Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblioteka Raczyńskich
Ilustracja
Neoklasycystyczny budynek wzniesiony
w latach 1822–1828
Państwo

 Polska

Miejscowość

Poznań

Adres

pl. Wolności 19
61-739 Poznań

Dyrektor

Katarzyna Kamińska

Data założenia

5 maja 1829

Wielkość zbiorów

ok. 32 tys. książek i
ok. 34 tys. zbiorów muzycznych [1]

Rodzaje zbiorów

opracowania naukowe i popularnonaukowe z dziedzin humanistycznych i społecznych, dzieła polskiej i obcej literatury pięknej, wydawnictwa informacyjne ogólne i specjalistyczne, czasopisma i gazety regionalne oraz ogólnopolskie, książki i czasopisma dla dzieci, beletrystyka, książki popularnonaukowe, poradniki, podręczniki akademickie, lektury szkolne, audiobooki, filmy i seriale na płytach DVD, muzyka na płytach CD [2]

Filie

39 filii na terenie Poznania (11 filii dla dorosłych, 11 filii dla dzieci i 17 filii dla dorosłych i dzieci) [3]

Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, w centrum znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Raczyńskich”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Raczyńskich”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Biblioteka Raczyńskich”
Ziemia52°24′30,373″N 16°55′42,773″E/52,408437 16,928548
Strona internetowa
Biblioteka Raczyńskich (1904)

Biblioteka Raczyńskich – miejska biblioteka publiczna założona w 1829 w Poznaniu.

W 1821 roku hrabia Edward Raczyński kupił działkę od władz pruskich przy Wilhelmsplatz (obecnie Plac Wolności) pod bibliotekę, która została zbudowana w latach 1822–1828. Projekt budynku został zamówiony w Rzymie[1] prawdopodobnie u Francuzów: Ch. Percier i P.F. Fontaine.

Obecnie w budynku mieści się dyrekcja, księgozbiór specjalny oraz odbywają się wystawy czasowe. Biblioteka sprawuje również pieczę nad muzeami pisarzy: Józefa Ignacego Kraszewskiego, Kazimiery Iłłakowiczówny, Henryka Sienkiewicza i Jerzego Pertka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Bibliotekę otwarto 5 maja 1829 roku. Była to pierwsza publiczna książnica na ziemiach zaboru pruskiego.

Od początku funkcjonowała według statutu opracowanego przez Raczyńskiego który głosił m.in. że powinno być „dawane pierwszeństwo tym, które narodowość Wielkiego Księstwa Poznańskiego interesować mogą ... przed książkami jedynie do zabawy służącemu i ulotnemi pismami. Z myślą o polskiej młodzieży gimnazjalnej postanowił gromadzić dzieła ogólne ... z każdej literatury narodu”.

Zaczątek stanowił prywatny księgozbiór fundatora, który powstał ze skupowanych tomów z kasowanych klasztorów. Aby zachęcić obywateli do darowania książek statut nadał prawo do portretu w czytelni na koszt biblioteki osobom, które podarowały minimum tysiąc woluminów (zastosowane tylko raz – wobec Konstancji Raczyńskiej z Potockich – żony fundatora). Zbiory powiększały się również dzięki prawu nadanemu przez Fryderyka Wilhelma III zobowiązującego wszystkich wydawców Wielkiego Księstwa do bezpłatnego dostarczenia do biblioteki jednego egzemplarza każdej wydanej książki.

Biblioteka działała tylko trzy godziny dziennie – od 17 do 20 pomijając niedziele, święta oraz jeden letni miesiąc. Książki poza teren instytucji mogli wypożyczać jedynie członkowie Kuratorium, pozostali użytkownicy mogli korzystać z księgozbioru jedynie w czytelni, która liczyła 18 miejsc. W 1912 roku uruchomiono drugą czytelnię[1].

W latach 1829–1830 do budynku Biblioteki Raczyńskich dobudowano (prostopadle, wzdłuż obecnej ul. Marcinkowskiego) skrzydło według projektu Karla Friedricha Schinkla z przeznaczeniem na galerię obrazów malarstwa europejskiego z kolekcji Atanazego Raczyńskiego. Do umieszczenia kolekcji w budynku ostatecznie nie doszło, skrzydło zostało przebudowano na hotel („Hotel Drezdeński”) a zniszczone całkowicie podczas walk w 1945 roku.

