To jest dobry artykuł

Clark Gable

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Clark Gable
Ilustracja
faksymile
Imię i nazwisko William Clark Gable
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1901
Cadiz
Data i miejsce śmierci 16 listopada 1960
Los Angeles
Zawód aktor
Współmałżonek Josephine Dillon, Maria Franklin, Carole Lombard, Sylvia Ashley, Kay Spreckles
Lata aktywności 1924-1960
Odznaczenia
Zaszczytny Krzyż Lotniczy  (Stany Zjednoczone) Air Medal  (Stany Zjednoczone) American Campaign Medal ribbon.svg European-African-Middle Eastern Campaign ribbon.svg World War II Victory Medal ribbon.svg
Strona internetowa

Clark Gable, właśc. William Clark Gable (ur. 1 lutego 1901 w Cadiz, zm. 16 listopada 1960 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy, ze względu na swój status w świecie filmu zwany do śmierci „Królem Hollywood” lub po prostu „Królem”. Jeden z najbardziej dochodowych aktorów w historii kina, ikona „Złotej Ery Hollywood”. American Film Institute umieścił go na 7. miejscu w rankingu „Największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[a][1].

Gable zaczynał swoją karierę na deskach teatrów, następnie grywał mało znaczące role w filmach niemych w latach 1924–1926. Na początku lat 30. zdobył większą popularność i od tej pory wcielał się zazwyczaj w role amantów, wpływowych i władczych mężczyzn. Specjalizował się w komediach romantycznych oraz dramatach. Zagrał w ponad 60 filmach, m.in. w Ich nocach, Przeminęło z wiatrem, Mogambo, Prymusie czy Skłóconych z życiem. Za rolę Petera Warne’a w filmie Ich noce został nagrodzony Oscarem, a ponadto był nominowany do tej nagrody za udział w Buncie na Bounty i rolę Rhetta Butlera w Przeminęło z wiatrem. W latach 1942–1944 służył w amerykańskich siłach powietrznych w czasie II wojny światowej. Gable znany był z licznych romansów z kobietami, a najbardziej znany był jego związek z aktorką Carole Lombard. Aktor zmarł na atak serca w 1960 r.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Pochodził z rodziny farmerskiej Williama Henry’ego Gable’a (1870–1948) i Adeline z d. Hershelman (1869–1901), o korzeniach niemieckich. W wieku 16 lat Clark rzucił szkołę i imał się różnych prac. W tym też czasie po obejrzeniu sztuki The Bird of Paradise pokochał teatr. Zatrudnił się w jednym z nich jako chłopiec na posyłki. Ponieważ nie dostawał za to wynagrodzenia, ojciec wysłał go do Oklahomy, by pracował na polach naftowych. Sytuacja zmieniła się, gdy w wieku 21 lat Gable otrzymał spadek po swoim dziadku[b][2].

Zaczął realizować swe marzenie o teatrze i zawodzie aktora. Wyboru Clarka zupełnie nie rozumiał jego ojciec i w rezultacie obaj nie kontaktowali się ze sobą przez wiele lat. William spytany w 1932 r. przez dziennikarzy o relację z synem wyznał, że „obaj jesteśmy niezależni i tak się po prostu stało, że nasze drogi się rozeszły. On (Clark) nigdy nie oczekiwał niczego ode mnie, ani ja od niego. Mimo wszystko wiele myślimy o sobie nawzajem”[3]. W 1922 r. Gable występował w różnych przedstawieniach wędrownych trup aktorskich, ale ze względu na niskie zarobki, pracował m.in. w tartaku. W tym samym czasie poznał aktorkę Franz Dorfler, która go zachęciła do skontaktowania się z doświadczoną nauczycielką aktorstwa Josephine Dillon. Ta blisko 20 lat starsza od Gable’a kobieta stała się jego protektorką, stworzyła jego nowy wizerunek. Zapłaciła za zabiegi dentystyczne, wpłynęła na sposób uczesania, chodzenia, a także tembr głosu Gable’a. Umożliwiło to początkującemu aktorowi angaż do kilku mało znaczących niemych filmów, a także do sztuk teatralnych[4]. Wówczas Gable zmienił swoje imię na pseudonim sceniczny Clark. W sezonie teatralnym 1927–1928 aktor zdobył pewne uznanie i zaczął grać na Broadwayu[2].

Gable i Jean Harlow w filmie Hold Your Man

Lata 30.[edytuj]

Przełomowym wydarzeniem w jego karierze był występ w sztuce The Last Mile. Za swoją rolę otrzymał nagrodę krytyków i został zauważony przez reżyserów. Wytwórnia MGM zaoferowała mu wówczas kontrakt. Pierwszym filmem dźwiękowym, w którym wystąpił, był western The Painted Desert. Znaczącą rolą w karierze było wcielenie się w gangstera w Wolnych duszach. W omawianym okresie producentom MGM brakowało nowej twarzy, szczególnie wśród aktorów. Po dotychczasowych gwiazdach, czyli Ramonie Navarro czy Johnie Gilbercie, było widać upływ czasu. Zdaniem Irvinga Thalberga Clark Gable miał zadatki na bycie największą gwiazdą MGM, a ponadto mógł dać impuls wytwórni do dalszego rozwoju i komercyjnych sukcesów. Fotografowie Clarence Bull i George Hurrell byli odpowiedzialni za portretowanie Clarka Gable’a. Zgodnie twierdzili, że aktor był ponadprzeciętnie fotogeniczny, a to było receptą na sukces. Pierwszym etapem w tworzeniu nowej gwiazdy filmowej było napisanie od nowa biografii aktora dla potrzeb prasy. Po treningach na siłowni i sesjach ze specjalistami od wizerunku, Gable był gotowy do rozpoczęcia nowego etapu w swoim życiu[2]. Wczesną wiosną 1931 r. seria filmów z udziałem aktora miała swoją premierę i chociaż odgrywał w nich niewielkie role to został zauważony przez krytyków oraz magazyny poświęcone kinu. „Nowicjusz Gable błyszczy” stwierdził „Motion Picture Herald” o The Easiest Way. „Variety” opisał aktorstwo Gable’a w Dance, Fools, Dance jako „sugestywne i autentyczne”. Postrzegany był jako najbardziej obiecujący aktor od czasów przejścia z kina niemego na dźwiękowe (1929 r.). Szybko zaczął grywać role amantów, silnych i zdecydowanych mężczyzn. Właśnie z takim emploi aktor był kojarzony przez niemal całą karierę. John Barrymoore określił Gable’a jako „Valentino w ciele Jacka Demspeya[5][6].

Po sukcesie Zuzanny Lenox aktor, ze względu na warunki fizyczne, rozważany był do roli Tarzana. Jednakże to Johnny Weissmuller został wybrany. Po latach okazało się, że filmy o Tarzanie zaszufladkowały Weissmullera, co mogłoby znacząco utrudnić rozwój kariery Gable’a. W Possesed po raz trzeci grał z Joan Crawford, ale tym razem miał równorzędną rolę. Od udziału w Hell Divers aktor przez lata był kojarzony z lotnictwem. Grał pilotów częściej od jakiejkolwiek innej profesji. Lwia część ówczesnego społeczeństwa amerykańskiego nie miała okazji latać samolotem, dlatego samoloty, czy też pilotów postrzegano ze szczególną estymą. Dzięki znajomości z ekranową partnerką, Marion Davies, Gable otrzymał nowy, tym razem 2-letni kontrakt od MGM, który gwarantował mu zarobek 2 tysięcy dolarów tygodniowo[7].

