Stanisław Ostrowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dermatologa, prezydenta Lwowa i RP na Uchodźstwie. Zobacz też: Stanisław Ostrowski – ujednoznacznienie.
Stanisław Ostrowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 października 1892
Lwów, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 22 listopada 1982
Londyn, Wielka Brytania
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie
Okres od 9 kwietnia 1972
do 8 kwietnia 1979
Poprzednik August Zaleski
Następca Edward Bernard Raczyński
Prezydent Lwowa
Okres od maja 1936
do 22 września 1939
Poprzednik Wacław Drojanowski
Następca okupacja sowiecka
Odznaczenia
Order Orła Białego (1921-1990) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
Krzyż Obrony Lwowa Odznaka Honorowa „Orlęta”

Stanisław Ostrowski (ur. 29 października 1892 we Lwowie, zm. 22 listopada 1982 w Londynie) – polski lekarz dermatolog z tytułem doktora, żołnierz Legionów i Wojska Polskiego, poseł na Sejm RP III, IV i V kadencji (1930-1939), ostatni polski prezydent Lwowa w II Rzeczypospolitej i trzeci Prezydent RP na Uchodźstwie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 29 października 1892 we Lwowie[1]. Był synem Michała (powstaniec styczniowy, Sybirak) i Marii z domu Scholtz. W 1909 zdał egzamin dojrzałości w C. K. IV Gimnazjum we Lwowie[2][3]. W 1912 podjął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego[1]. Kształcił się również na Uniwersytecie Wiedeńskim. Podczas edukacji działał w strukturach Organizacji Młodzieży Narodowej od 1912, Związki Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, funkcjonując pod pseudonimem „Korczak”. Został absolwentem szkoły podoficerskiej i niższej oficerskiej.

Walka o niepodległość[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich na początku sierpnia 1914. Służył w I Brygadzie i w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego, ale służbę przerwała choroba i pobyt w szpitalu. Po wyleczeniu został przeniesiony do Kancelarii Lekarskiej w stacji Zbornej Legionów w Wiedniu, Przemyślu i Lwowie, gdzie pełnił obowiązki lekarza. Po kryzysie przysięgowym z 1917 działał w Polskim Korpusie Posiłkowym. Po bitwie pod Rarańczą był internowany przez Austriaków.

U kresu wojny 31 października 1918 jako student (rygorozant) medycyny stawił się na rozkaz kpt. Zdzisława Trześniowskiego[4] i w listopadzie 1918 brał udział w obronie Lwowa w stopniu chorążego działał w Szkole Sienkiewicza i w II odcinku[5], udzielał pomocy rannym[6] w szpitalu na Politechnice. W dalszym etapie wojny polsko-ukraińskiej walczył w szeregach 38 pułku piechoty. Podczas wojny z bolszewikami w 1920 był naczelnym lekarzem w Dywizji Litewsko-Białoruskiej oraz w 24 pułku piechoty Armii Ochotniczej.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Delegacja Lwowa na audiencji u prezydenta Ignacego Mościckiego 13.09.1936. W centrum: Stanisław Ostrowski (z łańcuchem prezydenta miasta), Ignacy Mościcki, Wołodymyr Decykewycz
Stanisław Ostrowski, przed 1939
Tablica upamiętniająca Stanisława Ostrowskiego w Kościele św. Stanisława Kostki w Warszawie
Cmentarz w Newark, na pierwszym planie nagrobek Stanisława Ostrowskiego, następny Augusta Zaleskiego, a zanim Władysława Raczkiewicza

W 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 811. lokatą w korpusie oficerów rezerwowych sanitarnych, grupa lekarzy, przeniesiony do rezerwy z przydziałem w rezerwie do 1 Batalionu Sanitarnego[7][8][9]. W 1934 jako oficer pospolitego ruszenia pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto z przydziałem mobilizacyjnym do Kadry Zapasowej 1 Szpitala Okręgowego w Warszawie[10].

