Jak-23

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jak-23
Jak-23 w  Lubuskim Muzeum Wojskowym w Drzonowie
Jak-23 w Lubuskim Muzeum Wojskowym w Drzonowie
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent biuro konstrukcyjne Jakowlewa
Konstruktor Aleksander Siergienicz Jakowlew
Typ samolot myśliwski
Konstrukcja metalowa
Załoga 1
Historia
Data oblotu 8 lipca 1947 (17 czerwca 1947)
Lata produkcji 1949 - 1950r.
Wycofanie ze służby 1950r.
Egzemplarze 313
Dane techniczne
Napęd silnik odrzutowy Klimow RD-500
Ciąg 15,6 kN
Wymiary
Rozpiętość 8,73 m
Długość 8,12 m
Wysokość 3,3 m
Powierzchnia nośna 13,5 m²
Profil skrzydła laminarny
Masa
Własna 1980 kg
Startowa 3036 kg (normalna), 3384 kg (maksymalna ze zbiornikami dodatkowymi)
Zapas paliwa 1300 dm³
Osiągi
Prędkość maks. 923 km/h
Prędkość wznoszenia 1345 m/min
Wznoszenie maks. w locie pionowym 47 m/s
Pułap 14 800 m
Pułap praktyczny 10 000 m
Zasięg 1030 km (ze zbiornikami dodatkowymi)
Rozbieg 550 m
Dobieg 650 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 działka 23 mm NR-23 (po 90 nabojów) w dolnej części kadłuba. Żyroskopowy celownik optyczny ASP-3N
Użytkownicy
Albania , Bułgaria, Czechosłowacja, Korea Północna, Polska, Rumunia, Węgry, ZSRR

Jak-23 (ros. Як-23) – radziecki odrzutowy myśliwiec z końca lat 40., zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa. W kodzie NATO oznaczany był jako Flora. Używany był w latach 50. XX wieku.

Historia[edytuj]

Jak-23 został zaprojektowany jako prosty i lekki myśliwiec odrzutowy o dużej manewrowości z inicjatywy Aleksandra Jakowlewa w jego biurze konstrukcyjnym. Był on rozwinięciem koncepcji wcześniejszych myśliwców Jak-15 i Jak-17; powtarzając ich nieortodoksyjny redanowy układ konstrukcyjny z silnikiem odrzutowym w nosie kadłuba i dyszą wylotową pod kadłubem, lecz jego konstrukcja była całkowicie nowa. Napęd Jaka-23 stanowił brytyjski silnik turboodrzutowy Rolls-Royce Derwent V, skopiowany w ZSRR jako Klimow RD-500. Proste skrzydła o profilu laminarnym były zapożyczone z wcześniejszej konstrukcji Jak-19, zbudowanej w konwencjonalnym układzie z silnikiem w tylnej części kadłuba.

Prototyp Jak-23 został oblatany 8 lipca 1947 (pilot Michaił Iwanow, niektóre źródła mówią o 17 czerwca). Od listopada 1947 do marca 1948 przeszedł próby państwowe. Samolot oceniono jako wysoce manewrowy, dysponujący dużym przyspieszeniem i prędkością wznoszenia oraz dobrymi charakterystykami startu i lądowania, dzięki lekkiej konstrukcji, dającej przy mocnym silniku wysoki stosunek ciągu do masy. Był on szybszy od wcześniejszych myśliwców Jakowlewa i od MiG-9 (podczas prób uzyskał 932 km/h). Samolot mógł bazować z lotnisk gruntowych. Wadami była słaba stabilizacja podłużna w locie z maksymalnymi prędkościami (ok. 0,86 Ma), podnoszenie nosa samolotu przy gwałtownym zwiększaniu ciągu (wynikające z odchylenia osi silnika w dół) oraz brak hamulców aerodynamicznych. Brak hermetyzowanej kabiny ograniczał jego praktyczne zastosowanie na większych wysokościach. 14 lipca 1948 drugi prototyp uległ katastrofie (prawdopodobnie spowodowanej kolizją), w której zginął oblatywacz Michaił Iwanow. Mimo wdrożenia w tym samym czasie produkcji myśliwców nowej generacji ze skośnymi skrzydłami (MiG-15 i Ła-15), Jak-23 również został zaakceptowany do produkcji seryjnej, jako lekki myśliwiec do walki na mniejszych wysokościach. Wygrał przy tym w konkurencji z przewidzianym jako podstawowy projekt Jakowlewa myśliwcem Jak-25 (pierwszym o tej nazwie), o klasycznym układzie konstrukcyjnym, z silnikiem odrzutowym RD-500 w tylnej części kadłuba i prostymi skrzydłami, mimo jego lepszych osiągów.

Z uwagi na opóźnienia z silnikami, pierwsze samoloty seryjne Jak-23 zbudowano w fabryce nr 31 w Tbilisi dopiero w październiku 1949. Ponieważ jednak Jak-23 nieporównanie ustępował nowym myśliwcom ze skośnymi skrzydłami, produkcję wstrzymano w 1950 po zbudowaniu 310 samolotów.

Oprócz myśliwca opracowano w 1949 dwumiejscowy samolot szkolno-treningowy Jak-23UTI (lub UTI Jak-23), z drugą kabiną zabudowaną przed dotychczasową kabiną, osłoniętą wspólną osłoną. W ostatecznej wersji kadłub był przedłużony o 20 cm, a druga kabina – instruktora miała nieco podwyższoną wypukłą osłonę. Uzbrojenie stanowił jeden wkm 12,7 mm UBS. Publikacje są rozbieżne na temat, czy zbudowano małą serię tych samolotów, czy też nie wyszedł on poza stadium prototypu w związku z zakończeniem produkcji Jaka-23 (według nowszych rosyjskich źródeł, pozostał jedynie prototypem).