Jego partnerkami ekranowymi były m.in. Greta Garbo (Zuzanna Lenox), Jean Harlow (The Secret Six, Kaprys platynowej blondynki, Hold Your man, China seas, Wife vs. Secretary, Saratoga), Norma Shearer (Wolne dusze, Strange interlude, Idiot’s Delight), Myrna Loy (Night Flight, Men in White, Manhattan Melodrama, Wife vs. Secretary, Parnell, Test Pilot, Too hot to handle), a także Joan Crawford, z którą współpracował aż 8-krotnie[8][9].

Gable i Claudette Colbert w filmie Ich noce

Ich noce[edytuj]

W 1934 r. Clark Gable został udostępniony przez wytwórnię MGM niszowej wówczas Columbii Pictures. Początkowo niezadowolony z tego faktu aktor zmienił zdanie po spotkaniu z reżyserem Frankiem Caprą i zapoznaniu się ze scenariuszem powstającej komedii. Capra po latach wspominał: „Clark świetnie się bawił na planie. Grał siebie, może ten jedyny raz w swojej karierze. Chłopięcy i szorstki he-man to był właśnie Gable”[2]. Film spotkał się ze świetnym przyjęciem i idealnie wpasował się w gusta widowni okresu wielkiego kryzysu. Garderoba głównego bohatera (pulower z dekoltem w szpic, filcowa fedora, trencz) stała się na jakiś czas modna, podobnie jak wąsy typu pencil. Według jednej z miejskich legend scena, w której aktor wystąpił bez podkoszulki, miała rzekomo spowodować spadek sprzedaży tej odzieży o kilkadziesiąt procent w USA[10][11]. W czasie gali rozdania Oscarów 27 lutego 1935 r. Clark Gable otrzymał statuetkę z rąk Irvinga Cobba za najlepszą pierwszoplanową rolę męską. Gable wyznał widowni: „Jest tak wielu dobrych aktorów w tym biznesie, ale czuję się szczęśliwy jak dziecko i trochę głupio, że mnie wybrano”[2].

Po sukcesie Ich nocy Clark Gable znalazł się na szczycie Hollywood. Żaden ówczesny aktor czy aktorka nie osiągnęli takiego statusu w tak krótkim czasie. Nowy 7-letni kontrakt zaakceptowany przez aktora przewidywał zarobki w wysokości 4 tysięcy dolarów tygodniowo przez pierwsze 3 lata, następnie 4,5 tys. dolarów tygodniowo przez kolejne 2 lata i 5 tysięcy dolarów na tydzień w ostatnich 2 latach. Gable mógł grać co najwyżej w 3 filmach w danym r. kalendarzowym, a gdyby pracodawca chciał skorzystać z usług aktora w większym wymiarze, aktor zarobiłby dodatkowe 25 tysięcy dolarów za każdy dodatkowy film[2].

Gable systematycznie był notowany na liście najbardziej dochodowych gwiazd Hollywood[12][13][14]. Zyskał uznanie nie tylko widowni, ale również krytyków. Najbardziej jednak widzom kojarzy się z postacią Rhetta Butlera w jednym z najbardziej dochodowych filmów wszech czasówPrzeminęło z wiatrem.

Bunt na Bounty[edytuj]

Kolejną nominację do Oscara aktor otrzymał już rok później za Bunt na Bounty, w którym zagrał Fletchera Christiana, przewodzącego buntowi wobec despotycznego i okrutnego kapitana Bligha (Charles Laughton). Gable chwalił sobie współpracę z Franchotem Tone, z którym zresztą miał okazję już wcześniej występować, ale zupełnie nie mógł porozumieć się z Charlesem Laughtonem. Biografowie aktora wysuwają tezę, jakoby Gable nie tolerował mężczyzn, którzy obnosili się ze swoim homoseksualizmem. Gable starał się jednak zachować profesjonalizm w scenach z oponentem, a ten miał w ogóle unikać kontaktu wzrokowego z filmowym partnerem. W końcu sytuację opanował Irving Thalberg, apelując do sumień obu aktorów, aby „nie zachowywali się jak primadonny”. Pomimo tego poza planem obaj aktorzy zupełnie unikali siebie[15].

Spencer Tracy i Gable

Współpraca ze Spencerem Tracy[edytuj]

Tracy, zaledwie 10 miesięcy starszy od Gable’a, był niespełnionym aktorem po 5 rozczarowujących latach pracy dla wytwórni Fox Film. Obaj mężczyźni byli zupełnie inni wizualnie, zatem nie rywalizowali o te same role, aczkolwiek to Gable uważał Tracy’ego za lepszego aktora i obawiał się, że ten może lepiej zaprezentować się przed kamerami. Aktorzy współpracowali ze sobą na planie filmów: San Francisco, Test Pilot i Boom Town. Na planie tego drugiego doszło do małej rywalizacji między aktorami. Tracy zazdrosny o karierę kolegi próbował zagrać scenę śmierci swojego bohatera w sposób jak najbardziej przejmujący, co miało nie spodobać się Gable’owi[16]. Tuż po nakręceniu Test Pilot w 1938 r. kariera Gable’a osiągnęła apogeum. W wyniku plebiscytu, w którym miało brać udział 20 milionów fanów, Gable został mianowany przez Eda Sullivana „Królem Hollywood”, a Myrna Loy została ogłoszona „Królową Hollywood”. Spekuluje się, że głosowanie mogło być w pewien sposób ustawione przez wytwórnię MGM[17][18].

Przeminęło z wiatrem[edytuj]

Chociaż Clark Gable przeczytał i cenił słynną powieść Margaret Mitchell, to sam miał awersję do grania w filmach kostiumowych po nieudanym Parnell. Opinia publiczna jednak wyraźnie optowała za wyborem aktora do roli Rhetta Butlera. Główny zainteresowany wspominał tę sytuację tak:

Znalazłem się w pułapce wskutek splotu okoliczności, na które nie miałem wpływu. To było zabawne uczucie. Myślę, że teraz wiem, jak może czuć się mucha złapana w pajęczą sieć.

Ostatecznie Gable przystał na warunki zaproponowane przez producentów. Początkowo praca na planie była daleka od ideału, bowiem gwiazdor Hollywood nie potrafił znaleźć wspólnego języka z reżyserem Georgem Cukorem. Gdy kierownictwo przejął Victor Fleming, sytuacja uległa diametralnej zmianie. Gable zaprzyjaźnił się nawet z Hattie McDaniel, a gdy tej nie zaproszono na uroczystą premierę filmu, zagroził, że sam też się na niej nie pojawi. Dopiero prośba czarnoskórej aktorki odstręczyła Gable’a od tego zamiaru[19]. Kreacja Butlera przyniosła Gable’owi trzecią nominację do Oscara. Wydawał się murowanym faworytem do zdobycia statuetki. Ta jednak powędrowała w ręce Roberta Donata. W kuluarach plotkowano, że Donat został wyróżniony, aby wzbudzić większe zainteresowanie widzów filmem Żegnaj Chips, który do tej pory był komercyjnym fiaskiem. Przedstawiciele Akademii stwierdzili, że Gable tak naprawdę zajął 3. miejsce w głosowaniu, bowiem został jeszcze uprzedzony przez Jamesa Stewarta. W drodze powrotnej na ranczo Carole Lombard próbowała pocieszyć swojego męża: „Po prostu wiem, że przywieziemy (Oscara) do domu w następnym roku”, na co ten odparł „To była moja ostatnia szansa, nigdy więcej nie wygram”[2].

