Mnicha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mnicha
Myiopsitta monachus[1]
(Boddaert, 1783)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugowate
Podrodzina papugi neotropikalne
Plemię Androglossini
Rodzaj Myiopsitta
Bonaparte, 1854[2]
Gatunek mnicha
Synonimy
  • Psittacus monachus Boddaert, 1783[3]
Podgatunki
  • M. m. luchsi (Finsch, 1868)
  • M. m. cotorra (Vieillot, 1818)
  • M. m. monachus (Boddaert, 1783)
  • M. m. calita (Jardine & Selby, 1830)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Mnicha[5] (Myiopsitta monachus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae), pochodzący z Ameryki Południowej, obecnie introdukowany w wielu rejonach świata. Szeroko rozpowszechniony na terenach zurbanizowanych. W niektórych krajach uważany za szkodnika upraw. Obok aleksandretty obrożnej jest to najlepiej przystosowany do chłodnego klimatu gatunek papugi. Mnichy budują wielkie, zbiorowe gniazda na drzewach lub słupach energetycznych i oświetleniowych. Bywają trzymane jako zwierzęta domowe. Wyhodowano kilka odmian kolorystycznych.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa łacińska monachus jest rodzajem męskim rzeczownika „mnich” w łacinie[6]. Mnicha to jedyny przedstawiciel rodzaju Myiopsitta[5]. W zależności od ujęcia systematycznego wyróżnia się 3[7][8] lub 4 podgatunki[3][5]:

  • M. monachus luchsimnicha górska – środkowa Boliwia. Takson często jest klasyfikowany jako odrębny gatunek Myiopsitta luchsi, np. przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) czy przez IUCN[7][9]
  • M. monachus cotorra – południowa Boliwia, południowa Brazylia, Paragwaj i północno-zachodnia Argentyna
  • M. monachus monachusmnicha nizinna – południowo-wschodnia Brazylia, Urugwaj i północno-wschodnia Argentyna
  • M. monachus calita – zachodnia Argentyna

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Ubarwienie

W stanie dzikim typowe umaszczenie jest zielono-szare z niebieskimi końcówkami skrzydeł i pomarańczowym dziobem. Szare są: czoło, policzki oraz pierś. W wieku dorosłym na piersi samców pojawia się ciemniejszy wzór. Reszta ciała (z wyjątkiem niebieskich lotek pierwszorzędowych) jest zielona, przy czym zewnętrzne strony ud są jasnozielone lub żółtawe. W niewoli wyhodowano kilka odmian kolorystycznych, np. białą (albinotyczną), lutino (żółtą), cynamonową i niebieską.

Wymiary
  • długość ciała: ok. 29 cm
  • rozpiętość skrzydeł: ok. 45 cm
  • masa ciała: ok. 90–150 g

Samice nieco mniejsze od samców, ale rozróżnienie płci jest bardzo trudne bez dokładniejszych badań. Skrzydło samca ma długość 155 mm, a samicy 151 mm[10].

Długość życia

15–20 lat. W niewoli niekiedy nawet 30 lat.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Żywią się różnymi nasionami, jagodami i innymi owocami, młodymi pędami i kwiatami drzew oraz owadami i ich larwami. W okresie lęgowym ważnym składnikiem są nasiona ostów. Można podawać im nawet jajko, które zapewni im większą ilość białka. Mnicha jak każda papuga powinna mieć zapewniony duży dostęp do witamin.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Mnicha nizinna

Naturalny zasięg występowania obejmuje obszary Ameryki Południowej o klimacie subtropikalnym i umiarkowanym (gł. Argentyna, Paragwaj, Urugwaj, Boliwia oraz południowy skrawek Brazylii). Gatunek został introdukowany w wielu rejonach świata i obecnie żyje dalej na północ Brazylii, a także w Portoryko, na Bermudach, Bahamach, w ośmiu stanach USA, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, na Gibraltarze, w Belgii, Izraelu i Japonii. Na niektórych obszarach uważany za poważnego szkodnika upraw. Dobrze się przystosowała do życia w miastach.

W stanie naturalnym mnicha zamieszkuje niezbyt zwarte tereny lesiste. Dogodne warunki znajduje dla siebie na plantacjach eukaliptusów. Liczne populacje występują na terenach zurbanizowanych, gdzie występuje obok gołębi czy szpaków. Obok aleksandretty obrożnej jest to najlepiej przystosowany do chłodnego klimatu gatunek papugi. Zdziczałe kolonie występują m.in. w Nowym Jorku, New Jersey, Cincinnati, Louisville, Connecticut, w stanie Waszyngton oraz Rhode Island.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Mnicha jest jedyną papugą budującą gniazda. Inne gatunki wykorzystują dziuple i jamy. Co więcej, są to zbiorowe gniazda służące całej kolonii. Budują je z długich (do 60 cm) i odpowiednio grubych (5–10 mm) patyczków. Najpierw powstaje jedno kuliste gniazdo a następnie inne osobniki dobudowują do niego kolejne z osobnymi wejściami. Takie konstrukcje przekraczają niekiedy 3 m średnicy i masę ponad 200 kg. Czasami wybudowanie takiego gniazda trwa nawet 3 miesiące. Poza sezonem lęgowym służą ptakom jako miejsce noclegu. Zazwyczaj takie gniazdo mieści się na szczycie drzewa, słupa energetycznego czy oświetleniowego.

