Andrzej Ciechanowiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Andrzej Ciechanowiecki
Ilustracja
Portret Andrzeja Ciechanowieckiego pędzla Andrzeja Okinczyca
Imię przy narodzeniu Andrzej Stanisław Ciechanowiecki
Data i miejsce urodzenia 28 września 1924
Warszawa
Data i miejsce śmierci 2 listopada 2015
Londyn
Miejsce spoczynku krypta kościoła św. Maksymiliana Marii Kolbego w Krakowie-Mistrzejowicach[1]
Zawód, zajęcie historyk sztuki
Narodowość polska
Alma Mater Akademia Handlowa,
Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Wojska (trzykrotnie) Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Warszawski Krzyż Powstańczy Krzyż Armii Krajowej Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 Odznaka Skarbu Narodowego RP Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka Honorowa „Bene Merito” Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawaler/Dama Łaski i Dewocji Kawaler/Dama Honoru i Dewocji Krzyż Wielki Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Krzyż Wielki Orderu Pro Merito Melitensi Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy (1951-2001) Komandor Orderu Gwiazdy Polarnej (od 1975) Krzyż Komandorski II Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RFN Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Zasługi (Senegal) Order Przyjaźni Narodów (Białoruś) Order Franciszka Skaryny (Białoruś) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Order Świętego Januarego (Sycylia) Wielka Wstęga Świętego Konstantyńskiego Orderu Wojskowego Świętego Jerzego Złoty Medal Zasługi Świętego Konstantyńskiego Orderu Wojskowego Świętego Jerzego Kawaler Orderu Domowego Franciszka I (Królestwo Obojga Sycylii)Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Krzyż Wielki Orderu Sabaudzkiego Zasługi Cywilnej (Włochy) Kawaler Orderu Świętego Stefana (Toskania) Krzyż Wielki Orderu Świętego Józefa (Toskania) Order św. Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny I klasy (Imperium Rosyjskie)
Herb Dąbrowa

Andrzej Stanisław Ciechanowiecki h. Dąbrowa (ur. 28 września 1924 w Warszawie, zm. 2 listopada 2015 w Londynie[2]) – polski historyk sztuki, marszand, mecenas kultury i kolekcjoner sztuki, antykwariusz, filantrop, założyciel Fundacji im. Ciechanowieckich na Zamku Królewskim w Warszawie (1986), honorowy profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Członek honorowy, dożywotni lub zwykły wielu towarzystw naukowych polskich i zagranicznych: Rady Powierniczej Zamku Królewskiego w Warszawie, Rady Fundacji im. Lanckorońskich, Fundacji XX Czartoryskich, Fundacji im. Raczyńskich oraz Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. Działacz Polskiego Związku Kawalerów Maltańskich. Odznaczony m.in. Orderem Orła Białego (1998), Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (1993), odznaczeniami wojennymi, Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Andrzej Ciechanowiecki urodził się w Warszawie jako potomek i jedynak dobrze skoligaconej rodziny senatorskiej mazowieckiej, osiadłej na Białorusi, której majątki przepadły na skutek pokoju w Rydze i znalazły się po sowieckiej stronie kordonu granicznego. Ojciec, Jerzy Stanisław (1893–1930) był dyplomatą RP, a matka, Matylda z hr. Osiecimskich-Hutten-Czapskich (1900–1991) była znaną postacią w życiu towarzyskim przedwojennej Warszawy.

Ciechanowiecki pierwsze lata spędził w Budapeszcie, gdzie ojciec był na placówcę. Po wczesnej śmierci ojca na Węgrzech, rodzina wróciła do Warszawy. Uczęszczał do szkoły podstawowej im. Mikołaja Reya, a następnie do Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego. We wrześniu 1939, wyjechawszy z rodziną na wschód za radą brytyjskiego generała, Adrian Carton de Wiarta, aby uciec przed Niemcami, plan był żeby się zatrzymać u rodziny Skirmuntów i kontynuować naukę w Pińsku. Tymczasem Sowieci wkroczyli na Polskę ze wschodu. Henryk i siostra jego Maria Skirmuntowie zostali zamordowani w majątku[3][4]. W tym momencie było oblężenie pobliskiego Mołodowa i Ciechanowieccy uciekali z taborami generała Kleeberga. W tych okolicznościach czternastoletni Ciechanowiecki był pomocny dla oficerów, jako „ochotnik”; (po wojnie dostał mu się medal za ten uczynek). Rodzina miała dalej jechać do Lwowa, skąd w grudniu była nieudana próba przedostania się przez Zieloną granicę na teren Rumunii[5].