Wraz z wybuchem II wojny światowej Biblioteka Raczyńskich przestała być dostępna dla Polaków. W październiku 1939 roku dyrektorem (dzięki własnym staraniom) został Józef Raczyński, który pochodził z kurlandzkiej linii rodu Raczyńskich. Udało mu się uchronić zbiory biblioteki przed spaleniem przez władze niemieckie, umożliwiał też dostęp do nich Polakom w godzinach zamknięcia instytucji. W 1941 został wysłany na front wschodni, a jego miejsce jako dyrektora biblioteki zajął Paul Sattler. Raczyński został ciężko ranny podczas służby, a w 1943 roku powrócił do Biblioteki Raczyńskich, ale już nie na stanowisko dyrektora. Udało mu się wywieźć najcenniejsze zbiory do Obrzycka (około 17 tysięcy sztuk)[2], dzięki czemu nie zostały zniszczone wraz z całym budynkiem po jego wysadzeniu materiałami wybuchowymi przez Niemców podczas walk o Poznań w styczniu 1945 roku. Spłonęło wtedy około 180 tysięcy woluminów, co stanowiło 90% zbiorów biblioteki[1]. Pod koniec 1994 roku liczył on 252 tysiące woluminów zgromadzonych również w filiach.

Biblioteka po wysadzeniu przez Niemców w 1945 r.

Biblioteka wznowiła działalność w 1951 roku w dawnym budynku szkoły przy ulicy Czerwonej Armii (obecnie św. Marcin 65), który był używany aż do 2013 roku, kiedy otwarto nowy gmach biblioteki[1]. Do dzisiaj nad wejściem do budynku znajduje się napis BIBLIOTEKA.

Odbudowa zniszczonej w 1945 Biblioteki rozpoczęła się w 1953. Autorką projektu budowlanego była Janina Czarnecka, a nadzór autorski i wyposażenie wnętrz przydzielono jej mężowi – Władysławowi Czarneckiemu (współpracował Zygmunt Skupniewicz)[3].

1 lipca 2013 nastąpiło otwarcie nowego budynku biblioteki, który został zaprojektowany przez biuro architektoniczne JEMS Architekci. Powierzchnia nowego skrzydła to 11 tys. m². Koszt inwestycji wyniósł: 72 700 739, 00 zł, z czego przeszło 40% pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, reszta środków została pozyskana przez miasto. Książki do nowego gmachu zostały przeprowadzone przez wolontariuszy, którzy utworzyli „ludzki łańcuch”, w którym z rąk do rąk były podawane książki[4]. W 2014 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski przyznał Bibliotece wyróżnienie i nagrodę za skuteczne wykorzystanie środków unijnych przeznaczonych na rozwój kultury, doceniając rozwiązania zastosowane w nowym gmachu[5].

W kwietniu 2022 r. otwarto dla czytelników zabytkowy budynek Biblioteki po modernizacji. Tym samym dobiega końca największa od kilku lat inwestycja Biblioteki Raczyńskich. Jej efektem jest przywrócenie gmachowi pierwotnej funkcji bibliotecznej, dostosowanie go do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, poszerzenie oferty oraz zwiększenie funkcjonalności biblioteki. Na pierwszym piętrze znajduje się Filia Sztuki, w jej zasobach znajduje się ok. 32 tys. książek i ok. 34 tys. zbiorów muzycznych[6].

Aktualnie Biblioteka Raczyńskich stanowi miejską instytucję kultury, pod której zarządem znajduje s: zabytkowy gmach przy placu Wolności, sąsiadujący z nim nowy gmach, filie rozmieszczone we wszystkich dzielnicach miasta oraz muzea: Muzeum Literackie Henryka Sienkiewicza, Mieszkanie-Pracownia Kazimiery Iłłakowiczówny, Pracownia-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego i Ośrodek Dokumentacji Wielkopolskiego Środowiska Literackiego. Od maja 2022 r. Biblioteka oferuje także wypożyczanie książek za pośrednictwem 11 książkomatów uzupełniających ofertę biblioteczną w rejonach pozbawionych placówek[7].

