1 Pułk Kawalerii KOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

1 Pułk Kawalerii KOP – kombinowany oddział kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza.

23 marca 1939 Minister Spraw Wojskowych wydał rozkaz o utworzeniu ćwiczebnego pułku kawalerii KOP[1], a Generalny Inspektor Sił Zbrojnych podporządkował gen. dyw. Juliuszowi Rómmel pod względem przygotowania prac operacyjnych kombinowany pułk KOP w Widawie. Tego samego dnia zarządzona została mobilizacja alarmowa ośmiu szwadronów kawalerii KOP: "Druja", "Łużki", "Podświle", "Budsław", "Hancewicze", "Rokitno", "Żurno" i "Mizocz".

26 marca wszystkie szwadrony przetransportowane zostały na stację kolejową Rusiec, na północny wschód od Wielunia i tu rozlokowane jako Zgrupowanie Kawalerii KOP "Feliks" pod dowództwem ppłk. kaw. Feliksa Kopcia, inspektora Północnej Grupy Szwadronów Kawalerii KOP. Kolejno przybywały: pluton pionierów (z kompanii „Czortków”), pluton armat ppanc. 37 mm (z odwodowych baonów „Wilejka” i „Czortków”), oraz drużyna rtlg (z pułku „Zbołbunów”). Pododdziały te utworzyły ćwiczebny pułk kawalerii KOP. Po otrzymaniu w kwietniu i maju uzupełnień w ludziach i sprzęcie przeorganizowano pułk w 1 Pułk Kawalerii KOP. Likwidacji uległy szwadrony „Druja” i „Podświle”. Pułk podlegał DOK IV w Łodzi.

Organizacja i obsada personalna pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo

  • dowódca – ppłk kaw. Kopeć Feliks z 27. p.uł. (zamordowany w 1940 w Charkowie, pośmiertnie awansowany na pułkownika)
  • zastępca dowódcy – mjr kaw. Błasiński Karol z 1 psk (poległ 3 VIII 1944 w Powstaniu Warszawskim jako podpułkownik AK)
  • adiutant – por. kaw. Stanisław Zygmunt Wysocki z 7 psk (zginął 17 V 1943 w KL Dachau, pośm. awansowany na rotmistrza)
  • kwatermistrz – rtm. Edward Zieliński z 20 p.uł.

1 Szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Budsław")

  • dowódca – rtm. Marian Szalewicz (zamordowany w 1940 w Katyniu)
  • zastępca dowódcy – por. kaw. Tadeusz Michał Dudziński (poległ 8 VIII 1944 we Francji, pośmiertnie awansowany na rotmistrza)

2 Szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Łużki")

  • dowódca – rtm. Heliodor Romaszkiewicz z 23 p.uł. (zmarł z ran 6 IX 1939 w Łodzi)
  • zastępca dowódcy – por. kaw. Leon Będkowski z 12 p. uł.

3 Szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Mizocz")

  • dowódca – rtm. Jan Maciejowski, 27. p.uł. (poległ 20 VIII 1944 we Francji, pośmiertnie awansowany na podpułkownika)
  • zastępca dowódcy – por. kaw. Włodzimierz Białoszewicz

4 Szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Rokitno")

  • dowódca – rtm. Adam Henryk Bartosiewicz z 4 p.uł. (zamordowany w 1940 w Charkowie)
  • zastępca dowódcy – por. kaw. Lucjan Woźniak z 17 p.uł.

5 Szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Żurno")

  • dowódca – rtm. Kazimierz Minecki
  • zastępca dowódcy – por. Mieczysław Perzyński z 24 p.uł.

6 szwadron (Szwadron Kawalerii KOP "Hancewicze")

  • dowódca – rtm. Feliks Ciejko z 4 psk
  • zastępca dowódcy – por. kaw. Tadeusz Stupnicki (zamordowany w 1940 w Charkowie)

Szwadron Ciężkich Karabinów Maszynowych

  • dowódca – rtm. Karol Dąbrowski z 1 psk
  • dowódca 1 plutonu – ppor. rez. Hłasko

Szwadron Gospodarczy

  • dowódca – rtm. Gwidon Salomon z 15 p.uł.
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Jarmiński

Pododdziały specjalne

  • pluton łączności – por. Jan Mazur
  • pluton przeciwpancerny – por. Franciszek Urbanowicz z Pułku KOP "Czortków"
  • pluton pionierów – por. Leon Miazga z Kompanii Saperów KOP "Czortków"

Taka organizacja przetrwała w zasadzie do wybuchu wojny. W ostatnich dniach sierpnia rozformowano bowiem szwadron CKM przydzielając drużyny do macierzystych szwadronów. Pułk był pełnosprawną, dobrze wyszkoloną i uzbrojoną jednostką, czemu dał dowód w czasie działań wojennych.

Przebieg działań bojowych[edytuj | edytuj kod]

Pułk był przydzielony do Armii „Łódź” (w pasie działań 10 DP). Wybuch wojny zastał pułk na wysuniętych pozycjach obronnych w następujących ugrupowaniach:

5 i 6 szwadron w OW 1 płk Zientarskiego (rejon Ostrzeszowa, Kępna i Wieruszowa)

1, 2,3 i 4 szwadron w OW 2 płk dypl. Grobickiego (rejon Bolesławca, Wójcina i Parcic)

1-4. IX. – obronne walki opóźniające. Pułk ponosi pierwsze straty. do niewoli niemieckiej dostaje się 6 szwadron.