Po srogiej zimie we Lwowie zaczął się w marcu 1940 r. powrót do Warszawy który trwał niemal dwa miesiące bo dotarli do domu dopiero w maju. Ciechanowiecki wrócił do swego starego gimnazjum, tylko tym razem uczył się na kompletach i w 1942 r. zdał „podziemną” maturę z przyszłymi koryfeuszami nauki polskiej, potem profesorami, J. Kroh, J. A. Miłobędzki, J. Pelc i K. Szaniawski. Jednocześnie był zaangażowany jako słuchacz na wykładach AK oraz w Międzynarodowym Porozumieniu Więziennym[6]. Rozpoczął też tajne studia ekonomiczne (szkoła prof. E. Lipińskiego) oraz z historii sztuki na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich. Po upadku Powstania warszawskiego wyszedł z wyludnionego miasta 10 października z Czerwonym Krzyżem. Miał potem się znaleźć w Pruszkowie i po krótkim areszcie (na tamte czasy niebywale) Niemcy go puścili. Pojechał następnie do Krakowa gdzie był sekretarzem Adama Ronikiera. Kiedy ten ostatni wyjechał z Polski do USA, Ciechanowiecki nie dostał przepustki na wyjazd z kraju. Miał działać przejściowo do kwietnia 1945 w organizacji Wolność i Niezawisłość, która została ufundowana dopiero we wrześniu 1945 r.[7]

W Polsce Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Zrezygnowawszy z wyjazdu na Zachód, w czerwcu 1945 został zaangażowany (ze względu na znajomość kilku języków obcych) jako radca w VI st. służb, w MSZ, z przydziałem jako p.o. szefa protokółu w Ministerstwie Żeglugi i Handlu Zagranicznego. W tym charakterze uczestniczył w negocjacjach z delegacjami zagranicznymi w Warszawie, a w sierpniu 1945 uczestniczył, jako członek delegacji polskiej (oraz tłumacz), w konferencji UNRRA w Londynie. Jesienią tego roku był wyznaczony na radcę do Hagi, ale do tego wyjazdu na placówkę nie doszło ze względów politycznych (pochodzenie i przeszłość akowska, tylko częściowo wówczas znana władzom). Wrócił do Krakowa, aby kończyć studia, najpierw na Akademii Handlowej (ukończonej w 1947), a następnie na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 1950 uzyskał magisterium. Był jednym z założycieli „Klubu Logofagów” – wzoru późniejszych Klubów Inteligencji Katolickiej. Jesienią 1950 objął asystenturę na UJ, przerwaną aresztowaniem przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego 22 października 1950. Po długich przesłuchiwaniach został skazany w 1952 na 10 lat więzienia za rzekomą pomoc szpiegom i za przedłużenie działalności akowskiej. Właściwie nie wiadomo czy w ogóle był w AK. W ciężkich warunkach odsiedział pięć lat i cztery miesiące początkowo w piwnicach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego na Koszykowej, później na Mokotowie, a wreszcie w Rawiczu i Wronkach. W tych ostatnich więzieniach pomagał współwięźniom, szczególnie w dziedzinie duchowej oraz w pomocy w przedterminowych zwolnieniach. 6 marca 1956 został zwolniony, a następnie zrehabilitowany. Powrócił do Krakowa, aby zająć się przerwaną pracą doktorską. Był jednym z reaktywatorów Tygodnika Powszechnego, działał społecznie. Był też doradcą na Wawelu oraz kustoszem Muzeum Zamkowego w Łańcucie.

W pracach swoich zajmował się meblarstwem oraz złotnictwem krakowskim epoki barokowej oraz kulturą dawnej Rzeczypospolitej. W 1958 uzyskał stypendia Fundacji Forda oraz British Council i 22 lipca tego roku wyjechał na dalsze studia.

Działalność na Zachodzie[edytuj | edytuj kod]

Po krótkich pobytach naukowych w Wielkiej Brytanii oraz USA, gdzie wykładał doraźnie kulturę polską i gdzie dostał oferty na stanowiska muzealne, zdecydował się na powrót do Europy, lecz już nie do Polski, bo mu to przyjaciele odradzali. Jesienią 1959 roku przeniósł się na Uniwersytet w Tybindze, tam wykładał kulturę polską przez dwa semestry oraz prowadził lektorat języka polskiego. W lipcu 1960 obronił doktorat filozofii (z wynikiem Summa cum laude) na tamtejszym Uniwersytecie im. Eberhardta i Karola, na podstawie pracy doktorskiej, Michał Kazimierz Ogiński und sein Musenhof zu Słonim, która ukazała się drukiem w 1961. Uznana za dzieło źródłowe, doczekała się dwóch wydań w tłumaczeniu na język białoruski, w latach 1993 i 2006. Po uzyskaniu doktoratu i pobycie stypendialnym fundacji Gulbenkian w Portugalii (wynikiem którego były artykuły o meblarstwie portugalskim), zdecydował się przenieść do Londynu, gdzie w 1961 nawiązał współpracę z powstającą firmą Mallett at Bourdon House (filią wybitnej galerii Mallett & Son) na Bond Street, gdzie zorganizował pięć nowatorskich wystaw na temat zapomnianej wówczas rzeźby francuskiej. Tego samego roku bo długich staraniach udało mu się sprowadzić matkę, do której był szalenie przywiązany i która została na zachodzie już do końca swego życia w 1991 r.[8]

