To jest dobry artykuł

Rzymskie wakacje

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy klasycznej komedii romantycznej. Zobacz też: Rzymskie wakacje – film dla dzieci, z Mary-Kate i Ashley Olsen.
Rzymskie wakacje
Roman Holiday
Audrey Hepburn i Gregory Peck w scenie na Schodach Hiszpańskich
Audrey Hepburn i Gregory Peck w scenie na Schodach Hiszpańskich
Gatunek komedia romantyczna
Rok produkcji 1952
Data premiery 27 sierpnia 1953[a]
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
Język angielski, włoski
Czas trwania 118 min
Reżyseria William Wyler
Scenariusz Dalton Trumbo
Ian McLellan Hunter
John Dighton
Główne role Audrey Hepburn
Gregory Peck
Eddie Albert
Muzyka Georges Auric
Victor Young
Zdjęcia Henri Alekan
Franz Planer
Scenografia Hal Pereira
Walter H. Tyler
Kostiumy Edith Head
Montaż Robert Swink
Produkcja William Wyler
Wytwórnia Paramount Pictures
Budżet 1,5 mln USD[1]
Przychody brutto 12 mln USD[2]

Rzymskie wakacje (ang. Roman Holiday) – amerykańska komedia romantyczna z 1953 roku w reżyserii Williama Wylera. Bohaterką filmu jest księżniczka Anna (Audrey Hepburn), która znudzona sztywnymi regułami, etykietą towarzyszącą dworskim wizytom, a także napiętym grafikiem każdego dnia, postanawia opuścić pałac i zwiedzić miasto. W ten sposób księżna poznaje smak codziennego życia. Jej tropem podąża reporter szukający tematu na pierwszą stronę – Joe Bradley (Gregory Peck).

Po premierze obraz Wylera uzyskał przychylne recenzje krytyków, doceniła go także widownia, zwłaszcza w Europie i Japonii. Film Rzymskie wakacje otrzymał liczne nagrody, m.in. trzy statuetki Akademii Filmowej. Po latach uważany jest nadal za klasykę gatunku. Debiut Hepburn w roli pierwszoplanowej, określany jest mianem jednego z bardziej pamiętnych w historii Hollywood[3].

Fabuła[edytuj]

Akcja filmu rozgrywa się w Rzymie we Włoszech. Anna (Audrey Hepburn), księżniczka bliżej nieokreślonego państwa, która nieustannie przebywa w otoczeniu swojego sztabu doradców, guwernantek i lokajów, w ramach swej nagłośnionej trasy dyplomatycznej po zachodnioeuropejskich stolicach, odwiedza miasto. Jest sfrustrowana sztywnymi regułami i napiętym grafikiem, rozplanowanym na każdy poszczególny dzień. Osobisty lekarz podaje jej środek uspokajający, aby mogła usnąć, jednak księżniczka potajemnie wymyka się w nocy z obszaru ambasady, ciesząc się nowym uczuciem wolności. Podany środek nasenny sprawia, że wkrótce zasypia na ławce w parku. Znajduje ją Joe Bradley (Gregory Peck), amerykański reporter serwisu informacyjnego, borykający się z problemami finansowymi. Podejrzewając, że księżna jest pod wpływem alkoholu, postanawia odwieźć ją taksówką do domu. Księżniczka będąc półprzytomną, jako miejsce zamieszkania podaje Koloseum. Po kilku bezskutecznych próbach, ze względów bezpieczeństwa, Bradley zabiera ją do swojego skromnego mieszkania, by tam mogła spokojnie przenocować i dojść do siebie. Rankiem budzi się zaspany, przypominając sobie o konferencji prasowej księżniczki w której miał wziąć udział. Mając świadomość, że nie zdąży, udaje się do pracy[4].

Odtwórcy głównych ról: Audrey Hepburn i Gregory Peck[5]

