33 Dywizja Piechoty (II RP)

33 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1939
Rozformowanie	1939
Dowódcy
Pierwszy	płk dypl. Tadeusz Kalina-Zieleniewski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Podporządkowanie	SGO "Narew"
Rodzaj wojsk	piechota
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

33 Dywizja Piechoty Rezerwowa, 33 DP (rez.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Dywizja nie występowała w pokojowej organizacji wojska. Została sformowana w dniach 24-27 sierpnia 1939 roku na terenie Okręgu Korpusu Nr III i OK Nr I, w mobilizacji alarmowej (w grupie żółtej i niebieskiej), na bazie Brygady KOP "Grodno" w Grodnie, Pułku KOP "Wilno" w Wilnie, Centralnej Szkoły Podoficerów KOP w Osowcu i 32 Dywizjonu Artylerii Lekkiej w Rembertowie, a w Osowcu (II dywizjon).

Zgodnie z planem operacyjnym 33 DP (rez.) pod dowództwem płk. dypl. Tadeusza Zieleniewskiego weszła w skład SGO "Narew", jako jej odwód (bez 135 pp i II/32 pal - stacjonowały w Osowcu). Zgrupowana była w rejonie Czerwonego Boru z zadaniem działań głównie na kierunku Ostrołęka, a następnie Łomża i Nowogród.

135 pp (rez.) z II/32 pal oraz batalionem fortecznym mjr Antoniego Korpala obsadził "Odcinek Osowiec".

Do 3 września dywizja miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 5 września otrzymała rozkaz do uderzenia wraz z GO "Wyszków" na siły niemieckiej 3 Armii.

6 września dywizja rozpoczęła przemarsz do miejsca koncentracji na północ od Wyszkowa. Tego samego dnia została przydzielona do SGO "Narew" i miała cofnąć się na Janki Stare. 6 września na skutek intensywnego ostrzału i bombardowania rozbity został III/135 pp (rez.) W nocy dywizja uderzyła na Różan, aby utrzymać linię polskiej obrony na Narwi. 33 DP (rez.) zmieniła jednak kierunek ataku z wschodniego na południowy. Wojska i tabory przemieszały się ze sobą, a kolumny marszowe rozciągnęły się na dużej przestrzeni. W dodatku jej oddziały stłoczyły się i skrzyżowały w rejonie Goworowo-Ponikiew Mała z oddziałami 41 DP (rez.). Jej los został przesądzony przed wprowadzeniem do walki. Niemcy zaatakowali bronią pancerną obie dywizje na szerokim froncie. Bitwa od razu rozpadła się na szereg poszczególnych starć. Okrążone bataliony i dywizjony 33 DP (rez.) nie mogły się w nocy nawet rozwinąć do natarcia i po krótkiej walce z czołgami uległy panice. W efekcie oddziały obu dywizji rozpierzchły się, ponosząc duże straty w sprzęcie bojowym.

Oderwanie się 41 DP (rez.) od nieprzyjaciela i przesuwanie 33 DP (rez.) na południe odbywało się bez żadnego współdziałania gdyż w nocy z 6 na 7 września, mimo poszukiwań, płk Zieleniewski nie odnalazł gen. bryg. Wacława Piekarskiego, dowódcy 41 DP (rez.). 7 września dywizja cofała się w wielkim nieładzie na Wyszków i ostatecznie ześrodkowała się w sile 5 batalionów prawie bez artylerii w pobliżu Trzcianki. 8 września dywizję przydzielono do Armii "Modlin". 9 września kontratak jej oddziałów wyrzucił Niemców z przyczółka nad Bugiem pod Brańszczykiem. 133 pp (rez.) kontratakował pod Brokiem, lecz na skutek przewagi wroga musiał się wycofać. 10 września, gdy dywizja była w marszu, pod Stoczkiem rozbił ją atak niemieckiej Dywizji Pancernej "Kempf". Niezdolne do dalszej walki resztki dywizji zostały skierowane w rejon Włodawy. Dywizja zdołała jednak zebrać ocalałe oddziały i 13 września stanęła w miejscowości Piszczac, gdzie wypoczęła i uzupełniła wszystkie braki z pełnych magazynów w Białej Podlaskiej.

