania i dozoru przestrzeni powietrznej, zainstalowanego na samolocie A-50, oznaczonym jako A-50I. Pojedynczy A-50 został zakupiony w Rosji przez stronę izraelską i trafił do Chin. Następnie w październiku 1999 roku samolot dotarł do Izraela w celu rozpoczęcia modernizacji. Maszyna otrzymała znaki rejestracyjne 4X-AGI i numer boczny 762. Chińskie plany zakładały pozyskanie czterech maszyn A-50[1]. Chińsko-izraelska współpraca zakończyła się niepowodzeniem, gdyż w 2000 roku Izrael wycofał swoje wsparcie. Powodem była silna presja Stanów Zjednoczonych, sprzeciwiających się transferowi izraelskiej technologii do Państwa Środka[2]. Tym niemniej projekt A-50I nie został zakończonym gdyż zainteresowanie samolotem wyrazili przedstawiciele Indyjskich Sił Powietrznych, którzy w 2000 roku zapoznali się z projektem. W efekcie Indie zamówiły trzy maszyny w październiku 2003 roku z izraelskim stacją radiolokacyjną IAI EL/W-2090 oraz kolejne dwie w 2016 roku. Samoloty otrzymały oznaczenie A-50EI[3][4]. W 2000 roku, grupa specjalistów Berijewa oraz firmy Afus, przygotowała techniczną propozycję samolotu odpowiadającego standardem A-50I/EI ale tym razem przeznaczonego dla rodzimych sił powietrznych i wyposażonych w system oparty o rosyjskie rozwiązania techniczne. Wówczas to po raz pierwszy pojawiło się oznaczenie A-100. Pomimo tego, iż głównym odbiorcom miały być rosyjskie siły powietrzne, samolot z oznaczeniem A-100I zaproponowano Chinom[5].

Projekt[edytuj | edytuj kod]

A-100 ma w przyszłości uzupełnić a docelowo zastąpić używane obecnie maszyny A-50 oraz A-50U. Samolot powstaje na bazie najnowszej wersji Ił-76, wersji Ił-76MD-90A. Program A-100 został zakontraktowany przez rosyjskie Ministerstwo Obrony 8 czerwca 2006 roku z rosyjską firmą Wega, która jest odpowiedzialna za systemy zadaniowe nowej maszyn[6][7]. W maju 2007 roku podpisano umowę z wykonawcą projektu samolotu biurem Berijewa[6]. A-100 będzie wyposażony w nowy system radiolokacyjny Premier opracowany przez firmę Wega. Obrotowa antena radaru z aktywnym skanowaniem elektronicznym umieszczona jest na dwóch wspornikach nad kadłubem. Ma obracać się dwa razy szybciej niż obecnie stosowany system Szmiel na samolotach A-50. Dzięki takiemu rozwiązaniu zwiększy się skuteczność śledzenia i lokalizacji celów poruszających się z dużą prędkością. Radiolokator zakresu S ma aktywne skanowanie elektroniczne w kącie podniesienia i mechaniczne w azymucie. Opierając się na charakterystyce przyszłej wersji eksportowej A-100E, producent zapewnia o możliwości śledzenia do 300 dużych (bombowce) celów powietrznych w odległości do 600 - 650 km w locie na dużej wysokości i w odległości 215 km da małych celów (samoloty myśliwskie) oraz celów morskich z odległości 400 km[8]. A-100E ma mieć możliwość naprowadzania równocześnie trzydziestu własnych samolotów myśliwskich. System Premier po raz pierwszy został uruchomiony w locie 21 kwietnia 2017 roku[7]. Prototypowy samolot był budowany na platformie A-50 w Taganrogu i otrzymał oznaczenie A-101. Docelowo, nosicielami systemu wczesnego ostrzegania będzie najnowsza wersja Ił-76, maszyna Ił-76MD-90A. W 2013 roku podjęto decyzję o rezygnacji z budowy prototypu na platformie A-50 i rozpoczęciu prac bezpośrednio na docelowym Ił-76MD-90A. 21 listopada 2014 roku zakład Aviastar-SP z Ulianowska, przekazał Beriewowi Iła-76MD-90A o numerze 01-03 i rejestracji 78651[6][7]. 9 grudnia 2013 roku rozpoczęto również nowy program badawczy mający na celu modyfikacje systemu Premier oznaczony jako Premier-476. Zmieniono również podwykonawce odpowiedzialnego za budowę radaru. Zamiast firmy Zawod Leniniec z Petersburga budowę radaru realizuje Wega wspólnie z Instytutem Naukowo-Badawczym Radiołączności z Rostowa nad Donem.

18 listopada 2017 roku dokonano oblotu maszyny. Maszyna wzbiła się w powietrze z należącego do Berijewa lotniska w Taganrogu o czym poinformowali przedstawiciele producenta systemu radiolokacyjnego, firmy Wega[9][7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Samoloty wczesnego ostrzegania i dowodzenia dla ChRL, „Lotnictwo”, nr 6 (2001), s. 9, ISSN 1732-5323
  2. Israel yields on AI-50, „Air Forces Monthly”, nr 9 (2000), s. 4-5, ISSN 0955-7091
  3. Poleciał pierwszy A-50EI, „Lotnictwo”, nr 1 (2008), s. 5, ISSN 1732-5323
  4. Indie kupią więcej A-50EI, „Lotnictwo”, nr 4 (2016), s. 7, ISSN 1732-5323
  5. Marek Furtak, Rosyjski AWACS. A-100 Premier, "Nowa Technika Wojskowa", nr 4 (2019), s. 54-59, ISSN 1230-1655
  6. a b c Piotr Butowski, Premier się włączył. Samolot dozoru radiolokacyjnego A-100, „Lotnictwo Aviation International”, nr 6 (2017), s. 10, ISSN 2450-1298
  7. a b c d Piotr Butowski, Samolot wczesnego ostrzegania A-100 wystartował, „Lotnictwo Aviation International”, nr 12 (2017), s. 5, ISSN 2450-1298
  8. Oblot prototypu A-100 Premier, „Lotnictwo”, nr 1-2 (2018), s. 4, ISSN 1732-5323
  9. Maiden flight for A-100 prototype, „Air Forces Monthly”, nr 1 (2018), s. 19, ISSN 0955-7091

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Butowski, Dokładniejszy model A-100, "Lotnictwo", nr 4 (2014), s. 6, ISSN 1732-5323.
  • Piotr Butowski, "Armia 2016" Międzynarodowe Forum Wojskowo-Techniczne, "Lotnictwo Aviation International", nr 10 (2016), s. 26-31, ISSN 2450-1298.