Redaktor gazety, pan Hennessy (Hartley Power), jest niezadowolony z faktu spóźnienia się dziennikarza do redakcji. Bradley okłamuje go, twierdząc, że właśnie wrócił z konferencji, którą zorganizowała księżna. Pan Hennessy wiedząc, że reporter nie mówi prawdy, sprawdza go, pytając czy księżniczka Anna odpowiedziała na wszystkie kwestie zawarte w liście. Bradley wymyśla na poczekaniu odpowiedzi. W końcu redaktor uświadamia go, że konferencja została odwołana z powodu „choroby” księżnej. Bradley przyznaje się, że zaspał. Widząc zdjęcie w gazecie, uświadamia sobie kto jest w jego mieszkaniu. Zawiadamia telefonicznie dozorcę, prosząc go, by ten sprawdził, czy w jego mieszkaniu ktoś jest. Gdy upewnia się, że księżna wciąż śpi, składa redaktorowi propozycję. Oświadcza, że przeprowadzi prywatny wywiad z księżniczką dla gazety za 5 tys. dolarów. Obydwaj zawierają układ. Hennessy nie wierząc, że reporterowi uda się dostarczyć ekskluzywny wywiad, zakłada się z nim o 500 dolarów. Następnie Bradley udaje się do domu, ukrywając fakt, że jest reporterem. Gdy księżna budzi się, jest zakłopotana i zdezorientowana. Nie chcąc zdradzić swojej tożsamości, przedstawia się jako Anya. W trakcie gdy zażywa kąpieli, Bradley zawiadamia potajemnie swojego przyjaciela, fotografa Irvinga Radovicha (Eddie Albert), prosząc go o pomoc, ponieważ ma „materiał na pierwszą stronę”. Po powrocie do domu, Anya oświadcza mu, że musi już iść. Dziękując za gościnę, żegna się z Bradleyem, pożyczając od niego 1000 lirów. Księżna przechadza się ulicami miasta. W pewnym momencie zachodzi do fryzjera, gdzie skraca swoje włosy. Cały czas jest dyskretnie śledzona przez Bradleya, którego „przypadkowo” spotyka przy Schodach Hiszpańskich. Wyznaje mu, że pragnie zwiedzić miasto. Reporterowi udaje się nakłonić Anyę by mógł jej towarzyszyć. Udają się do kawiarenki, gdzie rozmawiają na prywatne tematy. Przypadkowo spotykają Radovicha, którego dziennikarz zaprasza do stolika. Księżna przedstawia się jako Anya Smith. Bradley oblewa „niechcący” fotografa drinkiem. Gdy obydwaj udają się na zaplecze, reporter wyznaje całą prawdę. Radovich zgadza się robić zdjęcia. Odwiedzają m.in. słynny marmurowy medalion Usta Prawdy i jeżdżą skuterem ulicami miasta. Gdy wieczorem udają się na łódź na tańce, agenci rządowi, śledzący księżniczkę, próbują zmusić ją do powrotu do swoich zadań. Po wybuchu awantury i bójki, obydwojgu udaje się uciec. Anya, zdając sobie sprawę, że nie zdoła porzucić swych arystokratycznych obowiązków, żegna się z Bradleyem[4].

Następnego dnia, pan Hennessy dowiaduje się, że księżniczka wcale nie zachorowała, tylko zaginęła. Podejrzewając, że Bradley zna sprawę, stara się go nakłonić, by powiedział prawdę. Reporter jednak zaprzecza, twierdząc, że nic o tym nie wie. Porzuca pomysł napisania historii. Radovich, który początkowo planował sprzedać swoje unikatowe zdjęcia z udziałem księżnej, rezygnuje z tego pomysłu[4].

Nazajutrz księżniczka Anna na terenie ambasady odpowiada na pytania prasy[b]. Jest zaskoczona widokiem Bradleya i Radovicha. Zapytana przez jednego z reporterów, które miasto podczas europejskiej trasy podobało się jej najbardziej, odpowiada, że „wszystkie były dobre”, jednak po chwili impulsywnym tonem dodaje „Rzym!”. Pod koniec konferencji, księżniczka podchodzi do każdego z dziennikarzy, odbywając z nim krótką rozmowę i przyjmując podziękowania. Gdy dochodzi do Bradleya i Radovicha, ten ostatni wręcza jej kopertę, w której umieścił swoje zdjęcia zrobione w trakcie zwiedzania Rzymu, czym wywołuje uśmiech na twarzy księżnej. Po zakończeniu konferencji, tłum rozprasza się. Joe Bradley przez chwilę zostaje sam, po czym odchodzi zamyślony[4].

Produkcja[edytuj]

Scenariusz[edytuj]

Dalton Trumbo, główny autor scenariusza do filmu[6]

Autorem scenariusza jest Dalton Trumbo, który napisał go jesienią 1949 roku, będąc w trudnej sytuacji materialnej[6]. Fabułę historii oparł na artykule prasowym, który dostał od swojego przyjaciela Iana McLellana Huntera i opisywał prawdziwe wydarzenie z życia księżnej Elżbiety II i jej siostry księżniczki Małgorzaty Windsor, które przytrafiło im się w Rzymie[6]. Po tym jak Hunter zgodził się na umieszczenie swojego nazwiska w scenariuszu (Trumbo nie mógł się osobiście podpisać, ponieważ jego nazwisko znajdowało się na czarnej liście Hollywood[6]), autor przekazał scenariusz George Willnerowi, by ten sprzedał go studiu, które wyrazi nim swoje zainteresowanie[7]. W październiku 1949 Willner zawarł umowę z wytwórnią Liberty Films, założoną przez Franka Caprę, George Stevensa, Samuela Briskina i Williama Wylera, która stała się spółką całkowicie zależną od Paramount Pictures[7]. Liberty Films zakupiło scenariusz od Huntera za kwotę 35 tys. dolarów[7], jednocześnie zatrudniając go na okres ośmiu tygodni w celu dokonania drobnych poprawek za dopłatą 5 tys. dolarów[7]. Po wygaśnięciu umowy, Paramount podpisało z Hunterem odrębny kontrakt, na mocy którego zarabiał 750 dolarów tygodniowo[7]. Zainteresowanie scenariuszem wyraził Frank Capra, który widział w nim duże podobieństwo do swojej klasycznej komedii romantycznej Ich noce (1934). Z różnych powodów zdecydował się jednak na porzucenie projektu[7].

Pierwszy oficjalny egzemplarz scenariusza po poprawkach, podpisany nazwiskiem Huntera i liczący 174 strony, ukazał się 1 marca 1951 roku pod tytułem Roman Holiday[7]. Jedna kopia została przekazana agencji Goldstone-Willner[7]. W marcu 1951 Wiliam Wyler przejął scenariusz, który na jego prośbę został przepisany przez Bena Hechta w dwóch szkicach 7 czerwca i 5 listopada 1951[7]. Scenariusz Hechta miał taką samą strukturę i głównych bohaterów jak pierwowzór Trumbo i Huntera, jednak zawierał zmiany w dialogach i niektórych imionach pobocznych postaci[7].