Budynek[edytuj | edytuj kod]

Nowe skrzydło (2013)
Filia na Wildzie – ul. Robocza
Filia nr 2 na Ratajach – w pawilonie handlowo-usługowym na osiedlu Oświecenia

Frontowa elewacja wzorowana jest na paryskim Luwrze. Na boniowanym cokole stoi dwanaście par żeliwnych, wykonanych w porządku korynckim kolumn na których wspiera się architraw zwieńczony balustradą częściowo zakrywającą czterospadowy dach kryty miedzianą blachą. Na osi symetrii znajduje się trójkątny tympanon. Cofnięcie pierwszego i drugiego piętra stworzyło loggię, której sufit zdobią stiukowe ornamenty. W latach 2010–2013 realizowano budowę nowego skrzydła biblioteki od strony Al. Marcinkowskiego, która pozwoliła na lepsze wyeksponowanie bibliotecznych zbiorów[8][4].

Tablica poświęcona pamięci hr. Raczyńskiego na elewacji Biblioteki

29 czerwca 2013 Prezydent RP Bronisław Komorowski dokonał odsłonięcia umieszczonej na fasadzie budynku biblioteki tablicy upamiętniającej postać Edwarda hr. Raczyńskiego[9][10][11][12]. Wykonana z brązu tablica powstała z inicjatywy Fundacji Rozwoju Miasta Poznania. Jej fundatorem był poznański deweloper UWI Inwestycje S.A.[13], a wykonawcą artysta rzeźbiarz Roman Kosmala[14]. W odsłonięciu wzięli udział: prezydent Poznania Ryszard Grobelny, wnuczka E. Raczyńskiego, Pani Wirydiana Raczyńska-Rey oraz fundatorzy tablicy, prezes UWI Inwestycje, Jacek Cenkiel i wiceprezes Fundacji Rozwoju Miasta Poznania, Jan Kaczmarek[10].

Przed Biblioteką stoi pomnik fontanna Higiei.

Dyrektorzy Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Lista dyrektorów Biblioteki Raczyńskich[2]:

Pracownicy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Pracownicy Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu.

Filie[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka posiada 39 filii na terenie Poznania (stan na 26 listopada 2022 roku)[18]:

Filia Naramowicka (dla dorosłych i dzieci) - ul. Rubież 14a/37

Filia Wildecka (dla dorosłych) - ul. Hetmańska 91 (Galeria Green Point I piętro)

Filia 2 (dla dorosłych i dzieci) - os. Oświecenia 59

Filia 3 (dla dorosłych) - ul. Jackowskiego 30

Filia 4 (dla dorosłych) - ul. Lodowa 4

Filia 6 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Tomickiego 14

Filia 8 (dla dorosłych) - ul. Osinowa 14/16

Filia 11 (dla dorosłych) - Chwaliszewo 17/23

Filia 11 (dla dzieci) - Aleje Marcinkowskiego 23

Filia 12 (dla dorosłych) - ul. Arciszewskiego 27

Filia 14 (dla dorosłych i dzieci) - os. Bolesława Chrobrego 117

Filia 15 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Fabianowo 2

Filia 16 (dla dorosłych i dzieci - ul. Muszkowska 1A

Filia 17 (dla dorosłych i dzieci) - ul. 28 Czerwca 1956 r. 213/215 - Zawieszona do odwołania

Filia 20 (dla dzieci) - ul. Słowackiego 26/28

Filia 22 (dla dzieci) - ul. Dmowskiego 37

Filia 23 (dla dzieci) - ul. Hetmańska 41

Filia 26 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Błękitna 1/7

Filia 32 (dla dzieci) - os. Armii Krajowej 84

Filia 35 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Druskienicka 32

Filia 36 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Gen. Stanisława Maczka 14

Filia 38 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Świt 34/36

Filia 39 (dla dorosłych) – Filia Sztuki - pl. Wolności 19

Filia 42 (dla dorosłych) - os. Pod Lipami 108a (ODK „Pod Lipami”)

Filia 46 (dla dzieci) - ul. Arciszewskiego 27

Filia 47 (dla dorosłych) - os. Przyjaźni 120 (ODK „Słońce”)

Filia 48 (dla dzieci) - os. Jagiellońskie 32 - Działalność filii zawieszona

Filia 49 (dla dzieci) - os. Pod Lipami 108a (ODK „Pod Lipami”)

Filia 50 (dla dorosłych) - os. Kosmonautów 118 (ODK „Orbita”)

