Koalicja 15 października

Koalicja 15 października

Podpisanie umowy koalicyjnej przez Donalda Tuska, Władysława Kosiniaka-Kamysza, Szymona Hołownię, Włodzimierza Czarzastego i Roberta Biedronia w Senacie RP
Państwo	Polska
Data założenia	10 listopada 2023
Partie członkowskie	KO, PSL, Polska 2050, NL (+ CdP, Zieloni, UED, PPS, UP)
Ideologia polityczna	proeuropeizm, demokracja liberalna
Grupa w Parlamencie Europejskim	EPP (KO, PSL), S&D (NL), RE (Polska 2050)
Obecni posłowie	240/460
Obecni senatorowie	63/100
Obecni eurodeputowani	27/53

Premier Donald Tusk

Członkowie trzeciego rządu Donalda Tuska

Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz

Wicepremier Krzysztof Gawkowski

Koalicja 15 października – polska koalicja rządowa zawarta przez Koalicję Obywatelską (Platforma Obywatelska, Nowoczesna, Inicjatywa Polska, Zieloni; przy udziale także Agrounii), Polskę 2050, Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL i Polska 2050 w czasie wyborów współtworzyły Trzecią Drogę, ponadto PSL jest głównym podmiotem Koalicji Polskiej współtworzonej też m.in. przez Centrum dla Polski i Unię Europejskich Demokratów) i Nową Lewicę (główny podmiot Lewicy, współtworzonej także przez Polską Partię Socjalistyczną, Unię Pracy i do 2024 przez Razem). Umowa koalicyjna pomiędzy ugrupowaniami tworzącymi rząd została podpisana 10 listopada 2023, zaś tworzony przez koalicję trzeci rząd Donalda Tuska został zaprzysiężony przez prezydenta 13 grudnia 2023. Główny podmiot koalicji – KO – w 2025 przekształcił się w partię, w skład której weszły PO, Nowoczesna i iPL.

Ugrupowania tworzące koalicję reprezentują szerokie spektrum poglądów – z przewagą centrowych, jednak w jej skład wchodzą partie prezentujące poglądy od lewicowych po centroprawicowe. Koalicja dysponuje w Sejmie X kadencji 240 mandatami, a także jest wspierana przez niezrzeszonych byłych posłów KO (Marcina Józefaciuka) i Polski 2050 (Izabelę Bodnar i Tomasza Zimocha).

Historia

Pomysł wielopartyjnej „koalicji 276” (której nazwę wzięto od liczby posłów potrzebną do odsunięcia weta prezydenckiego) został zaproponowany przez Platformę Obywatelską w lutym 2021, gdy mające wchodzić w jej skład ugrupowania (PO, PSL, Lewica, Polska 2050) były jeszcze w opozycji. Plan stworzenia takowej koalicji przedstawili ówczesny przewodniczący PO Borys Budka i wiceprzewodniczący partii, prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski.

Przed wyborami parlamentarnymi w 2023 część polityków ówczesnej opozycji (w tym m.in. przewodniczący PO Donald Tusk) apelowała, aby Koalicja Obywatelska, Koalicja Polska, Lewica i Polska 2050 stworzyły jedną listę do Sejmu. Ostatecznie ugrupowania te wystartowały w wyborach parlamentarnych w trzech blokach – Polska 2050 i Polskie Stronnictwo Ludowe (główny podmiot KP) utworzyły koalicję polityczną Trzecia Droga. W wyborach do Senatu ugrupowania postępowały zgodnie z zawartym paktem senackim, w myśl którego podmioty biorące w nim udział nie wystawiały przeciwko sobie kandydatów w jednomandatowych okręgach wyborczych.

W wyborach parlamentarnych komitety Koalicji Obywatelskiej, Trzeciej Drogi i Nowej Lewicy uzyskały łącznie 248 mandatów w Sejmie, zaś kandydaci paktu senackiego zdobyli 66 mandatów w Senacie. Nowym marszałkiem Sejmu został przewodniczący Polski 2050 Szymon Hołownia, a marszałkiem Senatu wiceprzewodnicząca PO Małgorzata Kidawa-Błońska.

Zarówno Prawo i Sprawiedliwość, jak i koalicja złożona z Koalicji Obywatelskiej, Trzeciej Drogi i Lewicy, przekazały prezydentowi informację o dysponowaniu niezbędną większością 231 głosów niezbędnych do uzyskania wotum zaufania. Kandydatami na stanowisko Prezesa Rady Ministrów byli odpowiednio Mateusz Morawiecki (dotychczasowy premier z PiS) oraz Donald Tusk (premier koalicji PO-PSL w latach 2007–2014). 6 listopada 2023 w orędziu Andrzej Duda ogłosił, że powoła na stanowisko premiera Mateusza Morawieckiego. Oficjalnie desygnował go na to stanowisko 13 listopada 2023, w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu X kadencji, po wcześniejszym przyjęciu rezygnacji drugiego rządu Mateusza Morawieckiego. Decyzja prezydenta spotkała się z krytyką wielu polityków, publicystów i politologów.