W kwietniu 1952 roku Preston Sturges naniósł kolejne poprawki w scenariuszu[7]. W trakcie podróży statkiem do Włoch, Wiliam Wyler poprosił swojego brata Roberta i przyjaciela Lestera Koeniga, by przepisali jedną z poprzednich wersji[7]. Po przybyciu na miejsce, dwoje Włochów – Enzo Flaiano i Suso Cecchi d'Amico, dokonali poprawek, które zakończyły się w maju 1952 i zawierały kwestie zarówno w języku angielskim jak i włoskim[7]. Wyler przekazał następnie scenariusz brytyjskiemu dramaturgowi Johnowi Dightonowi, by ten naniósł ostateczne poprawki[7]. Finalna wersja scenariusza została zaprezentowana 4 czerwca 1952[7]. Jako autorów przedstawiono Dightona, Flaiano i d'Amico[8].

Przy tworzeniu czołówki filmu i napisów, pracownicy studia spośród wielu przedstawionych wersji scenariusza, zdecydowali się wybrać historię autorstwa Huntera i scenariusz Huntera i Dightona[9]. Trumbo nie został wymieniony w oryginalnym wydaniu. Jego nazwisko przywrócono dopiero w 2003 roku, gdy film ukazał się na DVD[10]. Osiem lat później, związek Writers Guild of America, West oficjalnie przywrócił Trumbo jako głównego twórcę scenariusza. Prezes związku, Chris Keyser w oświadczeniu zamieszczonym na oficjalnej stronie napisał: „To nie jest w naszej mocy, aby usuwać błędy lub cierpienia z przeszłości. Ale możemy wykonać gest w postaci zadośćuczynienia, nie możemy pozwolić, abyśmy znowu padli ofiarą niebezpiecznej siły strachu czy impulsu cenzury, nawet jeżeli zobowiązanie jest tylko nadzieją. I w końcu możemy przywrócić zasługę w przypadku gdy się ona należy”[11].

Casting[edytuj]

Hepburn w trakcie przesłuchania do roli księżniczki Anny w 1951 roku[12]

Najwięcej problemów reżyser miał z obsadzeniem roli księżniczki Anny. Pierwszym wyborem Wylera była Elizabeth Taylor, jednak studio Metro-Goldwyn-Mayer nie wyraziło zgody[13]. Drugą kandydatką była Jean Simmons, lecz producent filmowy Howard Hughes, z którym aktorka była związana kontraktem, nie wyraził zgody na jej udział w filmie[12]. Pod uwagę brana była także Suzanne Cloutier, która wystąpiła w melodramacie Otello w reżyserii Orsona Wellesa[14]. Wyler udał się w czerwcu 1951 roku do Europy w celu poszukiwania odpowiedniej kandydatki do głównej roli żeńskiej[12]. Szef Paramount Pictures, Richard Mealand polecił kandydaturę młodej brytyjskiej aktorki Audrey Hepburn, której występ widział w filmie Śmiech w raju (1951)[12]. Wyler przyznał, że „chciałem dziewczynę bez amerykańskiego akcentu, aby odegrała swoją rolę tak, by można sądzić, że została wychowana na księżniczkę”[13]. Reżyser wybrał kilka kandydatek, lecz nie chciał zostać w Londynie na zdjęciach próbnych. Polecił swojemu przyjacielowi Thoroldowi Dickinsonowi, który współpracował z Hepburn przy filmie Tajemniczy ludzie[14], przeprowadzenie castingu z udziałem aktorki[12]. Nakazał, by po zakończeniu rozmowy, nie wyłączać kamery[12]. Zdjęcia próbne odbyły się w Pinewood Studios w dniu 18 września 1951 roku[12]. Prócz odegrania kilku kwestii ze scenariusza, na prośbę Paramount przeprowadzono wywiad z Brytyjką, w trakcie którego opowiadała o swoich doświadczeniach i przeżyciach wojennych oraz tańcu w balecie[12]. Aktorka myśląc, że kamera jest wyłączona, wskoczyła na łóżko i zapytała „Jak było? Wypadło dobrze?”. Wówczas zorientowała się, że wszyscy wokół niej są cicho, światła były zapalone a kamera rejestrowała[12]. Nagrania testów przetransportowano samolotem do Rzymu, gdzie Wyler stwierdził: „Miała wszystko czego szukałem – urok, niewinność i talent. Była bardzo zabawna. To było absolutnie urocze”[12]. Pod wrażeniem spontanicznego występu Hepburn byli także Richard Mealand i Don Hartman[12].

Pierwszym wyborem do zagrania głównej roli męskiej był Cary Grant. Aktor odmówił, twierdząc, że jest „za stary” by grać wraz z Hepburn[15] (mimo to, dziesięć lat później wystąpili wspólnie w Szaradzie Stanleya Donena[12]). Gregory Peck zdecydował się na przyjęcie roli Joe Bradleya, chcąc zagrać w czymś „lżejszym” i odmiennym gatunkowo[13]. Początkowo, podobnie jak Grant, nie był przekonany do scenariusza, uważając, że rola księżniczki jest znacznie bardziej wyeksponowana[13]. Zmienił zdanie po odbytej rozmowie z Wylerem, który przyznał: „Nie sądziłem, że jesteś typem aktora, który mierzy wielkość ról”[13]. Na zdjęciach próbnych w zastępstwie za Pecka wystąpił Lionel Murton[12].