Okres lęgowy trwa od listopada do marca. Samica składa 1–11 białych jaj, które wysiaduje przez 22–26 dni. Pisklęta są w gnieździe przez ok. 6 tygodni. W tydzień po opuszczeniu gniazda samodzielnie zdobywają pokarm.

Hodowla[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe wymagania
Mnicha nizinna jest rozmowna, ale żeby nauczyć ją mówić, trzeba z nią spędzać dużo czasu. Jak każda konura potrafi wydawać z siebie nieprzyjemne dla człowieka dźwięki, jednakże przy dobrym wychowaniu ptak zatraca piskliwe odgłosy, zastępując je dźwiękami z otoczenia. Jeżeli chcemy utrzymywać tę papugę w wolierze, to powinna ona być zbudowana z metalu, gdyż te ptaki niszczą drewniane i plastikowe elementy. Najlepiej trzymać je w grupie od 3–5 par. Są stosunkowo odporne na zimno i mogą przebywać na zewnątrz cały rok, jeżeli zapewnimy im ochronę przed wiatrem, deszczem i śniegiem. Jednak w czasie naprawdę mroźnych zim lepiej będzie im we wnętrzu. Wolierę powinno się zaopatrzyć w powieszoną pod sufitem półkę, aby mogły tam zbudować swoje gniazda. W marcu należy im wrzucać do woliery patyczki. Zdarza się, że wyprowadzają 2 lęgi w roku.
Wybrane mutacje
  • Mutacja szara. Ptak jest całkowicie szary, z jaśniejszym brzuchem, gardłem i pokrywami podogonowymi, a także brzegami lotek pierwszorzędowych.
  • Mutacja biała. Ptak jest całkowicie biały. Oczy, nogi i dziób są takie same, jak w naturze.
  • Mutacja niebieska. Ptak jest niebieski, z ciemnymi lotkami pierwszorzędowymi. Brzuch, gardło i pokrywy podogonowe są jaśniejsze. Dziób jest różowy.
  • Mutacja lutino. Ptak jest cały żółty, ale lotki pierwszorzędowe są białe, a pierś, gardło i brzuch jasnożółtokremowe. Ogon jest też nieco jaśniejszy.

Status[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje mnichę za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) od 2014 roku, kiedy to zaakceptowano taksonomiczny podział gatunku. Trend liczebności populacji na wolności uznaje się za wzrostowy[4]. Mnicha górska, uznawana przez IUCN za osobny gatunek M. luchsi, również jest zaliczana do kategorii „najmniejszej troski”, jednak trend liczebności jej populacji nie jest znany[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Myiopsitta monachus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Myiopsitta, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2010-10-30]
  3. a b Monk Parakeet (Myiopsitta monachus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  4. a b Myiopsitta monachus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b c Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Androglossini Sundevall, 1872 (wersja: 2020-01-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-10-14].
  6. The Monk Parakeet (ang.). Institute for Biological Invasions. [dostęp 2010-07-24].
  7. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Parrots, cockatoos (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-10-14].
  8. Monk Parakeet (Myiopsitta monachus) (ang.). W: Parrot Encyclopedia [on-line]. World Parrot Trust. [dostęp 2020-10-14].
  9. a b BirdLife International 2016, Myiopsitta luchsi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2020-2 [dostęp 2020-10-14] (ang.).
  10. Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze: 258 Monk Parakeet (ang.). s. 2. [dostęp 2010-06-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, BirdLife International (mapy wyst.), Phil Benstead i inni: Encyklopedia Ptaki. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa, 2009, s. 252 i 269 ​ISBN 978-83-01-15733-3​.
  • Jenni Bruce, Caren McGhee, Luba Vangelova, Richard Voght, Przemysław Chylarecki (tłum.): Encyklopedia zwierząt świata, tom 3: Ptaki (dodatek do „Gazety Wyborczej”). T. 3. 2009, s. 266. ISBN 978-83-7552-605-9.
  • Mnicha nizinna na stronie euroanimal.pl
  • Fauna&Flora, nr 08/2007 (103)
  • Mnicha nizinna Wolierka – Forum miłośników ptaków

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]