Umowa koalicyjna pomiędzy Koalicją Obywatelską, Polską 2050, Polskim Stronnictwem Ludowym i Nową Lewicą została podpisana 10 listopada 2023. 11 grudnia 2023 trzeci rząd Mateusza Morawieckiego nie uzyskał w Sejmie wotum zaufania. Następnie Sejm RP wybrał Donalda Tuska na stanowisko Prezesa Rady Ministrów. 12 grudnia 2023 Sejm wybrał proponowanych przez niego członków Rady Ministrów w głosowaniu łącznym. Za tą decyzją głosowało 248 posłów. Trzeci rząd Donalda Tuska został zaprzysiężony przez prezydenta 13 grudnia 2023.

Wybory samorządowe w 2024

Przed wyborami samorządowymi w 2024 część polityków koalicji rządzącej (w tym m.in. Donald Tusk) apelowała, aby Koalicja Obywatelska, Polska 2050, Polskie Stronnictwo Ludowe oraz Lewica stworzyły jedną listę na wybory samorządowe. Przez pewien czas funkcjonowała koncepcja dwóch komitetów – oprócz TD rozmawiano o koalicji KO z Lewicą. Ostatecznie ugrupowania te wystartowały w wyborach samorządowych w takiej samej konfiguracji, jak w wyborach parlamentarnych. Współpraca kontynuowana była po wyborach, w których koalicja zdobyła władzę w 12 z 16 sejmików województw.

Nazwy koalicji

W wygłoszonym przez siebie exposé Donald Tusk określił koalicję KO-TD-Lewica mianem koalicji 15 października, nawiązując do daty zwycięskich wyborów. Nazwa ta zyskała szeroką popularność; stała się używana przez polityków obozu rządowego oraz część mediów, a także pojawiła się na oficjalnej stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, co nadało jej charakter quasi-oficjalny. Politycy Prawa i Sprawiedliwości oraz część mediów prawicowych określili koalicję mianem koalicji 13 grudnia lub koalicji stanu wojennego. Nazwy te nawiązywały do daty powołania rządu przez prezydenta Andrzeja Dudę 13 grudnia 2023 oraz były aluzją do 42. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Środowiska te stosują również nazwę koalicja ośmiu gwiazdek, będącą nawiązaniem do ocenzurowanej wersji wulgarnego hasła kierowanego wobec PiS przez wielu przeciwników tej partii, popularnego w szczególności w czasie protestów Ogólnopolskiego Strajku Kobiet. Politolog i historyk prof. Antoni Dudek nazwał koalicję mianem koalicji kordonowej mającą być w zamierzeniu jej twórców kordonem wokół PiS, choć używał też określenia koalicja kolorowa ze względu na dużą liczbę partii politycznych tworzącą koalicję. Wiadomości TVP użyły natomiast w momencie powstania trzeciego rządu Donalda Tuska określenia koalicja Tuska, nawiązującego do nazwiska premiera koalicyjnego rządu Donalda Tuska. Przed przejęciem władzy przez koalicję jej zwolennicy określali ją również mianem opozycji demokratycznej.

Postulaty koalicji

Liderzy koalicji

Podpisana przez ugrupowania tworzące koalicję 10 listopada 2023 umowa koalicyjna zakłada m.in.:

• podwyżki dla sfery budżetowej, w tym nauczycieli
• zwiększenie wydatków na służbę zdrowia
• uproszczenie podatków
• jawność finansów publicznych
• przywrócenie korzystnych warunków do rozwoju działalności gospodarczej
• odpolitycznienie spółek Skarbu Państwa
• uzupełnienie świadczeń społecznych
• stworzenia warunków dla istotnego przyspieszenia tempa oddawania nowych mieszkań
• likwidację Centralnego Biura Antykorupcyjnego
• odblokowanie środków z Krajowego Planu Odbudowy
• przywrócenie niezależności i apolityczności prokuratury oraz apolitycznego i konstytucyjnego kształtu Krajowej Rady Sądownictwa i Sądu Najwyższego
• odpolitycznienie, przywrócenie autonomii uczelni oraz wyższy poziom finansowania
• zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej
• poprawa poziomu ochrony polskich lasów, rzek i powietrza
• większy udział samorządów w podatku PIT
• wzmocnienie praw kobiet i unieważnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie aborcji z 22 października 2020
• rozliczenie rządów Zjednoczonej Prawicy – rozliczenie osób odpowiedzialnych za usiłowanie bezprawnej zmiany ustroju państwa oraz za naruszenia konstytucji, ustaw i praworządności, a także za upartyjnienie instytucji publicznych, za sprzeniewierzenie pieniędzy publicznych i za ich bezprawne, niecelowe i niegospodarne wydatkowania oraz stworzenie komisji śledczych w obszarach wymagających szczegółowego i transparentnego zbadania
• postawienie przed sądami i prokuraturą osób winnych przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez urzędników i innych funkcjonariuszy publicznych, a także nakłaniania do takiego działania, sprzeniewierzenia środków publicznych na cele partyjne i osobiste, nepotyzmu w instytucjach publicznych i w spółkach Skarbu Państwa oraz korupcji politycznej, w tym powoływania się na wpływy, zorganizowanego systemu siania nienawiści w mediach rządowych i w innych środkach masowej komunikacji, skierowanego przeciwko obywatelom, działaczom opozycji i organizacji pozarządowych, wykorzystywania środków i instytucji publicznych, takich jak media i spółki Skarbu Państwa, do wpływania na decyzje wyborcze społeczeństwa, fałszerstw dokumentów i fałszerstw urzędniczych.