W roli fotoreportera Irvinga Radovicha, obsadzony został Eddie Albert, który współpracował z Wylerem przy filmie Siostra Carrie (1952)[14].

Przygotowania[edytuj]

Ze względów personalnych oraz politycznego klimatu (głównie z uwagi na makkartyzm), Wyler podjął decyzję o realizacji Rzymskich wakacji poza granicami Stanów Zjednoczonych[1]. Udał się na rozmowy z przedstawicielami studia Paramount, gdzie postawił warunek, że podejmie się reżyserii, jeżeli będzie mógł nagrywać w Rzymie[16]. Początkowo pomysł Wylera spotkał się z oporem. Studio nalegało, by zdjęcia realizowano w Hollywood, jednak reżyser stanowczo odmówił, twierdząc, że „potrzebny jest klimat”. Ostatecznie uzyskano zgodę na kręcenie we Włoszech, jednak z powodu zamrożonych środków finansowych, podjęto decyzję o rezygnacji z nagrywania w kolorze[17]. Wyler niechętnie przystał na taką opcję[17]. Rzymskie wakacje były pierwszą komedią reżysera od czasów Dobrej wróżki z 1935 roku[1] oraz pierwszym amerykańskim filmem w całości nakręconym we Włoszech[16]. Realizacja zdjęć została opóźniona z powodu występów Hepburn w spektaklu Gigi, który spotkał się z przychylnym przyjęciem[12]. Peck na czas pracy nad filmem przyleciał na półwysep Apeniński wraz rodziną, z którą zamieszkał w willi niedaleko Albano, w posiadłości zwanej Vigna Saint’ Antonio[18]. Prasa aktywnie rozpisywała się na temat przyjazdu aktora[18]. William Wyler zabrał ze sobą żonę i córki, podobnie jak Eddie Albert, któremu towarzyszyły żona i synek[19]. Przed przylotem do Włoch, Hepburn spotkała się z odpowiedzialną za kostiumy Edith Head, która przyznała: „Do szkiców, które sporządziłam do Rzymskich wakacji, Audrey wprowadziła kilka poprawek, takich jak prostsza linia dekoltu czy szerszy pasek. Dokładnie wiedziała, jak chce wyglądać i w czym jest jej najlepiej, ale nigdy nie była arogancka czy zbytnio wymagająca. Miała w sobie niezwykłą wprost słodycz, która sprawiała, że czułam się jak matka wyprawiająca córkę na jej pierwszy bal”[20].

Przed rozpoczęciem procesu realizacji, przedstawiciele włoskiego rządu musieli zatwierdzić scenariusz, który w żaden sposób nie ośmieszałby i nie przedstawiał kraju w negatywnym świetle[21]. Szef tamtejszego ministerstwa kultury Annibale Scicluna Sorge w pierwszej chwili odrzucił skrypt, twierdząc, że obraża on włoskich policjantów. Reżyser jako kontrargument tłumaczył, że film w sposób luźny traktuje całą historię i przedstawia losy amerykańskiego reportera, turystów i rodziny królewskiej w formie komediowej[21].

Realizacja[edytuj]

Hepburn i Peck w scenie jazdy skuterem marki Piaggio Vespa[22]
Scena przy Ustach Prawdy została zaimprowizowana przez Pecka[23]
Peck i Hepburn w scenie z filmu

Zdjęcia do Rzymskich wakacji rozpoczęto 23 czerwca 1952 roku[24] z budżetem wynoszącym 1,5 miliona dolarów[1]. Mimo, że niektóre sceny realizowano w Cinecittà, największym studiu we Włoszech, Wyler korzystając z okazji, postanowił nagrywać także w plenerze, m.in. na terenie Forum, placu Weneckiego, w Panteonie, Zamku Świętego Anioła, przy Fontanie di Trevi, Schodach Hiszpańskich i Koloseum, nad Tybrem, w kościołach, na ulicy Via Margutta (gdzie znajdowało się mieszkanie Bradleya), w Palazzo Colonna (zrealizowano tam finalną scenę konferencji księżniczki) oraz trzech pałacach[3][24]. Scenę balu w ambasadzie, która otwiera film, nagrano w Palazzo Brancaccio[16]. Wystąpili w niej prawdziwi przedstawiciele włoskiej arystokracji i politycy m.in. Hari Singh, którzy swoje wynagrodzenie przeznaczyli na cele charytatywne[25]. Filmowanie było znacznie utrudnione z uwagi na wysokie temperatury, wilgoć i niepokój polityczny panujący ówcześnie we Włoszech[24]. Na ulicach często dochodziło do demonstracji i walk pomiędzy zwolennikami rządzącej partii Chrześcijańskiej Demokracji a sympatykami Włoskiej Partii Komunistycznej[24]. Duże utrudnienie stanowiła również lokalna społeczność, która, będąc początkowo negatywnie nastawiona do faktu kręcenia filmu, pojawiała się wszędzie, wraz z ekipą[24]. Aby zobaczyć zdjęcia realizowane z udziałem Hepburn i Pecka przy placu Hiszpańskim, przybyła w ilości 10 tys., pomimo interwencji miejscowej policji[24]. Aktor przyznał, że „dla mnie i Audrey było to jak aktorstwo w ogromnym amfiteatrze przed wypełnieniem go przez domowych awanturników. Spytałem ją, czy nie czuje się w jakimś stopniu zastraszona. Wierzyła w swoją rolę. Przyjęła to tak spokojnie i pogodnie, jak prawdziwa księżniczka musiałaby”[24].