Lata 40. Udział w II wojnie światowej[edytuj]

Gable w 1940 r.

Początek lat nowej dekady wydawał się być udany dla gwiazdora. Był spełniony w szczęśliwym małżeństwie z Carole Lombard, którą poślubił w 1939 r. Ponadto jego pierwszy western Honky Tonk okazał się sporym sukcesem komercyjnym, zdobył też uznanie w oczach krytyków. U boku Gable’a z powodzeniem wystąpiła wówczas zaledwie 20-letnia Lana Turner. Studio MGM pragnęło powtórzyć sukces i zaangażowało wspomnianą parę do kolejnej produkcji Somewhere I’ll Find You. Podczas gdy Gable pracował na planie, jego żona wybrała się w podróż lotniczą, aby wesprzeć wysiłek wojenny armii USA. Doszło do katastrofy, w której zginęli wszyscy uczestnicy feralnego lotu. Z powodu śmierci żony w 1942 Gable zrezygnował z aktorstwa[20].

Gable na plakacie amerykańskiego filmu propagandowego Combat America

Historycy filmu twierdzą, że aktor resztę życia spędził w pewnym sensie z duchem C. Lombard, ponieważ jego następne kobiety w mniejszym lub większym stopniu przypominały ukochaną żonę. Zdruzgotany po jej utracie zaczął nadużywać alkoholu, odizolował się od społeczeństwa. Wkrótce jednak zdecydował się wstąpić do armii, uznając, że jego dotychczasowe wysiłki na rzecz armii były niewystarczające[21]. 12 września 1942 r. „król Hollywood” został mianowany szeregowcem w obecności setek dziennikarzy i fotoreporterów[22]. Na konferencji prasowej powiedział: „Nie chcę sprzedawać obligacji wojennych, nie chcę przemawiać, nie chcę bawić. Po prostu chcę być wysłany tam, gdzie jest ciężko”[23]. Otrzymał nieśmiertelnik o numerze 191-257-41, który nosił na szyi razem z medalionem, w którym znajdowały się szczątki kolczyka Carole Lombard. Wkrótce rozpoczął szkolenie wojskowe w Miami Beach na Florydzie[24].

Gable był bardzo lubiany przez innych żołnierzy. Wielu zaskoczyło to, że ten nie domagał się żadnego specjalnego traktowania. Sam aktor miał do siebie wielki dystans. Pewnego dnia, przebywając we wspólnej łazience, wyjął swoją protezę i zaczął nią wymachiwać nad innymi żołnierzami, mówiąc: „Patrzcie na króla Hollywood”[2]. Gable miał duże problemy z przyzwyczajeniem się do rytmu szkoły wojskowej, wielogodzinnej nauki każdego dnia. Rozwiązał ten problem, ucząc się skryptów z wykładów tak, jakby były one scenariuszami do filmu. Początkowo na testach zostawiał puste miejsca w pytaniach zamkniętych, jeśli nie znał odpowiedzi, bowiem uważał „strzelanie” za rodzaj oszustwa. Pod koniec października Gable zdał końcowe egzaminy, zajmując 700. miejsce spośród 2600 uczestników i został podporucznikiem. Kontynuował następnie szkolenie w innych miejscach, a ostatecznie w styczniu 1943 r. został strzelcem-obserwatorem. Większość czasu spędził w Anglii w RAF Polebrook. Wziął udział w 5 misjach bojowych na III Rzeszę, w czasie jednej z nich omal nie zginął. W wolnym czasie pisał listy do wdów poległych żołnierzy i odwiedzał rannych w szpitalu polowym. Materiał z misji Gable’a stał się podstawą do propagandowego filmu Combat America[25].

W maju 1944 r. został mianowany majorem, ale już 14 czerwca opuścił armię, ponieważ nie mógł brać udziału w następnych misjach ze względu na zbyt dojrzały wiek[3][26][27]. Był odznaczony Zaszczytnym Krzyżem Lotniczym, Medalem Lotniczym, Medalem Kampanii Amerykańskiej, Medalem Kampani Europejsko-Afrykańsko-Środkowowschodniej i Medalem Zwycięstwa[28][29].

W 1945 r. wrócił do Hollywood. Jednakże Przygoda, w której wystąpił u boku Greer Garson, okazała się komercyjną klapą[30]. Następne produkcje The Hucksters (z Deborah Kerr) i Homecoming (z Laną Turner) przywróciły jego silną pozycję w branży filmowej[31].

Lata 50.[edytuj]

Po występie u boku Barbary Stanwyck w dobrze ocenianym przez krytyków filmie To Please a Lady, aktor spadł z listy najbardziej dochodowych gwiazd Hollywood. Według Warrena G. Harrisa przyczyną tego była zwiększona sprzedaż odbiorników telewizyjnych w całych USA, bowiem w tym samym czasie wiele innych filmów zanotowało niższy zysk niż przewidywano[2]. W 1953 r. Gable wystąpił wraz z Avą Gardner i Grace Kelly w Mogambo, remake’u Red Dust, który wyreżyserował John Huston. Film okazał się jednym z największych sukcesów kasowych we wspomnianym okresie, a ponadto przyczynił się do swego rodzaju odrodzenia kariery „króla Hollywood”[32][33].

Gable i Grace Kelly w Mogambo

Wkrótce jednak Gable, znużony graniem ról podobnych do siebie, zdecydował się zerwać kontrakt z wytwórnią MGM i kontynuował karierę jako niezależny aktor. Jego pierwsze 2 filmy: przygodowy Soldier of Fortune i western Dwaj z Teksasu odniosły umiarkowany sukces. W 1955 r. razem z Jane Russell i jej mężem Bobem Waterfieldem założyli własną wytwórnię. Jedyny film, jaki wyprodukował Gable, to The King and Four Queens. W czasie powstawania Zatoki aniołów Sidney Poitier był świadkiem pogarszającej się kondycji Clarka Gable’a, który często miewał drgania głowy i rąk[2]. U schyłku kariery wystąpił w dobrze przyjętej komedii romantycznej z Doris Day Prymus oraz w filmie wojennym Dramat w głębinach. W tym ostatnim aktor wystąpił wraz z Burtem Lancasterem. Współpraca obu gwiazdorów nie układała się w pełni pomyślnie. Zdaniem znawców tematu przyczyną tego były rozbieżne wizje dotyczące scenariusza filmu. Gable nie godził się na udział w jednej ze scen, która niejako podważałaby jego kinowy wizerunek twardego, niezwyciężonego bohatera i po prostu opuścił plan filmowy. Lancaster z kolei nie pozostawał dłużny „królowi Hollywood”, bowiem naśmiewał się z jego dojrzałego wieku. W końcu jednak kompromis został osiągnięty i wznowiono produkcję[34][35].

Konsekwentnie odrzucał propozycje ze strony coraz popularniejszej w USA telewizji. Na jednej z konferencji prasowych, w okresie kręcenia But not for me, aktor wyznał: „Czas odgrywania ról dziarskich kochanków mam już za sobą. Nie jestem w nich wiarygodny. Aktorki, z którymi zaczynałem karierę, jak Joan Crawford czy Barbara Stanwyck od dłuższego czasu nie wcielają się w role słodkich dziewczyn. Teraz przyszedł na mnie czas. Muszę zachowywać się stosownie do wieku”[2].