W 1965 został przyjęty przez François Heim jako współdyrektor do nowo otwartej londyńskiej filii paryskiej Heim Gallery, której pod koniec stał się właścicielem[9]. Heim Gallery została przez niego sprzedana w 1986, gdy przeniósł się do mniejszej galerii sztuki przezeń stworzonej, pod hasłem Old Masters Gallery, też położona przy Jermyn Street. Ta była jego własnością do ciężkiego wypadku, któremu uległ w 1995, i na skutek którego doszło do zamknięcia galerii. Nowatorskie katalogi jego galerii stały się znane na świecie. Stały się one podstawą dla dziś obowiązujących naukowych katalogów domów aukcyjnych i galerii prywatnych. Galerie prowadzone przez niego zajmowały się szczególnie malarstwem od XVI do XIX wieku, a celowały we wprowadzeniu ponownie na rynek rzeźby barokowej i neoklasycznej, przede wszystkim włoskiej oraz francuskiej.

Równocześnie zbierał polskie dzieła oraz był współorganizatorem trzech ważnych wystaw Treasures of the Polish Kings w Dulwich Gallery w Londynie, Polish Expressionism i Land of the Winged Horsemen w muzeach USA[10]. Miał odczyty z kultury polskiej w Anglii i w Stanach Zjednoczonych, gdzie szczególnie w Detroit przyczynił się do powstania w tamtejszym Art Institute sekcji polskiej. Publikował Polonica[11]. W dziedzinie zawodowej A. Ciechanowiecki osiągnął wielkie sukcesy, tak jako właściciel jednej z czołowych galerii w Londynie, jako inicjator zainteresowań sztuką baroku i neoklasycyzmu oraz francuskiego akademizmu, ale także jako inicjator i współorganizator wielu ważnych, międzynarodowych wystaw – takich jak Giambologna (Edynburg, Londyn i Wiedeń), Zmierzch Medyceuszy (Detroit, Florencja), czy Złoty Wiek Neapolu (Neapol i Detroit). Zasiadał też w komitetach innych międzynarodowych wystaw.

Zakon Maltański[edytuj | edytuj kod]

Jednocześnie A. Ciechanowiecki, świadom swego pochodzenia, brał udział w pracach Związku Polskich Kawalerów Maltańskich, będąc jego członkiem od 1958. Zasiadał w jego zarządach (wówczas działających na Obczyźnie), przez wiele lat jako kanclerz, a następnie jako wiceprezydent, uzyskując najwyższą rangę w Zakonie Baliwa Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji. Równolegle pracował też dla Zakonu Dynastii Bourbonów Sycylijskich (Sacro Militare Ordine Costantiniano di San Giorgio), tworząc ich Delegatury w Polsce oraz w Anglii. Zasiadał też w jego głównej radzie. Następnie zorganizował delegaturę Zakonu św. Maurycego i Łazarza Królewskiego Domu Sabaudzkiego w Wielkiej Brytanii, a w ostatnich latach przyczynił się do wskrzeszenia w Wielkiej Brytanii także i Toskańskich Orderów Dynastycznych: św. Stefana oraz św. Józefa. Jest też bliski byłego rosyjskiego Domu Cesarskiego.

Jego pozycja w Zakonie Maltańskim, zbliżenia osobiste do tych byłych domów panujących i działalność paradyplomatyczna w dziedzinie kultury oraz spraw kościelnych, ułatwiła mu uzyskanie w 1975 od byłego króla włoskiego, Humberta II – który zachował na emigracji wszystkie swoje „uprawnienia monarsze” w dziedzinie heraldyki – potwierdzenie „prawa używalności” tytułu hrabiowskiego który miał być nabyty przed ponad 200 lat.[12] Te uprawnienia, na szczeblu europejskim, zatwierdził dwa lata później Suwerenny Zakon Maltański.