Peck był pod dużym wrażeniem gry Hepburn. „Wspaniała. Niesamowita dziewczyna, naprawdę. Ona może zrobić wszystko bez jakiegokolwiek wysiłku”[24]. W połowie realizacji zdjęć, zadzwonił do głównego agenta George Chasina sugerując, by nazwisko Hepburn pojawiło się wraz z jego w głównych napisach nad tytułem[24], co było niecodziennym gestem w Hollywood[26]. Chasin w pierwszej chwili odmówił, lecz Peck był stanowczy. „Jestem pewien, że ona za tę rolę dostanie Oscara. Jej nazwisko musi być nad tytułem razem z moim. To nie żaden akt dobroci z mojej strony – jeśli zrobimy inaczej, postąpimy po prostu głupio”[23]. Aktor pochlebnie wyrażał się także na temat współpracy z Wylerem, podkreślając jego perfekcjonizm[23]. Reżyser powtarzał ujęcia dopóki nie uznał, że są wystarczająco zadowalające. Jego metodologia pracy często doprowadzała do nieporozumień z innymi członkami ekipy[23]. Mimo, że Wyler zawsze był przygotowany do swojej pracy, często słuchał sugestii aktorów. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku sceny przy Ustach Prawdy. Peck w uzgodnieniu z reżyserem, zainscenizował gag, w którym po włożeniu ręki do ust rzeźby, schował ją w rękaw marynarki, udając jej „odgryzienie”. Reakcja przerażenia Hepburn była prawdziwa, a sama aktorka wspominała, że była to jedyna scena, do której nie nagrywano powtórek[12]. Wyler przystał na ten pomysł, ponieważ kilka dni wcześniej sam zastosował tę sztuczkę, zwiedzając Rzym ze swoimi córkami[19].

Przy nagrywaniu ujęcia pożegnania dwójki głównych bohaterów, Hepburn miała zagrać scenę płaczu[23]. „Była już późna noc, ja byłam zmęczona po całym dniu pracy. Pierwsza część sceny poszła bardzo dobrze, jednak łzy nie pojawiły się, a ja nie wiedziałam, co zrobić”[23]. Wyler po kilku nieudanych ujęciach, podniesionym tonem zwrócił się do aktorki: „Nie możemy tu zostać całą noc. Czy nie możesz się rozpłakać na litość boską!”[23]. Aktorka zaczęła szlochać, a scenę udało się nagrać. Reżyser później przeprosił Hepburn, mówiąc: „musiałem cię jakoś sprowokować”[23]. Peck w trakcie kręcenia stracił 16 funtów na wadze. Jak wspominał w jednym z późniejszych wywiadów: „Pracowaliśmy codziennie od świtu do późnych godzin nocnych”[23].

Audrey Hepburn jako księżniczka Anna

11 października, po niespełna czterech miesiącach pracy zakończono realizację filmu, po czym został poddany dubbingowi, montażowi i udźwiękowieniu w studiu Cinecittà[16]. W momencie trwania postprodukcji obrazu, Wyler wystosował telegram do przedstawicieli studia, w którym wyraził swoje zadowolenie z etapu realizacji i zasugerował, by Paramount przysłało swoich ludzi do Rzymu, aby ci mogli nagrywać inne produkcje po znacznie obniżonych kosztach[16]. Peck i Hepburn stali się bliskimi przyjaciółmi, choć prasa sugerowała, że między aktorami doszło na planie zdjęciowym do romansu, co okazało się nieprawdą[12]. Eddie Albert przyznał, że „praca z Willym w Rzymie była niczym innym, jak tylko radością”[19], a Peck podkreślał, że wspólne granie z Hepburn było „najszczęśliwszym doświadczeniem, jakie kiedykolwiek miałem na planie filmowym”[19].

Zdjęcia i muzyka[edytuj]

Autorami zdjęć są Henri Alekan i Franz Planer. Pierwszy z operatorów pracował wcześniej przy Pięknej i Bestii (reż. Jean Cocteau) z 1946 roku[17]. Ujęcia kręcono w miejscach przypominających i nawiązujących do łagodnego neorealizmu, stanowiącego wyraźną różnicę do ówczesnych hollywodzkich komedii romantycznych[17]. Planer zachorował w trakcie trwania produkcji, i za namową lekarza wycofał się. Jego miejsce zajął Alekan, lecz materiał zrealizowany przez Planera również został uwzględniony w finalnej wersji filmu[17][27]. Ścieżkę dźwiękową do Rzymskich wakacji skomponowali Georges Auric i Victor Young. Pierwszy z nich odpowiadał wcześniej za muzykę do Moulin Rouge (reż. John Huston, 1952), którego sukces spowodował powierzenie współtworzenia warstwy muzycznej przez Wylera[28].

