Sokal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Sokal
Kościół św. Piotra i Pawła w Sokalu; obecnie cerkiew greckokatolicka
Kościół św. Piotra i Pawła w Sokalu; obecnie cerkiew greckokatolicka
Herb
Herb Sokala
Państwo  Ukraina
Obwód lwowski
Powierzchnia 8,47 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

25 451
2533 os./km²
Nr kierunkowy +3083 257
Kod pocztowy 80000–80005
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Sokal
Sokal
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Sokal
Sokal
Ziemia 50°29′N 24°17′E/50,483333 24,283333
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Sokal (ukr. Сокаль) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, siedziba administracyjna rejonu sokalskiego. W 2001 roku liczyło ok. 21 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu chemicznego, materiałów budowlanych i lekkiego.

Sokal leży nad Bugiem, około 20 km na wschód od granicy polsko-ukraińskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1377 roku. W XIV wieku po książętach ruskich odziedziczyli te tereny książęta mazowieccy. Położony był na tzw. Czarnym szlaku, którym prowadziły najazdy tatarskie z Wołynia w kierunku Lwowa. W 1424 roku otrzymał prawo magdeburskie od księcia mazowieckiego Siemowita IV, władcy Księstwa bełskiego a w 1462 roku wszedł w skład nowo utworzonego województwa bełskiego, przekształconego z księstwa bełskiego po jego inkorporacji do Korony.

W XV i XVI wieku często pustoszony przez Tatarów. 2 sierpnia 1519 roku klęska wojsk polsko-litewskich pod wodzą hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Ostrogskiego i doszczętne spalenie miasta w bitwie pod Sokalem z Tatarami. W bitwie tej odznaczył się Fryderyk Herburt, który bronił miasta przed Tatarami w otwartym polu, swoją walkę zakończył bohaterską śmiercią, zostawiając pięcioro dzieci. Polski poeta Mikołaj Sęp-Szarzyński w kilkadziesiąt lat później poświęcił Fryderykowi swój utwór Pieśń I. O Fridruszu, który pod Sokalem zabit od Tatarów roku Pańskiego 1519. Miasto było ufortyfikowane, posiadało fosy i dwie bramy miejskie. Od strony północnej miasta bronił zamek, a od południa dwa obronne klasztory: ojców Bernardynów i sióstr Brygidek.

W czasie powstania Chmielnickiego miasto doznało ataków Kozaków.

Po pierwszym rozbiorze (1772) w granicach monarchii Habsburgów. Od 1804 Cesarstwo Austrii, w latach 1866-1918 kraj koronny Galicja w składzie Austro-Węgier. W okresie zaborów Sokal stał się małym kurortem dla polskiej szlachty, która budowała tutaj swoje letnie rezydencje. Po tych rozbudowach w dwudziestoleciu międzywojennym jedna z ulic, przy której stanęły szlacheckie rezydencje, otrzymała nazwę Szlacheckiej (obecnie ulica Chmielnickiego). W 1885 roku przez miasto poprowadzono kolej żelazną, co znacznie przyczyniło się do jego ponownego rozwoju. W 1881 roku roku Sokal zaliczany był do 30 największych miast Galicji, liczył wówczas 8000 mieszkańców.

Od 1 listopada 1918 do marca 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, od marca 1919 do 15 marca 1923 pod tymczasową administracją Polski, zatwierdzoną przez paryską konferencję pokojową 26 czerwca 1919. Suwerenność Polski nad terytorium Galicji Wschodniej Rada Ambasadorów uznała 15 marca 1923. W II Rzeczypospolitej był siedzibą administracyjną w powiatu sokalskiego w województwie lwowskim.

Po agresji radzieckiej na Polskę 17 września 1939 roku okupowany przez ZSRR. Po ataku Niemiec na ZSRR od 1 sierpnia 1941 roku wchodził w skład Dystryktu Galicja Generalnego Gubernatorstwa. Zajęty 19 lipca 1944 roku przez Armię Czerwoną[1].

Po zakończeniu działań wojennych część Sokala (wieś Żwirka) pozostała przy Polsce, po czym 15 lutego 1951 roku, w ramach umowy o zmianie granic została włączona do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej będącej częścią ZSRR.

Do dziś zachował się wzór pieczęci miasta z początku XVI wieku z wizerunkiem sokoła.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół i klasztor ojców bernardynów w 2007 roku
  • Kościół Maryi Dziewicy z lat 1604–1619 z klasztorem bernardynów, który powstał w latach 1617–1630 – klasztor to monumentalna budowla w stylu barokowym, położona w dzielnicy Sokala – Żwirka (dzielnica ta do 1951 roku znajdowała się w granicach Polski). Klasztor i kościół otaczały mury obronne z 4 basztami i fosami. Budowa została wsparta finansowo przez króla Zygmunta III Wazę, Jana Zamoyskiego, Mikołaja Zebrzydowskiego, Stanisława Żółkiewskiego, Jerzego Mniszcha, następnie wspierały go rodziny Daniłłowiczów i Sobieskich. Już w 1724 roku koronowano uroczyście tutejszy obraz Matki Boskiej Pocieszenia Sokalskiej, co było dowodem ogromnego znaczenia klasztoru w I Rzeczypospolitej. W pożarze w 1843 roku kościół i klasztor spłonął i od tego czasu jego rola zaczęła maleć. W 1870 odbudowany przez O. Jana Kantego Skoczylasa[2]. Klasztor był do wybuchu II wojny światowej miejscem kultu Matki Bożej Sokalskiej. Po zakończeniu wojny święty obraz został przeniesiony do jednej z krakowskich kaplic, a od 2002 roku znajduje się w Sanktuarium w Hrubieszowie. Natomiast sam klasztor został zamieniony na więzienie o zaostrzonym rygorze i znacznie zrujnowany. 27 marca 2012 roku klasztor wraz z kościołem spłonęły doszczętnie. Z zabytkowych zabudowań pozostały jedynie opalone ściany[3][4].
  • Kościół św. św. Piotra i Pawła z początku XX wieku; obecnie zamieniony na cerkiew greckokatolicką.
  • Synagoga z XVII wieku, obecnie w ruinie.
  • Cerkiew św. Mikołaja z końca XVII wieku.
  • Kaplica św. Mikołaja.

Ludzie związani z Sokalem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. ВОВ-60 – Сводки.
  2. Józef Białynia Chołodecki: Epizody z dziejów Małopolski w XIX stuleciu. Lwów: 1920, s. 21.
  3. Spłonął klasztor w Sokalu.
  4. Kurier Galicyjski, 30 marca–12 kwietnia, nr 6(154).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ruszczyński M., Historia miasta Sokala, Lwów 1842.
  • Bogdalski C., Klasztor bernardynów w Sokalu, bmw 1906.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]