Przedstawiciele poszczególnych partii tworzących koalicję w trzecim rządzie Donalda Tuska

Koalicja Obywatelska

Platforma Obywatelska (do października 2025)

• Donald Tusk – premier
• Borys Budka – minister aktywów państwowych (do maja 2024)
• Andrzej Domański – minister finansów (do lipca 2025), minister finansów i gospodarki (od lipca 2025)
• Jan Grabiec – minister-członek Rady Ministrów
• Marcin Kierwiński – minister spraw wewnętrznych i administracji (do maja 2024 i ponownie od lipca 2025)
• Izabela Leszczyna – minister zdrowia (do lipca 2025)
• Sławomir Nitras – minister sportu i turystyki (do lipca 2025)
• Marzena Okła-Drewnowicz – minister do spraw polityki senioralnej (do lipca 2025)
• Tomasz Siemoniak – minister-członek Rady Ministrów, minister spraw wewnętrznych i administracji (od maja 2024 do lipca 2025)
• Bartłomiej Sienkiewicz – minister kultury i dziedzictwa narodowego (do maja 2024)
• Radosław Sikorski – minister spraw zagranicznych, wicepremier (wicepremier od lipca 2025)
• Jakub Rutnicki – minister sportu i turystyki (od lipca 2025)

Nowoczesna

• Adam Szłapka – minister do spraw Unii Europejskiej (do lipca 2025)

Inicjatywa Polska (do listopada 2025)

• Barbara Nowacka – minister edukacji narodowej

Trzecia Droga

Polskie Stronnictwo Ludowe

• Władysław Kosiniak-Kamysz – wicepremier i minister obrony narodowej
• Krzysztof Hetman – minister rozwoju i technologii (do maja 2024)
• Dariusz Klimczak – minister infrastruktury
• Czesław Siekierski – minister rolnictwa i rozwoju wsi (do lipca 2025)
• Krzysztof Paszyk – minister rozwoju i technologii (od maja 2024 do lipca 2025)
• Stefan Krajewski – minister rolnictwa i rozwoju wsi (od lipca 2025)
• Miłosz Motyka – minister energii (od lipca 2025)

Polska 2050

• Agnieszka Buczyńska – minister do spraw społeczeństwa obywatelskiego (do października 2024)
• Paulina Hennig-Kloska – minister klimatu i środowiska
• Adriana Porowska – minister do spraw społeczeństwa obywatelskiego (od października 2024)
• Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz – minister funduszy i polityki regionalnej
• Marta Cienkowska – minister kultury i dziedzictwa narodowego (od lipca 2025)

Nowa Lewica

• Krzysztof Gawkowski – wicepremier i minister cyfryzacji
• Agnieszka Dziemianowicz-Bąk – minister rodziny, pracy i polityki społecznej
• Katarzyna Kotula – minister do spraw równości (do lipca 2025)
• Dariusz Wieczorek – minister nauki (do stycznia 2025)
• Marcin Kulasek – minister nauki i szkolnictwa wyższego (od stycznia 2025)

Wiceministrowie z innych partii

Oprócz partii mających przedstawicieli w Radzie Ministrów, w rządzie na stanowiskach wiceministrów znaleźli się także działacze innych partii:

Centrum dla Polski (TD, pula PSL)

• Ireneusz Raś – sekretarz stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki
• Jacek Tomczak – sekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii (do października 2024)

Zieloni (pula KO)

• Urszula Zielińska – sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska

Polska Partia Socjalistyczna (Lewica)

• Wojciech Konieczny – sekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia (do września 2025)

Ruch Społeczny Agrounia Tak (KO)

• Michał Kołodziejczak – sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (do czerwca 2025)