Z ramienia ZPKM dużo uczynił dla wsparcia charytatywnego Polaków w stanie wojennym, a z własnej kieszeni finansował liczne stypendia naukowe. W imieniu też Związku Polskich Kawalerów Maltańskich przyczynił się w 85% do budowy kościoła NMP i św Maksymiliana Kolbe w krakowskich Mistrzejowicach (jednolity wystrój rzeźbiarski wnętrza był jego koncepcją i to on wybrał prof. Gustawa Zemłę na wykonawcę tego artystycznie dzieła, które sam sfinansował).

Praca na rzecz polskiego dorobku kulturowego[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba głowy Andrzeja Ciechanowieckiego w Pałacu Pod Blachą w Warszawie

Poprzez swą działalność jako marszand o wysokiej pozycji międzynarodowej, Ciechanowiecki zgromadził pewien majątek, który przeznaczył na polskie cele społeczne, a szczególnie na zbiory, które weszły w skład stworzonej w 1986 Fundacji im. Ciechanowieckich na Zamku Królewskim w Warszawie oraz innych dziełach sztuki, zdeponowanych w szeregu innych muzeów polskich.

Jako współzałożyciel Fundacji Karta z Dziejów, przyczynił się finansowo i radami artystycznymi do powstania pomnika Dekalogu w Łodzi i pomnika Dawida psalmisty w Zamościu. Przekazał też jako depozyty dzieła sztuki z własnych zbiorów do ambasad RP w Londynie, Paryżu, Rzymie i Lizbonie.

Jeszcze przed pierwszym przyjazdem do Polski (po 19. latach) w 1977, A. Ciechanowiecki czynnie zaangażował się w dzieło odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. A stworzona w 1986 roku Fundacja im. Ciechanowieckich wyposażyła Zamek w ok. 3000 obrazów, mebli, sreber, dywanów, miniatur, numizmatów oraz drogocenności. Jest to najprawdopodobniej największy dar, jaki Zamek Warszawski uzyskał. Przekazał on także, w darze lub depozycie, cenne obiekty dla Zamku Królewskiego na Wawelu oraz dla innych muzeów w Polsce. Fundacja im. Ciechanowieckich ma służyć wszystkim muzeum w Polsce, zależnie od ich potrzeb i charakteru zabytku, z pierwszeństwem jednak dla Zamku w Warszawie. A. Ciechanowiecki sfinansował również pierwsze wydanie dzieła Romana Aftanazego Materiały do dziejów rezydencji (1986–1993).

Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

Działalność w Europie Wschodniej[edytuj | edytuj kod]

Po 1988 Andrzej Ciechanowiecki, pomny pochodzenia swych przodków, zaangażował się również na Białorusi i wielce się przyczynił do restauracji zabytków tego kraju, przede wszystkim rezydencji radziwiłłowskiej w Nieświeżu[13]. Był honorowym przewodniczącym polsko-białoruskiej komisji do spraw wspólnego dziedzictwa kulturowego, marszałkiem honorowym Związku Szlachty Białoruskiej oraz honorowym członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Białorusycystów i Instytutu Historii Białoruskiej Akademii Nauk. Był też wiceprezydentem Anglo-Belarusian Society w Londynie.

W 1995 A. Ciechanowiecki uległ ciężkiemu wypadkowi, który pozbawił go władzy w nogach. Niemniej do końca życia był czynny intelektualnie na wszystkich odcinkach swoich licznych zainteresowań, przede wszystkim jednak polskich.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Polskie[edytuj | edytuj kod]

Zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Ordery zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honoris causa[edytuj | edytuj kod]