Premiera[edytuj]

Brytyjska premiera Rzymskich wakacji odbyła się 21 sierpnia 1953 roku w Londynie[29]. Gregory Peck, który przebywał na terenie miasta realizując wojenny obraz Ciemne sprawki (reż. Nunnally Johnson), zorganizował przyjęcie z okazji wydania filmu, na którym poznał Hepburn ze swoim przyjacielem, aktorem Melem Ferrerem[12]. Jak wspominała, „Byłam zachwycona mogąc go poznać, i byłam bardzo nim zainteresowana. Uwielbiałam jego kreację w Lili. Z tego pierwszego spotkania najbardziej zapamiętałam to, że Mel wydał mi się bardzo poważny. Wcale się nie uśmiechał. Polubiłam go… Ale to wszystko. On widział mnie na Broadwayu w Gigi, więc rozmawialiśmy o jakimś wspólnym przedsięwzięciu, tak jak rozmawiają aktorzy i aktorki”[30]. Rok później para pobrała się[12]. 27 sierpnia nastąpiła oficjalna premiera w Radio City Music Hall na terenie Nowego Jorku[31]. W styczniu i lutym 1954 roku Rzymskie wakacje zaczęły być wyświetlane w Belgii, Holandii, Skandynawii i Włoszech[29].

Obsada[edytuj]

Główna obsada: Peck, Hepburn i Albert

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[5]:

Przyjęcie filmu[edytuj]

Rzymskie wakacje zdobyły trzy statuetki podczas 26. ceremonii wręczenia Oscarów w 1954 roku

Rzymskie wakacje zebrały na ogół przychylne recenzje krytyków[32]. A.H. Weiler z dziennika „The New York Times” napisał, że „jest to wymyślona bajka ze słodko-gorzką legendą z uśmiechem, która pozostawia gwałtowny wzrost duchowy”[33]. Tygodnik „Variety” w swej ocenie przyznał, że „ten romantyczny komediodramat Williama Wylera jest bajką w nowoczesnym stroju, plus motyw z Kopciuszka w odwrotnej kolejności”. Autor recenzji podkreślał „inteligentny scenariusz i obsadę na najwyższym możliwym poziomie”[34]. Ówczesny senator John Fitzgerald Kennedy stwierdził, że to jego ulubiona produkcja, a Hepburn jest ulubioną aktorką[12].

Szacuje się, że w ciągu roku od premiery, Rzymskie wakacje zarobiły 3 miliony dolarów w Ameryce Północnej[35] oraz ponad 4 miliony dolarów we Francji[2]. Film cieszył się dużym uznaniem w Europie i szczególnie w Japonii, gdzie miejscowe kobiety zaczęły naśladować styl ubioru i nosić fryzurę wystylizowaną na wzór Audrey Hepburn[12], która po premierze stała się ikoną stylu, a jej zdjęcia zamieszczane były w wielu magazynach, m.in. na okładce tygodnika „Time[3]. Łączny przychód brutto określany jest na zyski rzędu 12 milionów dolarów[2].

Obraz Wylera został nominowany w dziesięciu kategoriach do nagrody Akademii Filmowej, zdobywając trzy statuetki – dla Audrey Hepburn jako najlepszej aktorki pierwszoplanowej, Edith Head za najlepsze kostiumy i Daltona Trumbo za najlepsze materiały do scenariusza[36].

Reakcje krytyków[edytuj]

Adam Garbicz i Jacek Klinowski, autorzy opublikowanej w 1987 roku książki Kino, wehikuł magiczny. Przewodnik osiągnięć filmu fabularnego. Podróż druga 1950-1959 napisali: „Idea najgłośniejszej komedii sentymentalnej lat 50. wywodziła się z kręgu obiecujących samograjów, ale też nie takich, które rokują nadzieję na rewelację. Bardzo zręczny był już jednak sam scenariusz z umiarkowaną ilością dialogu i wieloma pomysłami komediowymi (…) Nieco do życzenia pozostawia tempo; bezbłędnie za to utrzymany został ulotny nastrój pogodnej przygody, mający rozbroić każdego malkontenta. Nic dziwnego, że tak przyrządzony model rozrywki został wszędzie przyjęty z aplauzem i zachęcił wielu do pójścia podobnym tropem; nikomu jednak nie udało się prześcignąć pierwowzoru”[37].