Schyłek kariery[edytuj]

Lata 60. rozpoczęły się bardzo obiecująco dla „króla Hollywood”. Gable wystąpił u boku Sophii Loren w komedii romantycznej Zaczęło się w Neapolu. Następny film okazał się zarazem ostatnim w jego karierze. Na planie Skłóconych z życiem w reżyserii Johna Hustona, spotkał się z Montgomerym Cliftem i Marilyn Monroe, która uważała Gable’a za swojego idola z dzieciństwa. Aktor zmarł 16 listopada 1960, nie doczekawszy premiery filmu.[36].

Radio[edytuj]

Gable podobnie jak wielu innych aktorów występował w audycjach radiowych. Odtwarzał w nich swoje filmowe role z filmów Manhattan Melodrama czy Wolnych dusz. Był twarzą akcji charytatywnych i społecznych związanych ze skutkami powodzi z 1937 r. czy organizacją March of Dimes, która w 1945 r. zbierała fundusze na rzecz pomocy dzieciom z porażeniem mózgowym[37][38].

Śmierć i pogrzeb[edytuj]

Grób Gable’a

Zmarł na atak serca 16 listopada 1960 r., nie doczekawszy narodzin syna Johna Clarka Gable, którego miał z ostatnią żoną Kay Spreckles. Został pochowany na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Kalifornii, obok swojej trzeciej żony, Carole Lombard. Na pogrzeb przybyli m.in. Frank Capra, Marion Davies, Virginia Grey, John Huston, Van Johnson, Mervyn LeRoy, Arthur Miller, Norma Shearer, Robert Stack, James Stewart, Robert Taylor, Spencer Tracy[39].

Spekuluje się, że do śmierci aktora mogła doprowadzić restrykcyjna dieta, jaką obrał na potrzeby Skłóconych z życiem (stracił ponad 10 kg) lub też trudna współpraca na planie filmowym[2]. Ponadto aktor przez lata palił papierosy (nawet 3 paczki dziennie[40]) i nie stronił od alkoholu (preferował whisky)[41].

Życie prywatne[edytuj]

Był ulubieńcem żeńskiej części publiczności, niegdyś przyznał, że dostał 5 tysięcy propozycji małżeństwa od swoich fanek[42]. W przeciwieństwie do swojego kinowego wizerunku Gable prywatnie był osobą dość wstydliwą, uchodził wręcz za samotnika, a tłumy niejednokrotnie go denerwowały. Aktor z dystansem mówił o sobie tak:

Jestem tylko leniuchem z Ohio, który pojawił się w odpowiednim miejscu i w odpowiednim czasie.

Wolny czas spędzał jak wielu innych mężczyzn – pracując w ogrodzie, wędkując, biorąc udział w polowaniach. Był fanatykiem czystości do tego stopnia, że brał prysznic bądź kąpiel kilka razy dziennie[43][44]. Z powodu choroby przyzębia musiał usunąć wszystkie zęby. Noszenie protezy spowodowało, że zmagał się z nieprzyjemnym zapachem z ust, na co uskarżała się między innymi Viven Leigh[45][46].

Aktor przyjaźnił się m.in. z Lionelem Barrymoorem, James Stewartem, Davidem Nivenem, Spencerem Tracy i Robertem Taylorem. Związany był m.in. z Elizabeth Allan, Pauline Frederick, Jean Harlow, Joan Crawford, Virginią Grey, Paulette Goddard, Audrey Totter czy Grace Kelly[47][48].

Na planie Zewu krwi poznał Lorettę Young, z którą miał córkę Judy Lewis. Ujawnienie tożsamości dziecka żonatego wówczas Gable’a i znanej z katolickich poglądów Young wywołałoby obyczajowy skandal i złamałoby kariery obu aktorów. Aby temu zapobiec, Young wycofała się na kilka miesięcy z życia publicznego, a po potajemnym porodzie oświadczyła, że adoptowała dziecko. Według relacji krewnych Clark Gable tak naprawdę zgwałcił L. Young, a oboje łączył co najwyżej niezobowiązujący flirt[49][50].

Osobowość aktora tak scharakteryzował Tyrone Power:

Myślę, że nie ma nikogo takiego jak on. To nie znaczy, że chciałbym być na ekranie taki ponieważ jesteśmy różni. Chciałbym jednak wiedzieć jak on to robi, że każda dusza, którą spotkał, myśli o nim w superlatywach. Chciałbym wiedzieć jak to robi, że każdy jeden dziennikarz uważa jego postępowanie za słuszne. Dlaczego, może powiedzieć >>nie<< i sprawić, że ludzie bardziej to polubią od mówienia >>tak<< .

Był pięciokrotnie żonaty. Jego żonami były:

Josephine Dillon w 1923 r.

Małżeństwo z Josephine Dillon (1924–1930)[edytuj]

Clark Gable pierwszy raz spotkał Josephine Dillon najprawdopodobniej podczas inauguracji jej szkoły teatralnej w Portland. Wkrótce został jej pilnym uczniem, ale także zamieszkał z nią. Badacz życiorysu aktora, Warren G. Harris, podejrzewa, że Dillon była lesbijką, a być może biseksualistką. Natomiast z aktorem miało ją łączyć jedynie platoniczne uczucie. Miała zresztą powiedzieć, że całe życie czekała na kogoś takiego jak Gable, którego mogła prowadzić i kształtować do perfekcji[2]. W miarę rozwoju kariery Gable spędzał z nią coraz mniej czasu, a w dodatku romansował z Rią Franklin. Dillon początkowo nie chciała zgodzić się na rozwód, ale w końcu sama wystąpiła z pozwem do sądu. Następnie wysłała list do Louisa B. Mayera, szefa wytwórni MGM, w którym zagroziła, że opisze swój niedawny związek magazynom plotkarskim. W odpowiedzi Mayer, bez konsultacji z aktorem, zdecydował o przekazywaniu 200 dolarów miesięcznie na konto zdesperowanej Dillon[52][53].

Ria Langham wraz z Clarkiem Gable

Małżeństwo z Marią „Rią” Franklin (1931–1939)[edytuj]

Nie wiadomo, w jaki sposób Clark Gable poznał swoją drugą żonę. Prawdopodobnie doszło do tego po jednym z jego występów na przełomie lat 20. i 30. Maria „Ria” Langham była dziedziczką wielkiej fortuny po zmarłym mężu, Arturze Lucasie. Biograf Warren G. Harris stwierdził, że Gable poszukiwał „substytutu swojej matki i Ria spełniała wszelkie kryteria ku temu”[2]. Ria wpłynęła na sposób ubierania się i styl męża. Niewątpliwie była w nim zakochana. Gable jednak unikał tematu ślubu, dlatego rozgoryczona jego romansami kobieta zagroziła, że o całej sytuacji opowie plotkarskim gazetom. Wobec tego Gable zgodził się na legalizację związku. Pomimo tego tylko na oficjalnych uroczystościach para występowała i wspólnie pozowała do zdjęć. Po powrocie do domu Gable zwykle opuszczał żonę i spędzał czas bez niej. Ria była przekonana, że to tylko tymczasowa sytuacja i mąż do niej wróci. Wiele zmienił jednak romans Gable’a z Carole Lombard. Media szeroko śledziły każdy krok dwojga aktorów, przedstawiały ich niemal jak małżeństwo. W tym samym czasie Gable został wybrany do roli w Przeminęło z wiatrem, w związku z tym wytwórnia przekazała aktorowi zaliczkę niezbędną do finalizacji rozwodu z Rią[54].

