Stolica Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stolica Polski – główna siedziba administracyjna Polski, której funkcję pełni obecnie Warszawa.

Pierwszą konstytucją, w której określono stolicę Polski, była Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 (art. 90)[1].

Historia[edytuj]

Średniowiecze[edytuj]

 Osobny artykuł: Główna siedziba królestwa.

Część archeologów uważa, że rolę pierwszego ośrodka władzy w okresie plemiennym pełnił Kalisz[2][3][4], inni z kolei wskazują na Giecz[5]. W połowie X wieku dominującą rolę w państwie Piastów zaczęły odgrywać Gniezno i Poznań. Ostatnie badania archeologiczne prowadzone[kiedy?] na Ostrowie Tumskim wskazują na szczególną rolę Poznania jako czołowego ośrodka sprawowania władzy[6]. Niemniej jednak, zgodnie z dokumentem Dagome iudex z ok. 991, stanowiącym regest dokumentu, którego wystawcą był Mieszko I, za jedyną formalną stolicę państwa polskiego uważano wówczas Gniezno. Dodatkowo na ten fakt wskazuje umieszczenie w Gnieźnie relikwii św. Wojciecha i zorganizowanie zjazdu gnieźnieńskiego oraz koronacje królewskie w Gnieźnie.

Od końca X wieku Wrocław znajdował się pod panowaniem Piastów i był jedną z głównych siedzib królestwa (łac. sedes regni principalis)[7]. W średniowiecznej Kronice Polskiej Galla Anonima spisanej w latach 1112–1116 Wrocław obok Krakowa oraz Sandomierza zaliczony został do jednej z trzech głównych stolic Królestwa Polskiego[8].

Bolesław zaś, prawy syn mój, obejmie główne stolice królestwa we Wrocławiu, w Krakowie i w Sandomierzu

Gall Anonim, Kronika polska[9], II, 7–8.

Za rządów Kazimierza Odnowiciela w związku ze zniszczeniem Gniezna w 1038 przez najazd księcia czeskiego Brzetysława I stolicę przeniesiono do Krakowa. Za panowania Władysława Hermana i Bolesława III Krzywoustego funkcję stolicy pełnił Płock, jednak późniejsi władcy wrócili do Krakowa. W krótkim okresie, podczas panowania Przemysła II (1295-1296) stolicę stanowił Poznań.

Trzeba jednak pamiętać, że w średniowieczu termin „stolica Polski” miał ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko I) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu w którym akurat przebywali[10]. Np. w 1257 roku Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny Krakowa na wiecu nieopodal wsi Kopernia (koło Pińczowa). Dopiero w późnym średniowieczu, wobec stale zwiększającej się roli i zakresu władzy centralnej, w stolicy na stałe rezydowali urzędnicy „centralni” np. kanclerz.

Czasy nowożytne[edytuj]

Zygmunt III Waza rozpoczął w 1596 r. proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, która ze względu na centralne położenie stała się ważnym łącznikiem między głównymi centrami politycznymi Polski i Litwy, Krakowem i Wilnem, Do Warszawy przeniesiono z Krakowa także urzędy centralne, tj. urząd marszałkowski, kanclerski i podskarbiński, które zostały umieszczone w rozbudowanym po 1598 na rozkaz króla Zamku Królewskim . Powodów przeniesienia rezydencji królewskiej było kilka. Jednym z nich był fakt, że była ona bliższa geograficznie do interesujących Króla spraw szwedzkich. Innym powodem był pożar w 1595 r. na Wawelu podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla[11]. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Dwór królewski spławiano do Warszawy Wisłą. Kraków pozostawał oficjalną stolicą Rzeczypospolitej, a fakt ów był bezsporny dla współczesnych tamtym czasom[11][12]; tam też koronowali się kolejni władcy (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Warszawa była oficjalnie nazywana „Miasto Rezydencjonalne Jego Królewskiej Mości”[12].

XX wiek[edytuj]

W momencie odzyskiwania niepodległości istniało kilka lokalnych ośrodków władzy m.in. w Lublinie (Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego), Krakowie (Polska Komisja Likwidacyjna), Poznaniu (Naczelna Rada Ludowa), Cieszynie (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego).

Od września 1939 do listopada Rząd RP na uchodźstwie rezydował w Paryżu, następnie w Angers, a po klęsce Francji w czerwcu 1940 – w Londynie. (6 lipca 1945, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wycofały uznanie dyplomatyczne Rządu RP na uchodźstwie, uznając natomiast Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej.)

W czasie II wojny światowej tymczasową siedzibą komunistycznych władz centralnych był Lublin (w okresie lipiec 1944 – styczeń 1945 roku), przez 9 dni w 1944 roku siedzibą PKWN był Chełm gdzie ukazał się Manifest Lipcowy oraz przez kilka miesięcy Łódź, która miała zostać stolicą powojennej Polski na stałe, z uwagi na ogromne zniszczenia Warszawy[13].

Obecną, administracyjną stolicą Polski jest Warszawa. Od 1952 r. zapis o stołeczności Warszawy znajduje się w konstytucji.

Zgodnie z artykułem 29 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483)

Quote-alpha.png
Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.

Stolice Polski chronologicznie[edytuj]

Lp. Siedziba Lata Liczba lat
1. POL Gniezno COA.svg Gniezno / POL Poznań COA.svg Poznań ok. 940-1039/1040 99
2. POL Kraków COA.svg Kraków 1039/1040-1079 39/40
3. POL Płock COA.svg Płock 1079-1138 59
4. POL Kraków COA.svg Kraków 1138-1290 152
5. POL Poznań COA.svg Poznań 1290-1296 6
6. POL Kraków COA.svg Kraków 1296-1795 499
7. POL Warszawa COA.svg Warszawa 1815-1831
1918-1939
od 1945, konstytucyjnie od 1952 roku.
16

21

71

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalona przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 33, poz. 232).
  2. Tadeusz Baranowski, Edward Pudełko, Jerzy Aleksander Splitt: Pradzieje i wczesne średniowiecze regionu kaliskiego. Kalisz: Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu, 2003, s. 91. ISBN 83-88042-23-8.
  3. Andrzej Buko: Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej : odkrycia, hipotezy, interpretacje. Warszawa: Wydawnictwo „Trio”, 2005, s. 187–190, 387–392. ISBN 83-7436-023-2.
  4. „Czy Kalisz był kolebką Piastów?”
  5. „My nie z Gniezna, ale z Giecza”, Gazeta Wyborcza, 2007-07-02. [dostęp 09.03.2009]
  6. Gdy serce Polski biło w Poznaniu 29.04.2008 [dostęp 14.09.2010]
  7. Civitates Principales: wybrane ośrodki władzy w Polsce wczesnośredniowiecznej: katalog wystawy, red. Tomasz Janiak, Dariusz Stryniak. Gniezno: Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, 1998. ISBN 83-906800-2-5.
  8. „Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ISBN 9783939991649, s. 71.
  9. W oryginale „Boleslaus vero, in Wratislaw, et in Cracovia, et in Sandomir, sedes regni principales obtinuat.”, „Kronika polska, Gall Anonim”, seria „Kroniki polskie”, Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ISBN 9783939991649, s. 72.
  10. Wielkopolska – nasza kraina, Tom II s.39, Poznań 2004 ISBN 83-89738-09-0
  11. a b Warszawa – czy to naprawdę stolica?
  12. a b Oficjalny portal Warszawy
  13. Łódź stolicą Polski - Topografie
  14. http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Mosina,opis,1.html
  15. http://wizjerturystyczny.pl/aktualnoci/140-mosina-stolic%C4%85.html