Współcześni krytycy również wyrażają pochlebne recenzje na temat filmu. Peter Bradshaw z brytyjskiego dziennika „The Guardian” napisał: „Rzymskie wakacje to nowoczesna baśń, której motywem przewodnim są urok i niewinność, napromieniowane całym filmem”[38]. Robbie Colin z „The Daily Telegraph” przyznaje, że obraz Wylera jest „złotym standardem dla filmów o zbiegłych księżniczkach, a może i wszystkich komedii romantycznych”[39]. Amerykański psychiatra Peter D. Kramer podkreśla, że „Rzymskie wakacje zawierają złożoną i wyraźną medytację o polityce i kulturze europejskiej, w szczególności debacie na temat integracji europejskich państw narodowych, jak również samodzielnego i refleksyjnego zbadania roli Hollywood w procesie integracji europejskiej”[40]. Polski krytyk filmowy i filmoznawca, Andrzej Bukowiecki z okazji 60. rocznicy premiery filmu, napisał: „To jest jedna z najbardziej uroczych komedii romantycznych. Chociaż została nakręcona na taśmie czarno-białej, do dziś się nie zestarzała”[20]. Według historyka filmu, Roberta Osborne’a „nie jest to strasznie napędzana fabuła, ale ma to cudowne, romantyczne, jasne uczucie dwóch osób, które są idealnie w nim… Jest to także kolejny przykład dobrego wykorzystania lokalizacji w filmie”[3].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Rok ceremonii Nagroda Kategoria Odbiorcy i nominowani Wynik
1953 Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej[41] najlepszy film Rzymskie wakacje Nominacja
najlepszy aktor zagraniczny Eddie Albert Nominacja
Gregory Peck Nominacja
najlepsza aktorka brytyjska Audrey Hepburn Wygrana
1953 National Board of Review[42] najlepszy film roku Rzymskie wakacje Wygrana
1953 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych[42] najlepsza aktorka pierwszoplanowa Audrey Hepburn Wygrana
najlepszy film Rzymskie wakacje 3. miejsce
1953 Złoty Lew[42] William Wyler Nominacja
1954 Nagroda Akademii Filmowej[36] najlepsza aktorka pierwszoplanowa Audrey Hepburn Wygrana
najlepszy aktor drugoplanowy Eddie Albert Nominacja
najlepszy film William Wyler Nominacja
najlepszy reżyser Nominacja
najlepsze materiały do scenariusza Dalton Trumbo[c] Wygrana
najlepszy scenariusz adoptowany Ian McLellan Hunter, John Dighton Nominacja
najlepsze zdjęcia Henri Alekan, Franz Planer Nominacja
najlepsza scenografia i dekoracja wnętrz Hal Pereira, Walter H. Tyler Nominacja
najlepszy montaż Robert Swink Nominacja
najlepsze kostiumy Edith Head Wygrana
1954 Złoty Glob[43] najlepsza aktorka w filmie dramatycznym Audrey Hepburn Wygrana
1954 Nagroda Bambi[42] najlepsza aktorka zagraniczna Audrey Hepburn Nominacja
najlepszy aktor zagraniczny Gregory Peck Nominacja
1954 Nagroda Amerykańskiej Gildii Reżyserów Filmowych[42] najlepsze osiągnięcie reżyserskie w filmie fabularnym William Wyler Nominacja
1954 Amerykańska Gildia Scenarzystów[42] najlepszy scenariusz komedii Ian McLellan Hunter, John Dighton Wygrana
1987 Nagroda Huabio[42] najlepsze tłumaczenie filmu zagranicznego Rzymskie wakacje Wygrana

Znaczenie[edytuj]

Skuter Piaggio Vespa (po prawej) wykorzystany w filmie

Wykorzystanie w filmie skutera marki Piaggio Vespa przyczyniło się do dużej popularyzacji tego modelu w latach 50., zwłaszcza na terenie Stanów Zjednoczonych, gdzie sprzedaż w ciągu trzech lat wyniosła ponad pół miliona egzemplarzy[3].

W 1987 powstała telewizyjna wersja filmu w reżyserii Noela Nossecka. W rolach głównych wystąpili Catherine Oxenberg i Tom Conti[44].

Paramount Pictures wystawiło trzy licencjonowane musicale Rzymskich wakacji. Pierwszy z nich wyprodukowany został w wersji japońskiej w roku 1998 przez Japanese Theatre Company, a jego premiera odbyła się w Tokio[45]. Drugi został zrealizowany w 2002 roku w Guthrie Theater na terenie Minneapolis, z wykorzystaniem utworów Cole Portera. W roli księżniczki wystąpiła Stephanie Rothenberg, natomiast Edward Watts zagrał rolę Joe Bradleya. Adaptacja książki Beautiful: The Carole King Story została wykonana przez Paula Blake’a[46]. Trzecia wersja powstała w 2004 roku w Rzymie, pod nazwą Vacanze Romane z muzyką włoskiego kompozytora Armando Trovajoli. Musical wystawiany jest w Teatro Sistina i odbywa tournée po Włoszech i Hiszpanii[47].

Rzymskie wakacje zostały w roku 1999 uznane przez National Film Preservation Board za „kulturowo historyczne lub estetycznie znaczące” i wybrane do zachowania w National Film Registry przez Bibliotekę Kongresu[48]. Amerykański Instytut Filmowy dwukrotnie docenił obraz Wylera, klasyfikując go w 2002 roku na 4. miejscu w zestawieniu „100 najlepszych komedii romantycznych amerykańskiego kina[49] oraz w 2008 również na 4. miejscu w plebiscycie „10 najlepszych filmów w 10 klasycznych gatunkach filmowych[50].

Brytyjski „The Guardian” sklasyfikował Rzymskie wakacje na 16. miejscu w zestawieniu „25 najlepszych komedii romantycznych wszech czasów”[51].