Małżeństwo z Carole Lombard (1939–1942)[edytuj]

Clark Gable po raz pierwszy spotkał Carole Lombard najprawdopodobniej w czasie powstawania filmu Ben Hur: A Tale of the Christ z 1925 r., kiedy oboje wówczas byli mało znaczącymi aktorami. Siedem lat później wystąpili razem w No Man of Her Own, ale dopiero w 1936 r. zdecydowali się ze sobą spotykać. Na dobre poznali się na imprezie w domu ich wspólnego przyjaciela Johna Whitney'a. Wkrótce stali się jedną z najbardziej rozpoznawalnych par Hollywood, występując na premierach filmowych i rozdaniu Oscarów i to pomimo faktu, że Gable był wciąż żonaty z Rią Franklin. Para zakupiła ranczo Encino, na którym spędzali wspólnie czas. Po rozwodzie Gable bez przeszkód mógł poślubić Lombard. Ceremonia miała miejsce w Oatman w stanie Arizona. Zaraz po niej nowożeńcy wrócili do Los Angeles, aby wystąpić na konferencji prasowej. Na większość pytań Gable odpowiadał „bez komentarza”, uznając je za zbyt prywatne. Plotkarskie magazyny natychmiast okrzyknęły Gable’a i Lombard „romansem stulecia” i „najlepiej dobraną parą w historii”. Wolny czas małżonkowie spędzali wspólnie, a Lombard świetnie odnajdywała się w hobby męża. Pomagała mu w próbach do scen tańca z Idiots Delight. Pomimo 2-letnich starań, para nie mogła doczekać się swojego potomka. Atak na Pearl Harbor i w konsekwencji przystąpienie USA do II wojny światowej spowodowały, że para aktorów chciała zaangażować się w promocję sprzedaży bonów wojennych (war bonds). Gable jednak nie mógł podróżować z żoną, ponieważ pracował na planie jednego ze swoich filmów. Udekorował dom w oczekiwaniu na powrót Carole. Gdy otrzymał niepokojącą informację o problemach z samolotem, w którym przebywała m.in. jego żona, udał się na miejsce. Pracownik wytwórni MGM, Eddie Mannix, przekazał aktorowi wstrząsające wieści: „Brak ocalonych, wszyscy zginęli natychmiast”. Zdruzgotany Gable wrócił do Los Angeles z ciałami żony, teściowej i swojego kolegi. Na cmentarzu Forest Lawn wykupił 3 miejsca pochówku – dla wspomnianych kobiet i dla siebie. Skromny pogrzeb odbył się 21 stycznia 1942 r. Ellaine, żona Johna Barrymore’a, tak określiła relację, jaka łączyła Clarka i Carole: „Clark uwielbiał ją, była światełkiem w jego oczach. Przyznał mi się, że zawsze miał etykietkę kobieciarza, ale z Carole, to było coś innego. On był naprawdę zakochany. Jej utrata była dla niego jak zabranie duszy. Widywałam go sporadycznie później. Nie dostrzegłam więcej tego światełka. Nawet gdy się uśmiechał”[55][56].

Sylvia Ashley i Gable

Małżeństwo z Sylvią Ashley (1949–1952)[edytuj]

Po ponad 7 latach wdowieństwa Clark Gable postanowił związać się na stałe z byłą angielską modelką Sylvią Ashley, wcześniej związaną z arystokratami: Anthonym Ashley Cooperem czy Edwardem Stanleyem. Wkrótce po ślubie młoda para udała się w podróż na Hawaje. Już pierwsze miesiące małżeństwa uwidoczniły różnice między sposobem bycia i spędzania czasu małżonków. Kiedy Gable próbował nauczyć Ashley jak rozpalić ognisko czy przyrządzić proste dania, ta kompletnie sobie z tym nie radziła, do tego stopnia, że nie potrafiła zaparzyć kawy ani zrobić jajecznicy. Nie przepadała za rozrywkami męża, czyli wędkarstwem i polowaniami. Natomiast uwielbiała przebywać w towarzystwie snobistycznych wyższych sfer, m.in. europejskich arystokratów i aktorów takich jak Clifton Webb czy Ronald Colman. Z kolei Gable otaczał się raczej znajomymi sprzed lat jak Fred Astaire, Gary Cooper czy Jack Benny i nie przepadał za wystawnymi przyjęciami. Uchodził za ikonę stylu i nie potrafił zaakceptować tego, że żona ingeruje w jego garderobę i wprost sugeruje w co ma się ubrać. Zupełnie nie rozumiał czemu jego wybranka musi mieć osobistą sprzątaczkę, a ponadto nie tolerował nastoletniego kuzyna żony, Timothy’ego Blecka, który tracił na rozrywki tysiące dolarów. Czarę goryczy przelała impreza z okazji 50. rocznicy urodzin „króla Hollywood”. Sylvia zorganizowała dość skromne przyjęcie, a jako dania główne miały zostać zaserwowane ulubione potrawy jej męża. Niestety, z winy kucharza, zamiast wykwintnych dań podano nienadające się do spożycia potrawy. Goście zaczęli sobie żartować z „zatrutego” jedzenia. Zniesmaczony sytuacją Gable opuścił gości i udał się do swojego pokoju na piętrze, w którym przebywał kilka godzin. Wyszedł z niego na koniec uroczystości, aby pożegnać przybyłych. Ashley próbowała załagodzić sytuację i odwieść męża od rozwodu, ale ten twierdził, że „nie jest szczęśliwy, będąc żonatym mężczyzną”. Gable wyznał swojemu przyjacielowi Johnowi Lee Mahinowi, że „musiał być chyba pijany, kiedy się oświadczał”[2].

Kay Spreckles i Gable na premierze filmu „A Star is Born” w 1954 r.

Małżeństwo z Kay Spreckles (1955–1960)[edytuj]

Po rozwodzie z Asley Gable romansował m.in. z Grace Kelly. Latem 1954 r. odnowił znajomość z poznaną w połowie lat 40. modelką Kathleen Spreckles, de domo Williams[57]. Para bardzo szybko przypadła sobie do gustu, tym bardziej że oboje mieli podobne pasje, a ponadto Gable bardzo lubił spędzać czas z dwójką dzieci Kay. Ślub miał miejsce w Minden w Nevadzie, niedaleko jeziora Tahoe. Wkrótce Kay zaszła w ciążę, ale z powodu powikłań po zażyciu lekarstwa zapadła w śpiączkę i poroniła. Gable zdecydował się na przerwę w działalności zawodowej i poświęcił ten czas na opiekę nad Kay. Stan żony Gable’a systematycznie poprawiał się, więc aktor mógł wrócić na plan filmowy. Oboje byli szczęśliwi w małżeństwie i tak też byli postrzegani przez postronnych. Angażowali się w życie lokalnej społeczności – Gable z sukcesem prowadził kampanię przeciwko sprzedaży parku deweloperowi. Tydzień po swoich 44. urodzinach Kay zaszła w ciążę, a Gable przyznał, że zamierza wziąć udział w jeszcze jednym filmie i poświęcić się życiu rodzinnemu. Planował rozbudowę swojego rancza dla dzieci Kay i oczekiwanego syna. Plany przerwała śmierć aktora. Upragniony syn, John, urodził się już po śmierci gwiazdora. Kay nigdy nie wyszła już za mąż, poświęciła się trójce swoich dzieci, brała także udział w akcjach charytatywnych, korzystając ze statusu „Pani Gable”. W 1973 r. sprzedała ranczo Encino i przeniosła się do Beverly Hills. Zmarła w 1983 r.[2]

Poglądy polityczne[edytuj]

Clark Gable był republikaninem, aczkolwiek o swoich poglądach politycznych starał się nie wspominać. W 1944 r. został członkiem Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals, a w latach 50. wsparł kandydaturę Dwighta Eisenhowera na urząd prezydenta[58]. Na kilka dni przed śmiercią oddał głos na Richarda Nixona[59].