Oprócz ZSRR, prototyp samolotu szkolno-treningowego Jak-23DC opracowała w 1956 Rumunia. Miał on dodatkową kabinę instruktora zamontowaną za dotychczasową, w miejscu zbiornika paliwa, nie posiadał uzbrojenia. Nie był budowany w większej ilości.

Służba[edytuj]

Pod koniec 1949 Jaki-23 weszły do służby w radzieckich siłach powietrznych, używane w drugorzędnych okręgach wojskowych (północnokaukaskim i przywołżańskim; według starszych publikacji – na terenie Polski). Na początku 1950 jeden z Jaków-23 przeszedł badania wojskowe na lotnisku koło Groznego.

Już około 1951 zostały wycofane, w związku z pojawieniem się samolotów MiG-15 w większej liczbie.

Już w 1949 Jaki-23 zostały skierowane na eksport. Nieznana ilość trafiła do Albanii w 1951, Małe ilości wyeksportowano do Czechosłowacji (20, nazywanych S-101) w 1949, Bułgarii (co najmniej 12 w 1949), Rumunii (40, od 1951), KRLD używała tych samolotów w nie wielkiej ilości brały dział podczas Wojny koreańskiej, Węgry używały tych samolotów w latach 1950-1956. [1] W Czechosłowacji planowano podjęcie produkcji licencyjnej, z czego jednak zrezygnowano. Pojedynczy Jak-23 został uzyskany przez amerykańskie służby specjalne, prawdopodobnie za pośrednictwem Jugosławii i był testowany w USA w listopadzie 1953 z amerykańskimi znakami, po czym zwrócony.

Głównym użytkownikiem Jaków-23 poza ZSRR była Polska, posiadając ok. 100 samolotów. Pierwsze z nich otrzymała w grudniu 1950. Używano ich od 1951, z pierwszej linii zostały wycofane ok. 1955/1956. Planowano podjęcie produkcji licencyjnej w WSK-Mielec, z czego jednak zrezygnowano, na korzyść licencji MiGa-15.

Od 1956 dwa samoloty zostały przekazane polskiemu lotnictwu cywilnemu – Instytutowi Lotnictwa do prób. Otrzymały one znaki SP-GLK i SP-GLL. 21 września 1957 pilot Andrzej Abłamowicz ustanowił na Jaku SP-GLK dwa rekordy świata w tej klasie wielkościowej: wznoszenia na wysokość 3000 m w czasie 119 sekund i na wysokość 6000 m w czasie 197 s. Samolot ten został skreślony z rejestru statków powietrznych 28 listopada 1961, będąc prawdopodobnie ostatnim używanym Jakiem-23 na świecie (SP-GLL został wcześniej przeznaczony na części).

Opis techniczny[edytuj]

Jednosilnikowy jednomiejscowy średniopłat o prostych skrzydłach, konstrukcji metalowej, pokryty blachą duraluminiową. Kadłub półskorupowy z pracującym poszyciem. Wlot powietrza do silnika z przodu kadłuba. Silnik odrzutowy w przedniej części kadłuba, odchylony w dół w stosunku do osi podłużnej kadłuba o o 4°30'. Przednia część kadłuba była odejmowana w całości w celu zapewnienia łatwego dostępu do silnika. Dysza wylotowa silnika pod kadłubem, na wysokości kabiny pilota, za nią dolna część kadłuba pokryta stalą żaroodporną. Skrzydła jednoczęściowe, dwudźwigarowe proste, o profilu laminarnym (względna grubość profilu 12%). Usterzenie klasyczne, wolnonośne. Kabina pilota zamknięta, oszklona pleksiglasem, z fotelem wyrzucanym. Osłona składała się z trzyczęściowego stałego wiatrochronu z przednią szybą pancerną grubości 57 mm i wypukłej osłony odsuwanej do tyłu. Podwozie samolotu trójpodporowe, chowane; golenie główne wciągane do skrzydeł i kadłuba.

Silnik turboodrzutowy ze sprężarką odśrodkową RD-500 o ciągu do 1590 kg (15,9 kN). Pięć zbiorników paliwa w kadłubie o pojemności 910 l, ponadto na końcach skrzydeł można było podwieszać zbiorniki odrzucane o pojemności po 190 l. Wyposażenie: radiostacja RSI-6K, radiopółkompas RPKO-10M, nadajnik systemu swój-obcy SCz-3.

W muzeach[edytuj]

Samoloty Jak-23 są eksponowane w następujących muzeach:

Pozostałe zachowane egzemplarze:

  • Pomnik w Krakowie, w dzielnicy Bielany - Jak-23 nr taktyczny 1616
  • Eksponat w Instytucie Lotnictwa w Warszawie - Jak-23 wypożyczony z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie w celu wykonania remontu, obecnie prawa strona w malowaniu cywilnym Instytutu Lotnictwa z rejestracją SP-GLK, lewa strona w malowaniu Sił Powietrznych USA z nr taktycznym FU599[2]
  • Eksponat w Zakopanem na terenie Wojskowego Ośrodka Szkoleniowo-Kondycyjnego Gronik - Jak-23 nr taktyczny 1957

Zobacz też[edytuj]

Pokrewne konstrukcje: Jak-15 - Jak-17 - Jak-19

Porównywalne samoloty: MiG-9 - Ła-156 - Ła-174TK - FMA Pulqui

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]