Oraz liczne nagrody oraz księgi pamiątkowe polskie i zagraniczne, m.in. odznaka Polonia Mater Nostra Est oraz Złoty Krzyż Zasługi Kościoła Polskiego. Obywatelstwo honorowe Ciechanowca i Zasławia (Białoruś).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pogrzeb Andrzeja Ciechanowieckiego (pol.). krakow.gosc.pl, 2015-11-30. [dostęp 2017-05-29].
  2. Zmarł Andrzej Ciechanowiecki (pol.). culture.pl, 2015-11-03. [dostęp 2015-11-04].
  3. Michał Aniszewski (2007) „Jak zgineli Skirmunttowie i Polscy Policjanci”. Echa Polesia [1] [dostęp 2018-12-01.]
  4. Margaret O’Brien de Lacy-Korsak, p.s. „Rita” [2] jest wiarygodnym świadkiem dziejów w majątku swych krewnych Skirmuntów. Uciekała z matką i wycofującymi się oddziałami Wojska Polskiego, tylko do Warszawy, a nie do Lwowa. Potem brała udział w Powstaniu Warszawskim chociaż była o pięć lat młodsza od Ciechanowieckiego.
  5. Stefania Kossowska „Rozmowa z Dr. Andrzejem Ciechanowieckim” [3] Kultura 1993, 555/12 s. 78–90.
  6. Jerzy Pelc. (2016) http://www.batory.edu.pl/uploads/Stowarzyszenie%20Wychowanków/Glos_Batorakow_2016.pdf s.25-27 [dostęp 2018-11-30].
  7. Stefania Kossowska s. 78–90.
  8. Barnes, Joanna. „Andrew Ciechanowiecki: 1924-2015” 3rd dimension 9 December 2015. [4]. [dostęp 2018-12-02].
  9. Joanna Barnes.
  10. S. Dumin, A. Rachuba, J. Sikorska – Kulesza, Ciechanowieccy herbu Dąbrowa, Warszawa 1997, s. 155–159.
  11. A. Ciechanowiecki, B. O. Jeżewski, Polonika na Wyspach Brytyjskich, Londyn 1965.
  12. Andrzej Rachuba, „Panowie z Ciechanowa”: Kronika Zamkowa 1-2/59-60. 2010. s. 33. [dostęp 2018-11-30.]
  13. A. Ciechanowiecki, Nieśwież – międzynarodowy ośrodek kultury na Białorusi od XVI do XX wieku, Warszawa 1996.
  14. M.P. z 1998 r. nr 31, poz. 441.
  15. M.P. z 1993 r. nr 17, poz. 147.
  16. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 10, nr 1 z 19 marca 1986. 
  17. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 23, nr 6 z 31 grudnia 1976. 
  18. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 28, nr 5 z 31 grudnia 1973. 
  19. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Dzieje rodziny Ciechanowieckich herbu Dąbrowa (XIV-XXI wiek). Andrzej Rachuba (red.). Warszawa: DiG, 2013, s. 449–450.
  20. a b c Zakon Maltański w Polsce. Stefan K. Kuczyński (red.). Warszawa: DiG, 2000, s. 194.
  21. Pan Andrzej Ciechanowiecki odznaczony Komandorem Orderu Sztuki i Literatury (pol.). ambafrance-pl.org, 2012-11-07. [dostęp 2015-11-04].
  22. Wręczenia Orderu Sztuki i Literatury Panu Andrzejowi Ciechanowieckiemu (pol.). ambafrance-pl.org, 2012-11-07. [dostęp 2015-11-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. S. Ciechanowiecki, Wystąpienia z okazji nadania dr. Andrzejowi Stanisławowi Ciechanowieckiemu członkostwa honorowego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, honorowego obywatelstwa miasta Ciechanowca, doktoratu honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego, członkostwa honorowego Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Warszawa 1992
  • Doktor Andrzej Ciechanowiecki. Doktor Honoris Causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009
  • Ciechanowiecki, A. S. „Speeches given on the occasion of the conferral of honorary membership of the Association of Art Historians”
  • Piwocka, M. Andrzej Ciechanowiecki i dziedzictwo Słonimia, w Studia Waweliana, t. XIV, 2009, s. 265–272, PL ISSN 1230-3275.
  • Białonowska, Magdalena. Andrzej Stanisław Ciechanowiecki: Kolekcjoner, marszand i mecenas. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2012. ​ISBN 978-8373065970​.
  • Barnes, Joanna. „Andrew Ciechanowiecki: 1924-2015” 3rd dimension 9 December 2015. [5]. [dostęp 2018-12-02].
  • Montagu, Jennifer. „Andrew Stanislaus [Andrzej Stanisław] Ciechanowiecki, 1924-2015” Burlington Magazine obituary. [dostęp 2018-12-02][6].
  • Szejnert, Małgorzata. Usypać góry. Historie z Polesia wyd. Otwarte, 2015. ​ISBN 978-8324034758​.
  • Zamoyski, Adam. The Apollo Portrait: Andrew Ciechanowiecki, in Apollo, July 1987.
  • Knox, Tim Art in Trust for Poland, in Apollo, June 2005.
  • Demoriane, H. Vous aussi, devenez collectionneurs de bronzes, dans Connaissance des Arts, Paris 1965.
  • Coignard, Jérôme, Esquisses d’une vie: vente de la collection d’esquisses peintes françaises du XVIIe au XIXe siècle d’André Ciechanowiecki, Drouot-Richelieu, Paris, le 28 Juin 2002, dans Connaissance des Arts, Paris, June 2002.
  • Heim Gallery and Old Masters Gallery, 1965–1994, records
  • Communiqué on the granting of the Order of the White Eagle

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]