Filmografia[edytuj]

Rok Tytuł Rola Uwagi Źr.
1924 White Man brat lady Andrei [60]
1924 Zakazany raj żołnierz w wojsku Czariny tytuł oryg.: Forbidden Paradise [61]
1925 The Pacemakers [62]
1925 Gwiazda Północna Archie West tytuł oryg.: North Star [63]
1925 The Plastic Age sportowiec tytuł oryg.: Czas szkoły [64]
1931 Possessed Mark Whitney [65]
1931 The Easiest Way Nick Feliki [66]
1931 Dance, Fools, Dance Jake Luva [67]
1931 The Finger Points Louis J. Blanco [68]
1931 Malowana pustynia Rance Brett tytuł oryg.: The Painted Desert [69]
1931 Sporting Blood Rid Riddell [70]
1931 Night Nurse Nick tytuł oryg.: Nocna pielęgniarka [71]
1931 Laughing Sinners Carl Loomis [72]
1931 Zuzanna Lenox Rodney tytuł oryg.: Susan Lenox: Her Fall and Rise [73]
1931 Wolne dusze Ace Wilfong tytuł oryg.: A Free Soul [74]
1931 Hell Divers Steve Nelson [75]
1931 The Secret Six Carl Luckner [76]
1932 Polly z cyrku Wielebny John Hartley tytuł oryg.: Polly of the Circus [77]
1932 No Man of Her Own Babe Stewart [78]
1932 Strange Interlude Ned Darrell [79]
1932 Red Dust ‘Denny’/‘Fred’ Carson [80]
1933 Biała siostra Giovanni Severi tytuł oryg.: The White Sister [81]
1933 Tańcząca Wenus Patch Gallagher tytuł oryg.: Dancing Lady [82]
1933 Nocny lot Jules tytuł oryg.: Night Flight [83]
1933 Hold Your Man Eddie Hall [84]
1934 Forsaking All Others Jeffrey ‘Jeff’/‘Jeffy’ Williams [85]
1934 Manhattan Melodrama Edward J. ‘Blackie’ Gallagher [86]
1934 Ludzie w bieli dr George Ferguson tytuł oryg.: Men in White [87]
1934 Uwięzieni Michael ‘Mike’ Bradley tytuł oryg.: Chained [88]
1934 Ich noce Peter Warne tytuł oryg.: It Happened One Night [89]
1935 After Office Hours James ‘Jim’ Branch [90]
1935 The Call of the Wild Jack Thornton [91]
1935 Bunt na Bounty Fletcher Christian tytuł oryg.: Mutiny on the Bounty [92]
1935 Chińskie morza kapitan Alan Gaskell tytuł oryg.: China Seas [93]
1936 San Francisco Blackie Norton [94]
1936 Żona czy sekretarka Van ‘V.S.’/‘Jake’ Stanhope tytuł oryg.: Wife vs. Secretary [95]
1936 Love on the Run Michael ‘Mike’ Anthony [96]
1936 Cain i Mabel Larry Cain tytuł oryg.: Cain and Mabel [97]
1937 Parnell Charles Stewart Parnell [98]
1937 Saratoga Duke Bradley [99]
1938 Too Hot to Handle Chris Hunter [100]
1938 Brawura Jim Lane tytuł oryg.: Test Pilot [101]
1939 Idiot's Delight Harry Van [102]
1939 Przeminęło z wiatrem Rhett Butler tytuł oryg.: Gone with the wind [103]
1940 Strange Cargo André Verne [104]
1940 Gorączka nafty Big John ‘The Moose’/‘J.M.’ McMasters tytuł oryg.: Boom Town [105]
1940 Towarzysz X McKinley B. ‘Mac’ Thompson tytuł oryg.: Comrade X [106]
1941 Honky Tonk ‘Candy’ Johnson [107]
1941 They Met in Bombay Gerald Meldrick/M. Gibbons/Capt. Huston [108]
1942 Somewhere I’ll Find You Jonathon ‘Jonny’ Davis [109]
1945 Adventure Harry Patterson [110]
1947 The Hucksters Victor Albee Norman [111]
1948 Homecoming Ulysses Delby ‘Lee’ Johnson [112]
1948 Decyzja na komendę gen. bryg. K.C. ‘Casey’ Dennis tytuł oryg.: Command Decision [113]
1949 Any Number Can Play Charley Enley Kyng [114]
1950 Key to the City Steve Fisk [115]
1950 To Please a Lady Mike Brannan [116]
1951 Across the Wide Missouri Flint Mitchell [117]
1952 Samotna gwiazda Devereaux Burke tytuł oryg.: Lone Star [118]
1953 Never Let Me Go Philip Sutherland [119]
1953 Mogambo Victor Marswell [120]
1954 Zdrada Pieter Deventer tytuł oryg.: Betrayed [121]
1955 Dwaj z Teksasu płk Ben Allison tytuł oryg.: The Tall Men [122]
1955 Żołnierz fortuny Hank Lee tytuł oryg.: Soldier of Fortune [123]
1956 The King and Four Queens Dan Kehoe [124]
1957 Zatoka Aniołów Hamish Bond tytuł oryg.: Band of Angels [125]
1958 Dramat w głębinach kmdr Richardson tytuł oryg.: Run Silent Run Deep [126]
1958 Prymus James ‘Jim’ Gannon/Jim Gallagher tytuł oryg.: Teacher’s Pet [127]
1959 But Not for Me Russell ‘Russ’ Ward [128]
1960 Zaczęło się w Neapolu Michael Hamilton tytuł oryg.: It Started in Naples [129]
1961 Skłóceni z życiem Gay Langland tytuł oryg.: The Misfits [130]

Miejsce w kulturze popularnej[edytuj]

Gable i Groucho Marx w kreskówce Hollywood Steps Out z 1941 r.

Uznawany jest za jeden z symboli męskości w Złotej Erze Hollywood, ale także historii kina[131][132][133][134][135].

Charakterystyczną cechą fizjonomii Gable’a były odstające uszy, a także niewielkie wąsy typu pencil, które stały się jego znakiem rozpoznawczym[136].

Był postacią występującą lub wspominaną m.in. w kreskówkach Warner Bros. oraz w serialu Star Trek. Nonszalancka postawa chrupiącego marchewkę królika Bugsa inspirowana była sceną z filmu Ich noce. Stanowił także inspirację dla Jerry’ego Siegela i Joe Schustera przy tworzeniu alter ego Supermana, Clarka Kenta[137].