4. IX. – rozkazem dowódcy Armii pułk zostaje przydzielony do Kresowej Brygady Kawalerii.

4-5. IX – dołącza 5 szwadron, ciężkie walki na głównej linii obrony w rejonie Belenia i Strońska.

5. IX – wraz z 10 DP i Kresową Brygadą Kawalerii wycofuje się w kierunku Lutomierska i Aleksandrowa.

6. IX. – osiąga rejon Zgierz, Głowno.

8. IX – przegrupowanie pułku w Wiskitkach

9. IX. – pułk dociera do Warszawy

10. IX – koncentracja w rejonie Otwocka

13. IX – przydzielony do Grupy Operacyjnej Kawalerii gen Andersa bierze udział w natarciu na Mińsk Mazowiecki. Grupa jako odwód NW wycofuje się na Lubelszczyznę w rejon Zamościa i Tomaszowa Lubelskiego

17-18. IX. – w ramach reorganizacji Armii „Modlin” (Armia „Przedrzymirskiego”) pułk zostaje podzielony.

– dwuszwadronowy dywizjon pod dowództwem mjr Błasińskiego włączono do Mazowieckiej Brygady Kawalerii. 23/24. IX. – toczy ciężkie walki o Suchowolę. Częściowo rozbity zostaje odtworzony jako słaby pułk piechoty i przyłącza się do 41 DP rez. gen. Piekarskiego. Po walkach w okolicach Krasnobrodu kapituluje wraz z dywizją 26. IX. w Górecku Kościelnym.

– druga część pułku wraz z dowódcą toczyła walki w Grupie Kawalerii gen. Andersa. Po jej rozproszeniu dołączyła do organizowanej z „rozbitków” Grupy „Chełm” płk dypl. Płonki. Wraz z nią weszła w skład zgrupowania „Czterech Pułkowników”. Ostatnią walkę stoczyła 29 września pod Dzwolą z dywizjonem pancernym 27 DP (niemieckiej). Po nieudanych próbach przebicia się nad San w kierunku na Węgry kapitulowała przed Armią Czerwoną 30 września na „honorowych warunkach”. Kapitulacja wchodziła w życie z dniem 1 października. Ostatecznie złożyła broń 2 października we wsi Bukowa pod Niskiem nad Sanem. Sowieci całe zgrupowanie płk dypl. Płonki przetransportowali do Biłgoraju. Oficerów odnaleziono na Listach Katyńskich.

Rozkaz pochwalny dowódcy Armii "Łódź" i "Warszawa" dla Pułku Kawalerii KOP z 13 IX 1939

Od samego początku przybycia do Armii "Łódź" Pułk Kawalerii KOP pod dowództwem ppłk. Kopcia Feliksa wykazał się jako wzorowy oddział. Wysunięty ku samej granicy aż po Wieruszew, Ostrzeszów i Kępno pułk uparcie i niezachwianie przeprowadzał od dnia 1 września aż po dzień 3 września walki opóźniające, stale przechodząc do przeciwuderzenia i biorąc jeńców wyświetlił sytuację. Na pozycji głównego oporu pod Wartą brał udział w walkach 4 i 5 września pod Bieleniem, Strońskiem i Piaskami. Podczas odwrotu ku Wiśle pułk w czasie ciężkich walk nigdy nie ustąpił ani piędzi zajmowanej pozycji – odchodził tylko na rozkaz, do końca zachował wzorową postawę, świecąc przykładem dla innych oddziałów. Żołnierze Pułku Kawalerii KOP, odchodzicie teraz z Grupą Operacyjną Kawalerii na wschód. Dziękuję wam w imieniu służby za waszą wytrwałość, za żołnierską postawę i ofiarność – życzę wam nadal powodzenia bojowego ku chwale Ojczyzny. Za zasługi dowódcze, za wykazane męstwo i odwagę nadaję Order Virtuti Militari IV klasy dowódcy pułku – ppłk. Kopciowi Feliksowi oraz przyznaję dla pułku 10 krzyży Virtuti Militari do dyspozycji dowódcy pułku, celem odznaczenia najdzielniejszych jego żołnierzy." gen. dyw. Juliusz Rómmel

Przypisy

  1. Rozkaz L.dz. 2822/tj. Departamentu Dowodzenia Ogólnego M.S.Wojsk. z 23 III 1939 o utworzeniu ćwiczebnego pułku kawalerii KOP.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Böhm, 1 Pułk Kawalerii KOP w wojnie obronnej 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (128), Warszawa 1989, 93-113.
  • Jan Wróblewski, Armia "Łódź" 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1975, s. 399.
  • Tadeusz Jurga, Władysław Karbowski, Armia „Modlin” 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1987, wyd. I, ISBN 83-11-07274-4.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Straty Korpusu Oficerskiego 1939–1945.
  • Janusz Piekałkiewicz, Polski Wrzesień.
  • Władysław Bartosz, Uwagi i uzupełnienia do obsady personalnej 1 Pułku Kawalerii KOP, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3-4 (137-138), Warszawa 1991, s. 397-398.
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, wyd. I, s. 217.
  • "Kawaleria polska i bronie towarzyszące w kampanii wrześniowej 1939" (oprac. Janusz Wielhorski), Londyn 1979, s. 96-97.