Filia 51 (dla dorosłych i dzieci) - os. Lecha 15

Filia 52 (dla dorosłych i dzieci) - os. Czecha 59 (w budynku Gimnazjum nr 26 i XVII LO) - Filia zawieszona do odwołania

Filia 53 (dla dzieci) - ul. Hetmańska 91 (Galeria Green Point I piętro)

Filia 55 (dla dorosłych i dzieci) - os. Zwycięstwa 125

Filia 56 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Galileusza 8

Filia 57 (dla dzieci) - os. Przyjaźni 120 (ODK „Słońce”)

Filia 59 (dla dzieci) - ul. Osinowa 14/16

Filia 61 (dla dorosłych) – Filia Sztuki - pl. Wolności 19

Filia 62 (dla dorosłych i dzieci) - os. Jana III Sobieskiego 103

Filia 63 (dla dorosłych i dzieci) - ul. Żonkilowa 34 (w budynku Zespołu Szkół z Oddziałami Integracyjnymi nr 2) - Filia zawieszona

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Agnieszka Byszko, SPIS TREŚci. 4 Agnieszka Baszko, Edward Raczyński i zarys dziejów jego fundacji Biblioteki Raczyńskich, docplayer.pl, s. 9 [dostęp 2020-05-11].
  2. a b Józef Wiśniewski, Dyrektorzy Biblioteki Raczyńskich, w: Winieta – pismo Biblioteki Raczyńskich, Poznań, nr 2(66)/2014, s. 4-6, ISSN 1509-6343.
  3. Projekt – Miasto. Wspomnienia poznańskich architektów 1945-2005, Henryk Marcinkowski i inni, Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2013, s. 69, ISBN 978-83-7768-069-8, OCLC 871701842.
  4. a b Rozbudowa Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu: otwarcie nowego skrzydła. 2013. [dostęp 2013-10-07].
  5. Anna Solak, Minister docenił nowy gmach biblioteki w: Głos Wielkopolski, 5 lutego 2014, s. 9.
  6. j, Wnętrza zabytkowego gmachu Biblioteki Raczyńskich przy pl. Wolności odzyskały dawny blask, epoznan.pl [dostęp 2022-10-12] (pol.).
  7. Biblioteka Raczyńskich | Książkomaty [dostęp 2022-10-12] (pol.).
  8. epoznan.pl: Biblioteka Raczyńskich: pierwsze piętro już jest.
  9. Biblioteka Raczyńskich | Rozbudowa Biblioteki Raczyńskich (2010-2013) [dostęp 2020-08-10] (pol.).
  10. a b Fundacja Rozwoju Miasta Poznania, frmp.poznan.pl [dostęp 2020-08-10].
  11. Prezydent otworzył bibliotekę. Spełnili marzenie hrabiego, TVN24 [dostęp 2020-08-10].
  12. Po fyrtlach Poznania, poznanskiefyrtle.pl [dostęp 2020-08-10].
  13. PROSCRIPTIO & ADSMILE, UWI Inwestycje S.A. fundatorem tablicy upamiętniająca Edwarda hr. Raczyńskiego, 22 lipca 2013.
  14. Biografia, Roman Kosmala [dostęp 2020-08-10] (pol.).
  15. a b Wybrano nowego dyrektora Biblioteki Raczyńskich. Trzecia kobieta w historii, Poznań Nasze Miasto, 25 lipca 2014 [dostęp 2023-01-16] (pol.).
  16. Biblioteka Raczyńskich ma nową dyrektor, Poznań Nasze Miasto, 25 lipca 2014 [dostęp 2023-01-16] (pol.).
  17. Katarzyna Kamińska nową dyrektorką Biblioteki Raczyńskich, www.poznan.pl [dostęp 2023-01-16] (pol.).
  18. Biblioteka Raczyńskich | Filie [dostęp 2022-11-26] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zofia Ostrowska-Kębłowska: Architektura i budownictwo w Poznaniu w latach 1790–1880. Poznań: Poznańskie Wydawnictwo Naukowe – Oddział w Poznaniu, 1982, s. 193–204, 209-211. ISBN 83-01-03720-2.
  • Kronika Miasta Poznania, Pomniki 2005 2, Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2005, s. 306–315, ISSN 0137-3552.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]