Uwagi

  1. Data amerykańskiej premiery filmu.
  2. W scenie tej udział wzięli prawdziwi przedstawiciele prasy, znajdujący się ówcześnie w Rzymie, m.in. dziennikarze francuskiego „Le Figaro” i hiszpańskiego „La Vanguardia”.
  3. Początkowo na liście płac widniało nazwisko Iana McLellana Huntera, który był przykrywką dla znajdującego się na czarnej liście Hollywood Daltona Trumbo. 15 grudnia 1992 roku komitet arbitrażowy Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej przegłosował oficjalną zmianę i przyznał nagrodę dla Trumbo. Nazwisko Huntera zostało usunięte w kategorii najlepszych materiałów do scenariusza, a Oscar został pośmiertnie wręczony dla wdowy po Trumbo w dniu 10 maja 1993 roku.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d Sinyard 2013 ↓, s. 146.
  2. a b c Rzymskie wakacje (1954) – Box office / business (ang. • pol.). Internet Movie Database. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  3. a b c d e Arnold 2016 ↓, s. 163–167.
  4. a b c d Roman Holiday (1953) Full Synopsis (ang.). Turner Classic Movies. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-02)].
  5. a b Sinyard 2013 ↓, s. 235–236.
  6. a b c d Ceplair i Trumbo 2014 ↓, s. 279–280.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o Ceplair i Trumbo 2014 ↓, s. 280.
  8. Ceplair i Trumbo 2014 ↓, s. 280–281.
  9. Ceplair i Trumbo 2014 ↓, s. 281.
  10. Gabriel Miller: William Wyler: The Life and Films of Hollywood’s Most Celebrated Director. University Press of Kentucky, 2013. ISBN 978-0813142098.
  11. Dave Itzkoff: Dalton Trumbo’s Screenwriting Credit Restored to ‘Roman Holiday’ (ang.). The New York Times. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-27)].
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Paris 2001 ↓.
  13. a b c d e Fishgall 2002 ↓, s. 171.
  14. a b c Sinyard 2013 ↓, s. 148.
  15. Fishgall 2002 ↓, s. 170.
  16. a b c d e Wrigley 2008 ↓, s. 53–61.
  17. a b c d e Sinyard 2013 ↓, s. 147.
  18. a b Joanna Sokołowska-Gwizdka: Gregory Peck. Legenda Hollywood (pol.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-25)].
  19. a b c d Andrea Passafiume: Behind the Camera on Roman Holiday (ang.). Turner Classic Movies. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  20. a b 60 lat „Rzymskich wakacji”. „Nowy Dziennik”, s. 4, 30 sierpnia 2013. Bicentennial Pub. Corp. ISSN 1064-8402. 
  21. a b Andrea Passafiume: The Big Idea Behind Roman Holiday (ang.). Turner Classic Movies. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-27)].
  22. Sinyard 2013 ↓, s. 151.
  23. a b c d e f g h i Fishgall 2002 ↓, s. 173.
  24. a b c d e f g h i Fishgall 2002 ↓, s. 172.
  25. Jay Jorgensen: Edith Head: The Fifty-Year Career of Hollywood’s Greatest Costume Designer. Running Press, 2010, s. 192. ISBN 978-0762438051.
  26. Lynn Haney: Gregory Peck: A Charmed Life. Carroll & Graf Publishers, 2004, s. 219. ISBN 0-7867-1473-5.
  27. Wheeler Winston Dixon: Black and White Cinema: A Short History. Rutgers University Press, 2015, s. 145. ISBN 978-0813572413.
  28. Laurence E. MacDonald: The Invisible Art of Film Music: A Comprehensive History. Scarecrow Press, 2013, s. 130–131. ISBN 978-0810883970.
  29. a b Rzymskie wakacje (1953) – Relase Info – IMDb (ang. • pol.). Internet Movie Database. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  30. Sam Wasson: Piąta Aleja, piąta rano. Świat Książki, 2013, s. 233. ISBN 9788377999073.
  31. Fishgall 2002 ↓, s. 174.
  32. Ceplair i Trumbo 2014 ↓, s. 279.
  33. A.H. Weiler. Roman Holiday at Music Hall Is Modern Fairy Tale Starring Peck and Audrey Hepburn. „The New York Times”, 28 sierpnia 1953. ISSN 0362-4331. 
  34. Roman Holiday (1953). „Variety”, 31 grudnia 1952. ISSN 0042-2738. 
  35. The Top Box Office Hits of 1953. „Variety”, 13 stycznia 1954. ISSN 0042-2738. 
  36. a b 1954 Oscars (ang.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-11)].
  37. Adam Garbicz, Jacek Klinowski: Kino, wehikuł magiczny. Przewodnik osiągnięć filmu fabularnego. Podróż druga 1950-1959. Wydawnictwo Literackie, 1987. ISBN 8308013775.
  38. Peter Bradshaw: Roman Holiday (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  39. Robbie Colin: Roman Holiday (1953) (ang.). The Daily Telegraph. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  40. Alison Smith, Diana Holmes: 100 Years of European Cinema: Entertainment Or Ideology?. Manchester University Press, 2000, s. 195–206. ISBN 978-0719058721.
  41. Film in 1954 : BAFTA Awards (ang.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-02)].
  42. a b c d e f g Roman Holiday – Awards (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  43. Winners & Nominees 1954 (ang.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-05)].
  44. John J. O’Connor. Roman Holiday Remake and Georg Solti Tribute. „The New York Times”, 28 grudnia 1987. ISSN 0362-4331. 
  45. Musical Adaptation of Roman Holiday Coming to Tokyo Oct. ’98 (ang.). Playbill. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  46. Roman Holiday : Guthrie Theater (ang.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-15)].
  47. Vacanze Romane (wł.). [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  48. Daniel Eagan: America’s Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry. Bloomsbury Publishing, 2009, s. 427. ISBN 978-0826429773.
  49. AFI’s 100 Years…100 Passions (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-22)].
  50. AFI: 10 Top 10 (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].
  51. Cath Clarke: Roman Holiday: No 16 best romantic film of all time (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-01-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-26)].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]