W czerwcu 1919 uzyskał tytuł naukowy doktora medycyny[1]. Po odejściu z armii od maja 1922 do kwietnia 1925 był starszym asystentem kliniki dermatologii na Uniwersytecie Warszawskim[1]. Od maja 1925 do 30 listopada 1927 pracował jako starszy asystent kliniki dermatologicznej na macierzystym Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie[1]. Od 1928 pełnił funkcję ordynatora Państwowego Szpitala Powszechnego we Lwowie. W 1930 uzyskał habilitację, a w 1931 został docentem dermatologii UJK[1]. Brał udział w zjazdach dermatologów zarówno w Polsce jak i zagranicą, był także autorem prac z dziedziny dermatologii oraz innych[1]. Jako przedstawiciel Lwowskiej Izby Lekarskiej został wybrany do składu Naczelnej Izby Lekarskiej V kadencji 1935-1939[11].

Od 1930 był trzy razy wybierany we Lwowie z listy BBWR na posła do Sejmu RP: III kadencji (1930-1935), IV kadencji (1935-1938), V kadencji (1938-1939). W parlamencie zajmował się sprawami zdrowotnymi, bronił też praw mniejszości narodowych. Od 1934 był wiceprezydentem Lwowa[1]. Od maja 1936 sprawował urząd prezydenta rodzinnego miasta[12], został zaprzysiężony 24 czerwca 1936[13][14][1]. Mimo że należał do obozu sanacyjnego, jako prezydent Lwowa przeforsował przemianowanie części ul. Zielonej na ul. gen. Tadeusza Rozwadowskiego[15]. Reskryptem z 21 września 1935 jako przedstawiciel miasta Lwowa został wybrany na członka Lwowskiej Rady Wojewódzkiej[16][17].

Był prezesem Związku Obrońców Lwowa[18][19]. Pełnił funkcję przewodniczącego powołanego w 1932 Komitetu Opieki nad Uczestnikami Powstania z r. 1863/4, roztaczającym opiekę nad weteranami z terenu województwa lwowskiego[20][21]. Był wiceprezesem Towarzystwa Badania Historii Obrony Lwowa i Województw Południowo-Wschodnich i w 1937 kierował działalnością tegoż[22]. 21 marca 1937 został wybrany prezesem zarządu Polskich Towarzystw Śpiewaczych i Muzycznych[23]. W 1937 był członkiem zarządu lwowskiego Obozu Zjednoczenia Narodowego[24]. W 1939 pełnił funkcję prezesa Związku Miast Małopolskich[25].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej, agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 i kapitulacji Lwowa przed Armią Czerwoną, został aresztowany w gabinecie prezydenta 22[1] lub 23 września 1939[26].

Był więziony przez NKWD przez cztery miesiące we Lwowie, następnie w Moskwie: przez czternaście miesięcy na Łubiance i przez cztery miesiące w Butyrkach[1] (w tym okresie w 1940 wszyscy trzej wiceprezydenci Lwowa i zastępcy S. Ostrowskiego sprzed 1939, Wiktor Chajes, Franciszek Irzyk i Jan Weryński, zostali ofiarami zbrodni katyńskiej dokonywanej na terenach ukraińskich[27]). W maju 1941 Stanisław Ostrowski został skazany na osiem lat przymusowej pracy w łagrach, po czym był osadzony w obozie w Krasnojarsku (pracując jako drwal), następnie na obszarze Buriackiej ASSR w łagrze Czyta (tam był lekarzem)[1]. Po zawarciu układu Sikorski-Majski z 30 lipca 1941 został uwolniony na mocy amnestii w 1941, po czym ewakuował się z ZSRR wraz z armią polską w ZSRR. Został oficerem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Z 2 Korpusem gen. Władysława Andersa przeszedł do Włoch, gdzie podczas w kampanii włoskiej pracował w szpitalach wojskowych.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii od 1946. Początkowo służył w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. Następnie pracował do 1955 jako lekarz i ordynator oddziału dermatologicznego 3 Szpitala w Penley[1]. Był członkiem Ligi Niepodległości Polski[28]. Przystąpił do Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie oraz Związku Lekarzy Polskich[1]. 17 grudnia 1960 został wybrany przez aklamację dożywotnim prezesem honorowym Koła Lwowian w Londynie[29]. Na emeryturę przeszedł w 1962. Był współpracownikiem tzw. Rady Trzech.