Jest adresatem piosenki „You made me love You”, wykonanej po raz pierwszy przez Judy Garland w 1937 r.

Gable był ulubionym aktorem Adolfa Hitlera. Wyznaczył on nagrodę dla człowieka, który pojmałby słynnego aktora[2]. Także dyktator ZSRR, Józef Stalin, był sympatykiem talentu Clarka Gable’a[138]. Marilyn Monroe natomiast wierzyła, że wspomniany aktor tak naprawdę był jej prawdziwym ojcem[139].

Cytaty[edytuj]

Słowa Frankly, my dear, I don’t give a damn wypowiedziane przez Rhetta Butlera, postać, którą grał Gable w Przeminęło z wiatrem, zostały uznane przez Amerykański Instytut Filmowy za najbardziej pamiętny cytat w historii amerykańskiego kina[140][141].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Uwagi

  1. Największą aktorką, w tym samym plebiscycie, ogłoszono Katharine Hepburn (osobno aktorki i aktorzy)
  2. Prawdopodobnie było to 300 dolarów. Odpowiednik 4 tysięcy dolarów z 2016 r.

Przypisy

  1. http://www.afi.com/Docs/100years/stars50.pdf.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q Harris 2002 ↓.
  3. a b Spicer 2002 ↓.
  4. The Life and Many Loves of Clark Gable. [dostęp 2016-07-05].
  5. Ray BroadusR. B. Browne Ray BroadusR. B., PatP. Browne PatP., The Guide to United States Popular Culture, Popular Press, 2001, ISBN 9780879728212 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  6. Marshall Fishwick: Popular Culture in a New Age. [dostęp 2016-07-15].
  7. Harris 2002 ↓, s. 82-86.
  8. http://www.biography.com/news/joan-crawford-biography-facts.
  9. Konstantinos Blatanis: Popular Culture Icons in Contemporary American Drama. [dostęp 2016-07-15].
  10. LindaL. Mizejewski LindaL., It Happened One Night, John Wiley & Sons, 8 września 2009, ISBN 9781444310160 [dostęp 2016-05-27] (ang.).
  11. Jedna scena filmowa wywołała światowy kryzys w modzie. Clark Gable ściągnął koszulę i..., „gazeta.pl” [dostęp 2016-06-12] (pol.).
  12. Motion Picture Herald, archive.org [dostęp 2016-06-10].
  13. Motion Picture Herald, archive.org [dostęp 2016-06-10].
  14. 20041 created 25 Apr 2015 | last updated-25 Apr 2015, IMDb: Top Money Making Stars Of 1933-1945 – a list by bush20041, IMDb [dostęp 2016-06-10].
  15. Harris: Clark Gable. s. 136.
  16. Marjorie Main: The Life and Films of Hollywood's "Ma Kettle". [dostęp 2016-07-05].
  17. David Bret: Clark Gable: Tormented Star. [dostęp 2016-07-05].
  18. Adrienne L. McLean: Glamour in a Golden Age: Movie Stars of the 1930s. [dostęp 2016-07-05].
  19. Black actress Hattie McDaniel won Oscar but was shunned at ceremony, Mail Online [dostęp 2016-04-29].
  20. Dear Mr. Gable – Honky Tonk (1941), dearmrgable.com [dostęp 2016-05-08].
  21. Actor Clark Gable Served in Uniform, Flew Combat Missions in World War II | Defense Media Network, Defense Media Network [dostęp 2016-04-28] (ang.).
  22. Los AngelesL. A. Times Los AngelesL. A., Clark Gable joins the Army, Framework [dostęp 2016-06-19].
  23. Dear Mr. Gable – Clark Gable Joins the Army, dearmrgable.com [dostęp 2016-04-28].
  24. E. J.E. J. Fleming E. J.E. J., The Fixers: Eddie Mannix, Howard Strickling and the MGM Publicity Machine, McFarland, 29 listopada 2004, ISBN 9780786420278 [dostęp 2016-04-28] (ang.).
  25. Combat America, Top Documentary Films [dostęp 2016-06-19].
  26. StephenS. Bajza StephenS., Famous Veteran: Clark Gable, Military.com (ang.).
  27. Actor Clark Gable Served in Uniform, Flew Combat Missions in World War II | Defense Media Network, Defense Media Network (ang.).
  28. Clark Gable, www.u-s-history.com [dostęp 2016-06-21].
  29. DavidD. Bret DavidD., Clark Gable: Tormented Star, Da Capo Press, 2008, ISBN 078672675X [dostęp 2016-06-21] (ang.).
  30. James GilbertJ. G. Ryan James GilbertJ. G., Leonard C.L. C. Schlup Leonard C.L. C., Historical Dictionary of the 1940s, Routledge, 26 marca 2015, ISBN 9781317468653 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  31. Harris: Clark Gable. s. 290-300.
  32. JamesJ. Monaco JamesJ., The Movie Guide, Perigee Books, 1992, ISBN 9780399517808 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  33. Keith M.K. M. Booker Keith M.K. M., Historical Dictionary of American Cinema, Scarecrow Press, 17 marca 2011, ISBN 9780810874596 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  34. Gary Fishgal: Against Type: The Biography of Burt Lancaster. s. 166–167.
  35. Collision Course – Run Silent, Run Deep. [dostęp 2016-07-05].
  36. http://www.biography.com/people/clark-gable-9304376.
  37. http://dearmrgable.com/?page_id=3007
  38. http://www.oldtimeradiodownloads.com/actors/clark-gable
  39. Chrystopher J. Spicer: Clark Gable: Biography, Filmography, Bibliography. [dostęp 2016-07-06].
  40. Dr. Gabe Mirkin on Health, Fitness and Nutrition. | Clark Gable’s Lousy Lifestyle, www.drmirkin.com [dostęp 2016-05-23].
  41. 5 Famous Whisky Drinkers, drinksfeed.com [dostęp 2016-05-23].
  42. Los AngelesL. A. Times Los AngelesL. A., From the Archives: Clark Gable Dies at 59, latimes.com.
  43. Clark Gable, IMDb [dostęp 2016-06-20].
  44. MissM. Cellania MissM., The Love Life of Clark Gable, Neatorama.
  45. The Quick 10: 10 Facts About Clark Gable, Mental Floss.
  46. BenB. Child BenB., Ben Child: Robert Pattinson and other smelly Hollywood actors, the Guardian [dostęp 2016-06-20].
  47. The Life and Many Loves of Clark Gable, ReelRundown [dostęp 2016-05-23].
  48. Clark Gable – Biography: Affairs. [dostęp 2016-07-05].
  49. Clark Gable Accused Of Raping Co-Star, BuzzFeed [dostęp 2016-04-20].
  50. LouL. Lumenick LouL., We’ll never really know if Clark Gable actually date-raped Loretta Young, New York Post [dostęp 2016-06-20].
  51. Legendary Clark Gable :: Wives, www.legendaryclarkgable.com.
  52. Dear Mr. Gable – Josephine Dillon, dearmrgable.com [dostęp 2016-05-25].
  53. The Sumter Daily Item – Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2016-05-25].
  54. Dear Mr. Gable – Maria “Ria” Franklin, dearmrgable.com [dostęp 2016-05-21].
  55. Dear Mr. Gable – Carole Lombard, dearmrgable.com [dostęp 2016-05-23].
  56. Clark Gable i Carole Lombard: Drwal spotyka ślicznotkę, www.styl.pl [dostęp 2016-05-23].
  57. Dear Mr. Gable – Kathleen “Kay” Williams, dearmrgable.com [dostęp 2016-05-21].