W nocy z 14 na 15 września otrzymała nagły rozkaz z Kowla od gen. bryg. Mieczysława Ryś-Trojanowskiego przesunięcia się do rejonu Brześcia w celu wzmocnienia załogi tej twierdzy. Pułkownik Zieleniewski miał obiekcje, czy gen. Trojanowski, jako dowódca terytorialny, miał prawo dysponować jednostkami Armii "Modlin". Nie chcąc jednak być bezczynnym i nie mając żadnej łączności z dowódcą armii, wydał rozkazy do wymarszu na Brześć o świcie 15 września. Artyleria, która otrzymała rozkaz już 14 września wieczorem, podjęła natychmiast marsz nocny. Ale zanim przygotowano dalsze rozkazy, przybył do Piszczaca dowódca armii gen. bryg. Emil Krukowicz-Przedrzymirski i sytuacja uległa radykalnej zmianie. Dywizja otrzymała rozkaz wymarszu na Włodawę. 17 września dywizja bezskutecznie atakowała oddziały niemieckie we Włodawie. Następnie ruszyła wraz z całym Frontem Północnym na południe 19 września w rejonie Majdanu Ostrowskiego koło Wojsławic jej resztki zostały włączone do składu 41 DP (rez.)

Ordre de Bataille i obsada personalna

W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oddziały i pododdziały 33 DP (rez.).

Kwatera Główna 33 DPRez) (Dowództwo Brygady KOP "Grodno")

• Dowództwo
  • dowódca - płk dypl. Tadeusz Zieleniewski
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk piech. Stefan Leon Biestek
  • dowódca artylerii dywizyjnej – płk Bolesław Dziubiński
    • oficer sztabu – mjr dypl. Mikołaj Rodziewicz
    • oficer sztabu – kpt. Czesław Sopoćko
    • oficer sztabu – kpt. Piotr Dobroński
• Sztab
  • szef sztabu – ppłk dypl. Władysław Niewiarowski
    • oficer operacyjny – kpt. dypl. Jan Wojciech Kiwerski
    • pomocnik oficera operacyjnego – por. dypl. Stefan Bogusławski
    • oficer informacyjny – kpt. Hubert Feliks Klemens
    • pomocnik oficera informacyjnego – por. Bolesław Tomaszewski
• Kwatermistrzostwo
  • kwatermistrz – mjr dypl. Jan Bilewski
  • dowódca łączności – kpt. Władysław Brejdygant
  • dowódca saperów – kpt. Edward Herman
  • szef żandarmerii – kpt. Antoni Wiśniewski
  • szef taborów – kpt. Jan Krasoń

• 133 Pułk Piechoty (Rezerwowy) – płk Antoni Wandtke
• 134 Pułk Piechoty (Rezerwowy) - ppłk Erwin Alojzy Wolanek
• 135 Pułk Piechoty (Rezerwowy) – ppłk dypl. Tadeusz Juliusz Tabaczyński

32 Pułk Artylerii Lekkiej (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej)

• dowódca – ppłk dypl. Tadeusz Michał Tabiszewski († 11 IX 1939)

43 Batalion Saperów (Kompania Saperów KOP "Grodno")

• dowódca batalionu – kpt. Edward Herman

Kawaleria Dywizyjna (Szwadron KOP "Olkienniki")

• dowódca szwadronu – rtm. Stanisław Marian Kowalewski
• zastępca dowódcy – por. Jarosław Suchorski
• dowódca I plutonu – por. rez. Witold Nieczyperowicz
• dowódca II plutonu – ppor. rez. Henryk Morman
• dowódca III plutonu – ppor. rez. Ildefons Houwaldt
• dowódca IV plutonu – ppor. rez. Antoni Chorąży (nie przybył)

Kompania Telefoniczna nr 44 (Kadra 3 Batalionu Telegraficznego)

• dowódca kompanii – kpt. Marian Michał Arszyński

Pluton Łączności Kwatery Głównej nr 44 (Kadra 3 Batalionu Telegraficznego)

• dowódca plutonu – por. Edward Komolibus

Pluton Radio nr 44 (Pułk Radiotelegraficzny w Warszawie)

• dowódca plutonu – por. Edward Bieńkowski

Drużyna Parku Łączności nr 44 (Pułk Radiotelegraficzny w Warszawie)

Samodzielny Patrol Meteorologiczny nr 32 (32 Dywizjon Artylerii Lekkiej)

Sąd Polowy nr 34 (Dowództwo Brygady KOP "Grodno")

• szef sądu – mjr Wincenty Skrzywan
• sędzia – por. rez. Tadeusz Bobiński
• sędzia – ppor. rez. Lucjan Michalczyk

Szpital Polowy nr 331

• komendant – mjr lek. Walenty Dębski
• naczelny chirurg – por. rez. dr Donat Massalski

Bibliografia

• Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
• Nazarewicz Jerzy, Działalność sądów wojennych w wojnie obronnej Polski 1939 r., Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 1 (87) z 1979 r., s. 114,