Zgodnie z Ustawą Konstytucyjną z 23 kwietnia 1935 zarządzeniem Prezydenta RP Augusta Zaleskiego został wyznaczony „na Następcę Prezydenta Rzeczypospolitej na wypadek opróżnienia się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej przed zawarciem pokoju”[30]. W dniu 9 kwietnia 1972, dwa dni po śmierci prezydenta Augusta Zaleskiego, na podstawie art. 24 ust. 1 i 2 konstytucji z 1935 objął urząd Prezydenta RP na uchodźstwie[31]. Zgodnie ze swoją wcześniejszą zapowiedzią, 8 kwietnia 1979, po upływie siedmioletniej kadencji, przekazał urząd Prezydenta RP następcy, Edwardowi Raczyńskiemu[32][33].

W 1973 otrzymał doktorat honoris causa Wydziału Prawa i Nauk Politycznych Polskiego Uniwersytetu Na Obczyźnie[34].

Zmarł 22 listopada 1982 w Londynie. Został pochowany 4 grudnia 1982 na Cmentarzu Lotników i Spadochroniarzy Polskich w Newark

W grudniu 2015 portret Stanisława Ostrowskiego wraz z portretami pozostałych Prezydentów RP na uchodźstwie zawieszono na honorowym miejscu w holu ambasady RP w Londynie[35].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była Kamila Ostrowska (zm. 1962), przedwojenna działaczka społeczna na rzecz dzieci we Lwowie[36][37].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Prezydent R.P. dr Stanisław Ostrowski. „Biuletyn”. Nr 22, s. 1-2, Czerwiec 1972. Koło Lwowian w Londynie. 
  2. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1909. Lwów: 1909, s. 92.
  3. Władysław Kucharski: Przegląd historyczny 50-lecia Gimnazjum IV im. Jana Długosza we Lwowie. Ósmacy i abiturienci. W: Władysław Kucharski (red.): Księga pamiątkowa 50-lecia Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie. Lwów: 1928, s. 105.
  4. Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI – 22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: Komitet Obywateli Miasta Lwowa, ok. 1919, s. 21.
  5. Adam Świeżawski: II odcinek w obronie Lwowa. W: Jarosław Waniorek (red.): Obrona Lwowa. 1-22 listopada 1918. Tom 2. Źródła do dziejów walk o Lwów i województwa południowo-wschodnie 1918-1920. Relacje uczestników. Warszawa: 1993, s. 520, 534, 537. ISBN 83-85218-56-4.
  6. Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI – 22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: Komitet Obywateli Miasta Lwowa, ok. 1919, s. 21, 72, 181, 184, 193.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1130, 1226.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1022, 1105.
  9. W ewidencji wojskowej figurował jako Stanisław V Ostrowski'.
  10. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 304, 738.
  11. Z Naczelnej Izby Lekarskiej (kadencja V. 1935-1939). „Lekarz Polski”. Nr 7-8, s. 181, 1935. 
  12. Wybór prezydent dr. Ostrowskiego zatwierdzony przez ministra spraw wewnętrznych. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 137 z 18 czerwca 1936. 
  13. Kronika miejska. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 143 z 25 czerwca 1936. 
  14. Zaprzysiężenie prezydenta dr. Ostrowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 144 z 26 czerwca 1936. 
  15. Gazeta Lwowska. 22 XI 1938, nr 265; “Generał Rozwadowski” (Kraków 1929) – okoliczności wydania książki i jej recepcja w kraju, (w:) Kraków – Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, t. V, pod red. Jerzego Jarowieckiego, Kraków 2001, s. 183
  16. 142. Zarządzenie. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 23, s. 188, 30 listopada 1935. 