  58. Burton W.B. W. Peretti Burton W.B. W., The Leading Man: Hollywood and the Presidential Image, Rutgers University Press, 17 września 2012, ISBN 9780813554051 [dostęp 2016-06-21] (ang.).
  59. http://www.imdb.com/name/nm0000022/bio
  60. http://www.tcm.com/tcmdb/title/503258/White-Man/
  61. http://www.tcm.com/tcmdb/title/508331/Forbidden-Paradise/
  62. http://www.imdb.com/title/tt0887931/
  63. http://www.tcm.com/tcmdb/title/499352/North-Star/
  64. http://www.tcm.com/tcmdb/title/498355/The-Plastic-Age/
  65. http://www.tcm.com/this-month/article/83976%7C0/Possessed.html
  66. http://www.tcm.com/tcmdb/title/73826/The-Easiest-Way/
  67. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3338/Dance-Fools--Dance/
  68. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2895/The-Finger-Points/
  69. http://www.tcm.com/tcmdb/title/13383/The-Painted-Desert/
  70. http://www.tcm.com/tcmdb/title/832/Sporting-Blood/
  71. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3158/Night-Nurse/
  72. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2362/Laughing-Sinners/
  73. http://www.tcm.com/tcmdb/title/950/Susan-Lenox-Her-Fall-and-Rise/
  74. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1776/A-Free-Soul/
  75. http://www.tcm.com/tcmdb/title/77678/Hell-Divers/
  76. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3175/The-Secret-Six/
  77. http://www.tcm.com/tcmdb/title/14854/Polly-of-the-Circus/
  78. http://www.tcm.com/tcmdb/title/85107/No-Man-of-Her-Own/
  79. http://www.tcm.com/tcmdb/title/834/Strange-Interlude/
  80. http://www.tcm.com/tcmdb/title/390/Red-Dust/
  81. http://www.tcm.com/tcmdb/title/500/The-White-Sister/
  82. http://www.tcm.com/tcmdb/title/101/Dancing-Lady/
  83. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2589/Night-Flight/
  84. http://www.tcm.com/tcmdb/title/208/Hold-Your-Man/
  85. http://www.tcm.com/tcmdb/title/75435/Forsaking-All-Others/
  86. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3488/Manhattan-Melodrama/
  87. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1364/Men-in-White/
  88. http://www.tcm.com/tcmdb/title/623/Chained/
  89. http://www.tcm.com/tcmdb/title/12648/It-Happened-One-Night/
  90. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2638/After-Office-Hours/
  91. http://www.tcm.com/tcmdb/title/70103/The-Call-of-the-Wild/
  92. http://www.tcm.com/tcmdb/title/15288/Mutiny-on-the-Bounty/
  93. http://www.tcm.com/tcmdb/title/87/China-Seas/
  94. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3173/San-Francisco/
  95. http://www.tcm.com/tcmdb/title/95804/Wife-Vs-Secretary/
  96. http://www.tcm.com/tcmdb/title/290/Love-on-the-Run/
  97. http://www.tcm.com/tcmdb/title/621/Cain-and-Mabel/
  98. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2488/Parnell/
  99. http://www.tcm.com/tcmdb/title/531/Saratoga/
  100. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1620/Too-Hot-to-Handle/
  101. http://www.tcm.com/tcmdb/title/838/Test-Pilot/
  102. http://www.tcm.com/tcmdb/title/900/Idiot-s-Delight/
  103. http://www.tcm.com/tcmdb/title/414427/Gone-With-the-Wind/
  104. http://www.tcm.com/tcmdb/title/714/Strange-Cargo/
  105. http://www.tcm.com/tcmdb/title/57/Boom-Town/
  106. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1101/Comrade-X/
  107. http://www.tcm.com/tcmdb/title/14090/Honky-Tonk/
  108. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1730/They-Met-in-Bombay/
  109. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2167/Somewhere-I-ll-Find-You/
  110. http://www.tcm.com/tcmdb/title/972/Adventure/
  111. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2236/The-Hucksters/
  112. http://www.imdb.com/title/tt0040446/
  113. http://www.tcm.com/tcmdb/title/71324/Command-Decision/
  114. http://www.tcm.com/tcmdb/title/1975/Any-Number-Can-Play/
  115. http://www.tcm.com/tcmdb/title/675/Key-to-the-City/
  116. http://www.tcm.com/tcmdb/title/93469/To-Please-a-Lady/
  117. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2193/Across-the-Wide-Missouri/
  118. http://www.tcm.com/tcmdb/title/2026/Lone-Star/
  119. http://www.tcm.com/tcmdb/title/3495/Never-Let-Me-Go/
  120. http://www.tcm.com/tcmdb/title/326/Mogambo/
  121. http://www.tcm.com/tcmdb/title/36/Betrayed/
  122. http://www.tcm.com/tcmdb/title/92299/The-Tall-Men/
  123. http://www.tcm.com/tcmdb/title/90701/Soldier-of-Fortune/
  124. http://www.tcm.com/tcmdb/title/17186/The-King-and-Four-Queens/
  125. http://www.tcm.com/tcmdb/title/16194/Band-of-Angels/
  126. http://www.tcm.com/tcmdb/title/20880/Run-Silent-Run-Deep/
  127. http://www.tcm.com/tcmdb/title/4262/Teacher-s-Pet/
  128. http://www.tcm.com/tcmdb/title/69961/But-Not-for-Me/
  129. http://www.tcm.com/tcmdb/title/4653/It-Started-in-Naples/
  130. http://www.tcm.com/tcmdb/title/19301/The-Misfits/
  131. The 50 Greatest Male Sex Symbols in Film History, Nerve, 25 października 2012 [dostęp 2016-05-23] (ang.).
  132. The Greatest Male Sex Symbols, www.listal.com [dostęp 2016-05-23].
  133. Figure Of Fun: Legendary Icons – Male Sex Symbols of Last Century [dostęp 2016-05-23].
  134. DarwinD. Porter DarwinD., Brando Unzipped, Blood Moon Productions, Ltd., 2006, ISBN 9780974811826 [dostęp 2016-06-10] (ang.).
  135. Thomas S.T. S. Weinberg Thomas S.T. S., StaciS. Newmahr StaciS., Selves, Symbols, and Sexualities: An Interactionist Anthology: An Interactionist Anthology, SAGE Publications, 6 marca 2014, ISBN 9781483323893 [dostęp 2016-06-10] (ang.).
  136. The Quick 10: 10 Facts About Clark Gable, Mental Floss [dostęp 2016-04-20].
  137. LarryL. Tye LarryL., Superman: The High-Flying History of America’s Most Enduring Hero, Random House Publishing Group, 12 czerwca 2012, ISBN 9781588369185 [dostęp 2016-06-20] (ang.).
  138. s, 10 things you didn’t know about Joseph Stalin, HISTORY, 13 sierpnia 2014 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  139. MarshallM. Fishwick MarshallM., Popular Culture in a New Age, Routledge, 11 czerwca 2014, ISBN 9781317956723 [dostęp 2016-05-29] (ang.).
  140. http://archive.is/5lpV
  141. http://www.afi.com/100Years/quotes.aspx
  142. Clark Gable’s Acting Credentials: Awards and Highlights of Storied Career, Newsmax.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]