  17. Komunikat prasowy. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”. Nr 25, s. 214, 31 grudnia 1935. 
  18. Kronika miejska. Wyboru w Związku Obrońców Lwowa. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 34 z 12 lutego 1936. 
  19. Komisja likwidacyjna odznaki pamiątkowej „Orlęta”. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 80 z 5 kwietnia 1936. 
  20. Opieka nad weteranami z r. 1863-4 w lwowskim Województwie lwowskiem. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 34 z 12 lutego 1935. 
  21. Opieka nad weteranami z r. 1863-4 w lwowskim województwie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 16 z 22 stycznia 1936. 
  22. Kronika działalności Towarzystwa. „Rocznik Towarzystwa Badania Historii Obrony Lwowa i Województw Południowo-Wschodnich”. Nr II, s. 151, 1937. 
  23. Zjazd Delegatów Polsk. Towarzystw Śpiewaczych i Muzycznych. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 68 z 25 marca 1937. 
  24. Zarząd lwowski Obozu Zjednoczenia Narodowego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 80 z 10 kwietnia 1937. 
  25. Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1939, Warszawa 1939, s. 305.
  26. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 78. ISBN 978-83-7188-964-6.
  27. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 12, 33, 104. [dostęp 2016-04-07].
  28. Jan Józef Kasprzyk, Liga Niepodległości Polski, w: Encyklopedia Białych Plam, t. XI, Radom 2003, s. 142.
  29. Powstanie Koła Lwowian. „Biuletyn”. Nr 1, s. 3, Czerwiec 1961. Koło Lwowian w Londynie. 
  30. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 lutego 1971 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 2, s. 9, 25 lutego 1971. 
  31. Protokół zaprzysiężenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 2, s. 3, 15 czerwca 1972. 
  32. Protokół zaprzysiężenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 4, s. 13, 26 czerwca 1979. 
  33. O Lwowianach, Lwowie i Małopolsce Wschodniej. Koniec kadencji prof. Ostrowskiego na stanowisku Prezydenta RP. „Biuletyn”. Nr 36, s. 55, Czerwiec 1979. Koło Lwowian w Londynie. 
  34. Wieści z ziem południowo-wschodniej Polski. Prezydent Ostrowski doktorem h.c.. „Biuletyn”. Nr 25, s. 48, Grudzień 1973. Koło Lwowian w Londynie. 
  35. Uczciliśmy pamięć Prezydentów RP na Uchodźstwie, www.msz.gov.pl [dostęp 2016-10-04].
  36. Komunikaty. Wigilia w Miej. Zakładach Opieki nad Dziećmi. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 294 z 29 grudnia 1938. 
  37. Danuta B. Łomaczewska: Stanisław Ostrowski. Ostatni Prezydent królewskiego stołecznego miasta Lwowa. [dostęp 2015-03-25].
  38. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok. 1995, s. 55.
  39. Ostatni Prezydent królewskiego stołecznego miasta Lwowa. lwow.home.pl. [dostęp 2016-11-20].
  40. a b c Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 543.
  41. Semper Fidelis. Obchód 50-tej rocznicy Obrony Lwowa. „Biuletyn”. Nr 15-16, s. 29, Czerwiec 1969. Koło Lwowian w Londynie. 
  42. M.P. z 1937 r. nr 132, poz. 212.
  43. Lwowianie odznaczeni jugosłowiańskim krzyżem. „Biuletyn”. Nr 1 (12), s. 71, Czerwiec 1967. Koło Lwowian w Londynie. 
  44. Odznaka honorowa Koła Lwowian. „Biuletyn”. Nr 19-20, s. 111, 114, Lipiec 1971. Koło Lwowian w Londynie. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]